گروه هنر خبرگزاری مهر-سجاد خیامی؛ تئاتر به عنوان هنری کهن از گذشته پیوندی ناگسستنی با جامعه و مردم داشته و همواره عرصه‌ای توجه‌برانگیز و تأثیرگذار بوده است. تماشای یک نمایش می‌تواند تا ساعت‌ها ذهن تماشاگر را درگیر خود نگاه دارد و بر اندیشه، احساسات و نگرانی‌های او مؤثر باشد. از این رو در این گزارش تلاش می‌کنیم تا با مرور مهمترین اخبار تئاتر در هفته گذشته به اتفاقات، حواشی و رویدادهای این هنر بپردازیم.
وداع با هنرمندی متعهد
مهمترین و تلخ‌ترین رویداد تئاتری هفته گذشته، درگذشت زنده‌یاد کوروش زارعی بازیگر، کارگردان و مدیر باسابقه تئاتر، سینما و تلویزیون بود. این هنرمند متولد میناب که طی یکی دو سال اخیر با عوارض ناشی از بیماری دست‌وپنجه نرم می‌کرد، شامگاه یکشنبه ۱۷ آبان در ۵۴ سالگی در منزل شخصی‌اش دار فانی را وداع گفت.
زارعی از چهره‌های اثرگذار تئاتر کشور بود که سال‌ها مدیریت مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری و همچنین دبیری چهل‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر را بر عهده داشت. توسعه و احیای جریان «تئاتر بچه‌های مسجد»، برپایی کاروان‌های نمایشی اربعین، تلاش برای شکل‌گیری جبهه هنری مقاومت در سطح منطقه (به‌ویژه در عراق، سوریه و لبنان) و خلق و حمایت از آثار شاخص آئینی و مذهبی همچون «خورشید کاروان»، «غمنامه فرات»، «بانوی بی‌نشان» و «اروند خون» بخش مهمی از کارنامه او را تشکیل می‌دهد. وی که فعالیت حرفه‌ای خود را با درخشش در نمایش «گل و جهله» در دوازدهمین جشنواره تئاتر فجر (۱۳۷۲) آغاز کرده بود، در سینما و تلویزیون نیز حضور پررنگی داشت که ماندگارترین آن، ایفای نقش «لاوی» در سریال «یوسف پیامبر (ع)» بود.
در پی درگذشت این هنرمند، حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی، در پیامی ضمن ابراز تأسف و تسلیت به خانواده ایشان و جامعه هنری، فعالیت‌های بی‌وقفه آن مرحوم در گسترش هنرهای نمایشی در شهرها و مناطق کمتر برخوردار کشور و پایمردی او بر ارزش‌های انقلاب اسلامی را «تحسین‌برانگیز» خواندند. همچنین آیت‌الله علیرضا اعرافی (مدیر حوزه‌های علمیه)، سیدعباس صالحی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)، مهدی شفیعی (معاون امور هنری)، محمدمهدی دادمان (رئیس حوزه هنری)، پیمان جبلی (رئیس صداوسیما)، اتابک نادری (مدیرکل هنرهای نمایشی)، ایوب آقاخانی و جمع کثیری از مدیران و تشکل‌های هنری در پیام‌های جداگانه‌ای، فقدان این هنرمند متعهد را به جامعه هنری و همسر هنرمندش (وفا طرفه) تسلیت گفتند.
آئین وداع و بدرقه پیکر زنده‌یاد کوروش زارعی صبح سه‌شنبه ۱۹ آبان با حضور گسترده هنرمندان، مدیران فرهنگی و علاقه‌مندان در تالار اندیشه حوزه هنری انقلاب اسلامی برگزار شد. در این مراسم که با اجرای نجم‌الدین شریعتی همراه بود، چهره‌هایی چون حسین پارسایی، پیمان جبلی، امیرحسین شفیعی، مالک سراج، حسین پورکریمی و امیرعلی زارعی (فرزند آن مرحوم) از اخلاق‌مداری، فروتنی، صفا، بی‌نقاب بودن و دغدغه‌مندی بی‌وقفه او برای تئاتر دینی و مردمی سخن گفتند و پس از اقامه نماز توسط حجت‌الاسلام محمد قمی، پیکر او تا پل کالج تشییع شد. در نهایت، پیکر این هنرمند فقید روز چهارشنبه ۲۰ آبان‌ماه در شهر قم، پس از تشییع از مسجد امام حسن عسکری (ع) و طواف در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س) و اقامه نماز به امامت آیت‌الله سیدهاشم حسینی بوشهری، در گلزار شهدای علی‌بن‌جعفر (ع) به خاک سپرده شد.
معرفی مدیران سه بخش دیگر از چهل‌وپنجمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر
ایوب آقاخانی دبیر چهل‌وپنجمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر، در ادامه تکمیل ساختار مدیریتی این رویداد، طی احکامی جداگانه مدیران سه بخش «توسعه و پایش ارتباطات (روابط عمومی)»، «هویت بصری» و «اجرایی» جشنواره را منصوب کرد. بر این اساس، علی افشار (متولد ۱۳۵۴، کارشناس خبرنگاری با ۳۵ سال سابقه فعالیت رسانه‌ای، ۱۸ سال مدیریت روابط عمومی جشنواره‌ها و مسئول اتاق خبر خانه هنرمندان ایران) به عنوان مدیر توسعه و پایش ارتباطات، ارسلان آقاخانی (متولد ۱۳۶۵، دکتری فلسفه هنر، استادیار دانشگاه هنر اسلامی تبریز و برگزیده جشنواره‌های ملی گرافیک و نقاشی) به عنوان مدیر هویت بصری و علی بیگدلی (متولد ۱۳۶۱، کارشناس ارشد کارگردانی از دانشگاه تهران، معاون باشگاه تئاتر سوره، نویسنده ۲۰ نمایشنامه و داستان چاپ‌شده و کارگردان بیش از ۲۵ اثر نمایشی) به عنوان مدیر اجرایی چهل‌وپنجمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر معرفی شدند.
گلایه از قدرناشناسی و مرور میراث بهرام بیضایی
آئین بزرگداشت زنده‌یاد بهرام بیضایی با عنوان «روایت‌گر اسطوره‌ها» و با اجرای اصغر همت و حضور جمعی از پیشکسوتان و هنرمندان در تالار اصلی مجموعه تئاتر شهر برگزار شد. در ابتدای این مراسم، مجید رحمتی با اجرای نقالی به شکل منظوم از آثار این هنرمند فقید یاد کرد و نامه‌های نوشته‌شده توسط هنرمندان برای او را خواند و حاضران به احترام بیضایی ایستادند.
در ادامه این آیین، سخنرانان با نگاهی انتقادی به کم‌توجهی‌ها در دوران حیات این هنرمند و واکاوی جایگاه رفیع هنری او پرداختند.
اکبر زنجانپور با انتقاد از بی‌مهری‌ها گفت: گوهری را رها کردیم و حالا به فکر برگزاری بزرگداشت افتادیم. بیضایی از نظر من با سوفکل و شکسپیر فرقی ندارد و خوانش متون او نیازمند سواد و تخصص است. او فرزند ایران بود و به گردن تاریخ این مملکت حق زیادی دارد؛ حیف که در خاک وطن دفن نشد.
داریوش فرهنگ هم ضمن توصیف بیضایی به عنوان «جواهری که به مهاجرت اجباری ناچار شد»، به مرور خاطرات چهار همکاری مشترک خود با او در نمایش «مرگ یزدگرد» و فیلم‌های «چریکه تارا»، «شاید وقتی دیگر» و «باشو غریبه کوچک» پرداخت و خلاقیت، تخیل بی‌نظیر، میزانسن و دکوپاژ در آثار او را ستود.
رویا افشار نیز با مقایسه نگاه پژوهشی و مکاشفه بیضایی در آداب شرقی با سینمای آکیرا کوروساوا، به شیوه منحصربه‌فرد بازیگری در آثار او اشاره کرد و از موانعی که در سال‌های حضورش در ایران بر سر راه صدور مجوز آثارش وجود داشت، گلایه کرد.
قرائت پیام‌های محمود دولت‌آبادی و مسعود کیمیایی، پخش یادداشت علی رفیعی با صدای ستاره اسکندری و دست‌نوشته‌های خود بیضایی با صدای مژده شمسایی، اجرای قطعاتی توسط وحید تاج، بازخوانی بخشی از متن «سهراب‌کشی» توسط ریحانه رضی، سخنرانی پژند سلیمانی و قرائت بیانیه هیئت‌مدیره خانه تئاتر توسط بهرام ابراهیمی از دیگر بخش‌های این مراسم بود.
تغییرات مدیریتی در صندوق اعتباری هنر و بنیاد رودکی با احکام وزیر فرهنگ
سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در هفته گذشته طی احکامی جداگانه تغییرات مدیریتی مهمی را در ۲ نهاد «صندوق اعتباری هنر» و «بنیاد فرهنگی هنری رودکی» رقم زد. بر این اساس، محمد اله‌یاری فومنی که از دی‌ماه ۱۴۰۲ مدیرعامل بنیاد رودکی بود (و پیش‌تر نیز مدیریت کل دفتر موسیقی وزارت ارشاد را بر عهده داشت)، به عنوان مدیرعامل جدید صندوق اعتباری هنر منصوب و روز یکشنبه ۱۷ آبان با حضور وزیر فرهنگ معارفه شد. او جایگزین سیدمجید پوراحمدی شد که روز ۱۶ آبان با انتشار نامه‌ای از این سمت خداحافظی کرده بود و با حکم وزیر ارشاد به عنوان مشاور وزیر منصوب شد.
در پی این جابه‌جایی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ترکیب جدید هیئت‌مدیره بنیاد رودکی را نیز معرفی کرد. بر اساس احکام صادرشده، قاسم خورشیدی به عنوان رئیس هیئت‌مدیره و مهدی شفیعی (معاون امور هنری وزارت فرهنگ)، آرش امینی، حسین سلیمی و سیدضیاء هاشمی به عنوان اعضای جدید هیئت‌مدیره بنیاد فرهنگی هنری رودکی (متولی مجموعه تالار وحدت و برج آزادی) منصوب شدند.
انتشار فراخوان سومین دوره روبنا
فراخوان سومین دوره رویداد بین‌دانشگاهی نمایش‌های ایرانی (روبنا) با هدف بازشناسی، پژوهش و بازآفرینی سنت‌های نمایشی و آئینی ایران منتشر شد. این رویداد دانشگاهی در سه بخش «پژوهش و مطالعات نظری»، «اجرا» و «مهمان» برگزار می‌شود. در بخش پژوهش، بررسی سنت‌های نمایشی ایران و تأثیر آنها بر آثار معاصر مد نظر است و بخش اجرا نیز در ۲ رویکرد «سنتی» (تجربه شیوه‌های اجرایی آئینی سنتی) و «خوانش نو» (ارائه تجربه‌های معاصر با الهام از میراث نمایشی) میزبان آثار خواهد بود؛ ضمن آنکه در بخش مهمان نیز از هنرجویان رشته تئاتر هنرستان‌ها برای حضور دعوت شده است. آخرین مهلت ارسال فرم شرکت در بخش پژوهش ۷ آذر، در بخش اجرا ۱۵ آذر و در بخش مهارت‌آموزی ۲۵ آذر است و نشست‌های پژوهشی و مرحله نخست اجراها در فصل زمستان برگزار خواهد شد.
اجرای زنانه «ژولیوس سزار» در کمپانی رویال شکسپیر
اجرای تحسین‌شده و تماماً زنانه «ژولیوس سزار» به کارگردانی فیلیدا لوید که نخستین بار در سال ۲۰۱۲ در دانمار ورهاوس به دلیل ایده نوآورانه‌اش در انتقال فضای نمایش به یک زندان زنان مورد توجه قرار گرفت، پس از نزدیک به ۱۵ سال در قالب نسخه‌ای ۹۰ دقیقه‌ای و پرشتاب توسط کمپانی سلطنتی شکسپیر (RSC) بازتولید شده و در سالن The Other Place در استراتفورد تا ۲۸ نوامبر روی صحنه است.
در این اجرای «تئاتر در تئاتر» که زندانیان زن با لباس‌های زندان و تحت نظارت زندانبانان، نمایش شکسپیر را اجرا می‌کنند و گاه از نقش بیرون می‌آیند تا علیه اقتدارگرایی نگهبانان بشورند، هریت والتر بازیگر برنده جایزه اولیویه و ستاره سریال‌های «وراثت» و «کشتن ایو» در نقش «بروتوس» ایفای نقش می‌کند. در کنار والتر، بازیگرانی چون جکی کلون (در نقش سزار)، جنی جولز (کاسیوس) و لیا هاروی (مارک آنتونی) حضور دارند. طراحی صحنه بانی کریستی که تماشاگران را در اطراف کف صحنه و در قلب درگیری‌های خشن قرار می‌دهد (از جمله صحنه ترور سزار در میان ردیف اول تماشاگران) به همراه استفاده از موسیقی راک و دریل در صحنه‌های نبرد، این بازاجرا را به اثری پرانرژی، معاصر و تکان‌دهنده تبدیل کرده است.
حضور کیرا نایتلی در صحنه تئاتر
نمایش «زندگی دیگران» (The Lives of Others)، اقتباس صحنه‌ای رابرت آیک کارگردان بریتانیایی از فیلم برنده اسکارِ فلوریان هنکل فون دونرسمارک، با نقش‌آفرینی کیرا نایتلی، لوک تامپسون و استفن دیلین در تئاتر آدلفی لندن روی صحنه رفته است و تا نهم ژانویه به اجرای خود ادامه می‌دهد. داستان این تریلر سیاسی و جاسوسی در سال ۱۹۸۴ در آلمان شرقی می‌گذرد و درباره مأمور بازجویی سازمان امنیت و اطلاعات آلمان شرقی (اشتازی) به نام گرد ویزلر (با بازی استفن دیلین) است که مأمور شنود و جاسوسی از آپارتمان یک نمایشنامه‌نویس به نام گئورگ درایمن (لوک تامپسون) و معشوقه بازیگرش کریستا ماریا سیلاند (با بازی کیرا نایتلی) می‌شود؛ زن بازیگری که هم‌زمان تحت فشار و سوءاستفاده یکی از وزیران فاسد حکومت است.
با این حال، شنیدن مکالمات، دغدغه‌های هنری و به‌ویژه شنیدن قطعه «سونات برای انسانیت» (با موسیقی اختصاصی مکس ریشتر) پس از خودکشی کارگردان تئاتر ممنوع‌الکار، وجدان مأمور سرد و بی‌روح اشتازی را بیدار می‌کند و او را به مداخله برای نجات آنها وامی‌دارد. منتقدان، کارگردانی هوشمندانه رابرت آیک در تبدیل این فیلم به اثری درباره «قدرت هنر و همدلی»، طراحی صحنه گردان هیلدگارد بشتلر و طراحی صدای جایلز توماس را ستوده‌اند. در این میان، بازی استفن دیلین، اجرای لوک تامپسون و حضور کیرا نایتلی در نقش بازیگری زجرکشیده که باور دارد «هنرمند نمی‌تواند در جهان ساخته‌شده توسط حکومت‌های توتالیتر دوام بیاورد»، این نمایش ۲ ساعته را به یکی از درخشان‌ترین اجراهای فصل تئاتر لندن بدل کرده است.
نظر شما