به گزارش خبرگزاری مهر، حجت‌الاسلام احمد واعظی، رئیس دانشگاه باقرالعلوم و استاد حوزه و دانشگاه با موضوع نسبت عدالت و توسعه در همایش علمی الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت سخنرانی کرد. او دو محور جایگاه کلی عدالت در مدل توسعه اسلامی ایران و مشکلات این موضوع را مورد بررسی قرار داد و اظهار داشت: مدل سیاسی مطلوب مدلی است که فضایل سیاسی جامعه را محقق کند. نظریه‌پردازان مسلمان مدلی از توسعه و پیشرفت عرضه می‌کنند که با نظریه‌پردازان دیگر متفاوت است.
وی افزود: یکی از مسائل مقدماتی از نظر نظریه‌پرداز مسلمان یا از نظر اسلام بیان فضائل سیاسی جامعه اسلامی است. در قدم اول باید مدل سیاسی فضایل جامعه سیاسی را شناسایی کرد. در این راستا در ترسیم فضایل جامعه سیاسی اینکه عدالت چه سهمی در جامعه دارد و اینکه یکی از فضایل است یا از بنیادی‌ترین فضایل است اهمیت بسیاری دارد.
وی در ادامه به بررسی نظر ارسطو پرداخت و اظهار داشت: از منظرارسطو در فضای تفکر اخلاقی و اخلاق فردی، عدالت جایگاه بسیار مهمی دارد و تمام فضایل را در بر می‌گیرد. از منظر او فرد عادل کسی است که همه فضایل را در خود جمع کرده است یعنی عدالت کل فضایل است.
واعظی گفت: در مبحث عدالت اجتماعی می‌توان تصور کرد که عدالت یکی از فضایل است. در این جامعه عدالت برقرار می‌شود اما این بدان معنا نیست که همه کمالات اجتماعی فراهم شده است. اگر بپذیریم کارآمدی و رفاه و حاکمیت اخلاق و معنویت از فضایل اجتماعی است معنایش این نیست که در جایی که عدالت برقرار شده مواهب اجتماعی هم برقرار شده و رفاه هم مطلوب است. به طور مثال در جامعه محدود و کوچک که منابع ثروت عادلانه تقسیم شود معنایش این نیست که رفاه آن بیشتر از جوامع دیگر است. چرا که ممکن است برخی نابرابری‌های اقتصادی در آن وجود داشته باشد.
وی در ادامه گفت: باید برای خود عدالت ارزش قائل شویم نه اینکه عدالت منجر به فضیلت دیگری شود. باید نسبت بین فضایل اجتماعی را پیدا کرد.
حجت‌الاسلام احمد واعظی با اشاره به اینکه باید بین جامعه کامل و عادل تفاوت قائم شویم چرا که این دو مترادف با هم نیستند یادآور شد: زمانی که عدالت اجتماعی برقرار شد لزوماً به این معنا نیست که جامعه تمامی کمالات را همراه داشته است. نمی‌توان گفت این فضیلت کامل کننده همه فضائل است.
وی با اشاره به اینکه در این خصوص دو دیدگاه وجود دارد، افزود: دیدگاه اول سلسله‌مراتبی است یعنی اینکه برخی فضایل در صدر و برخی دیگر در رتبه پائین‌تری قرار دارند که در یک مدل توسعه باید این اولویتها را در نظر گرفت.
او با اشاره به اینکه در جامعه‌ای که فضیلت عدالت اصلی‌ترین فضیلت است عدالت باید در صدر قرار گیرد و دیگر فضایل را در سلسله مراتب آوریم و این منجر به کم رنگ شدن برخی از فضایل اجتماعی دیگر می‌شود افزود: در جامعه لیبرالی آزادی‌های فردی در صدر می‌نشیند و این منجر به لگدمال شدن فضائل دیگر می‌شود.
وی در ادامه محور دوم را مورد توجه قرار داد و گفت: نگاه تکثرگرا معتقد است فضایل در عرض همدیگر قرار دارند. فضیلتی بر فضیلت دیگر تقدم نداشته است. در این مدل سعی بر این است که تکثر فضایل پوشش داده شود نه فضیلت خاصی.
حجت‌الاسلام واعظی مشکلات مفهومی عدالت را مورد توجه قرار داد و افزود: بحث عدالت بحث پیچیده‌ای است که نخستین محور آن چگونگی تعریف آن است چرا که نوع این تعاریف به جنبه‌های فرمال و جنبه های صوری عدالت می‌پردازند و نه به جنبه‌های محتوایی عدالت.
وی در ادامه به کتاب اخلاق نیکوماخوستی ارسطو اشاره کرد وگفت: از نظر ارسطو عدالت عبارت است از: با برابرها به طور برابر و نابرابرها به طور نابرابر رفتار شود. در این نظریه در مواردی که افراد برابر یا نابرابرند مشکلی نیست، مشکل زمانی است که در شاخصها دچار مشکل می‌شویم و نمی‌دانیم دو مورد برابر هستند یا نه.
رئیس دانشگاه باقرالعلوم در انتها با اشاره به اینکه در عدالت اجتماعی باید طی تعریفی که ارائه می شود شاخصهایی و معیارهایی را بررسی کنیم افزود: در عدالت اجتماعی حقها و استحقاقها و شایستگی‌ها و سزاواری‌ها مورد توجه قرار می‌گیرند. بنابراین بیان شاخصها در حوزه‌های عدالت اهمیت بسیاری دارد که عدالت سیاسی، عدالت اقتصادی، عدالت قضائی، عدالت آموزشی، عدالت بهداشتی و غیره هر کدام معیارها و شاخصهای خود را دارند.
نظر شما