ایران تمام توان خود را برای تامین ‌امنیت اوراسیا به کار گرفته ‌است/ حذف بازیگران اصلی تعادل منطقه را برهم می‌زند

به گزارش خبرنگار مهر، منوچهر متکی صبح امروز در دومین روز از پانزدهمین همایش بین‌المللی آسیای مرکزی و قفقاز که در تهران برگزار شد، با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران معتقد است تامین امنیت در حوزه اوراسیا نیازمند یک رویکرد امنیتی چند وجهی است، گفت: اهمیت فوق العاده منطقه اوراسیا بر کسی پوشیده نیست. دانشمندان علم ژئوپلتیک در قرون گذشته این منطقه را " قلب زمین" توصیف کرده و در چارچوب گفتمان سنتی استیلا، به قدرت های  عصر خود توصیه می کردند که اگر می خوهند بر مقدرات تمام کره خاکی حاکم باشد، سلطه بر این منطقه را نصب العین قرار دهند.

وی افزود: هر چند این گفتمان، در ادبیات سیاسی و امنیتی امروز اعتبار خود را از دست داده است، ولی اهمیت این منطقه نه تنها کاهش نیافته بلکه با ورود متغیرهای جدید، تحولات این منطقه بر معادلات قدرت، سیاست و اقتصاد جهانی تاثیر مستقیم گذاشته است.

وزیر امور خارجه با طرح سه سوال خطاب به حاضرین در این همایش گفت: تحولات منطقه اوراسیا چگونه باید مدیریت شود تا آثار مثبت بر معادلات قدرت، سیاست واقتصاد جهانی داشته باشد؟ آیا نسخه استیلا که از سوی متفکران قدیم تجویز می شد، می تواند پاسخگوی نیازهای امروز باشد؟ اگر نیست، چه جایگزینی برای آن تصور می شود؟

متکی ادامه داد: پاسخ به سئوال های فوق در گرو شناخت دقیق، منطقه، قابلیت ها و ظرفیت ها ، مسائل و مشکلات، روندهای جاری، بازیگران اصلی آن و مناسبات حاکم بر روابط بازیگران منطقه است.

وی اظهار داشت: منطقه اوراسیا علاوه بر موقعیت ژئواستراتژیک که عمدتا در تحلیل های سنتی وزن و جایگاه خاص خود را داشت، در عصر حاضر، بیشتر از جنبه ژئواکونومیک مورد توجه قرار گرفته است.

وزیر امور خارجه کشورمان تصریح کرد: ذخایر عظیم نفت و گاز و سایر منابع طبیعی موجود در منطقه توجه هر استراتژیست و برنامه ریز کلان نگری را به خود جلب می کند. این ظرفیت وسیع، برای منطقه هم فرصت است و هم تهدید.

متکی با اشاره به مشکلات فرارو و چالش های متعددی که منطقه اوراسیا با آن مواجه است، گفت: دوران گذار و انتقال کشورها پس از استقلال و مشکلات ناشی از آن، نیازهای توسعه ای ، مسائل قومی و نژادی، زیست محیطی، معضل مواد مخدر، جنایات سازمان یافته، درگیری های مرزی و اختلافات سیاسی از جمله این چالش ها هستند که امنیت و ثبات در این منطقه حساس از جهان را تحت تاثیر قرار داده است.

وی ادامه داد: اگر مسائل این منطقه به طرز صحیح و دور اندیشانه ای مدیریت نشوند، نه تنها خود منطقه همواره دچار التهاب و تنش خواهد بود، بلکه به دلایل پیش گفته و جایگاه این منطقه در معادلات جهانی، ثبات و امنیت جهانی متاثر خواهد گشت.

وزیر امور خارجه در ادامه با تأکید بر اینکه امنیت و ثبات در اوراسیا یک نیاز جهانی است، گفت: جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از بازیگران مهم در پهنه اوراسیا، از ثبات و امنیت در این منطقه نفع می برد و برای تامین آن تمامی همت خود را به کار گرفته و خواهد گرفت. ما معتقدیم تامین امنیت در این حوزه اوراسیا در گرو رعایت الزامات و پیش فرض های ذیل است و نقش هر کشور، مجموعه و سازمانی در چارچوب آن قابل تحلیل و ارزیابی است.

متکی با اشاره به اینکه منطقه اوراسیا نیازمند یک رویکرد امنیتی چند وجهی است، خاطرنشان کرد: ماهیت چالش های منطقه به گونه ای است که توجه صرف به جنبه های نظامی و سخت افزاری امنیت، نه یک راه حل، بلکه بخشی از مشکل خواهد بود.

وی تأکید کرد: برخورد با پدیده هایی مانند تروریسم، تنش های قومی و جنایت های سازمان یافته و غیره، مستلزم داشتن یک نگاه و برنامه ریزی فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و توسعه ای به منطقه است و استقرار پایگاه های نظامی و رژه رفتن نیروها پاسخگوی نیازهای امنیتی این منطقه نیستند. تاریخ گذشته این منطقه گواه خوبی برای اثبات این ادعا است.

وزیر امور خارجه کشورمان در ادامه با تأکید بر اینکه بهترین راه تامین امنیت در هر منطقه ای، ایجاد و تقویت ساز و کارهای بومی در آن منطقه است، تصریح کرد: هرگونه مداخله فرا منطقه ای و تلاش برای ایجاد رقابت و خصومت تصنعی بین کشورهای منطقه  مشکلی را حل نخواهد کرد.

متکی افزود: البته این ساز و کارهای منطقه ای نیز باید بر اساس حس همبستگی، همکاری و اعتماد متقابل بین کشورهای منطقه شکل گیرد. هرگونه برتری جویی از سوی اعضا نه تنها قوام و کارآمدی نظام های منطقه ای را تضعیف می کند، بلکه خود دستاویزی برای ورود عوامل خارجی است.

وی بر پرهیز از دستکاری در مهندسی اجتماعی کشورها و مناطق مختلف تأکید کرد و گفت: جهان امروز ، دنیای "هویت ها" است. یکی از وجوه بارز جهانی شدن، برخلاف انتظار برخی کشورها که درصدد هضم و حذف فرهنگ ها و هویت ها و یکسان سازی فرهنگی در جهان هستند، معرفی و تقویت  بیشتر هویت های و فرهنگی های ملی و منطقه ای است و همزیستی مسالمت آمیز در چنین دنیایی درگرو همکاری و تعامل بین فرهنگ ها و ادیان و هویت ها و استخراج اصول و مقررات همه پذیر و جهان شمول در عین پذیرش تفاوت هاست.

وزیر امور خارجه ادامه داد: بنابراین، محاسبات غلط در تلاش برای دستکاری در مهندسی اجتماعی مناطق مختلف جهان و تحمیل و تزریق الگوهای ناهمخوان باعث به هم خوردن ثبات و امنیت شده و آثار فاجعه باری در پی خواهد داشت.

متکی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر دموکراسی یک تجربه بشری است و در بستر فرهنگی، ارزشی، تاریخی و تمدنی هر ملت و هر منطقه ای تکوین یافته و رشد می کند. اصرار بر صدور الگوی خاص در این زمینه امری ناصواب است. شاید دراین زمینه رفتار شرکت ها و صنایعی که امروز تلاش می کنند محصولات خود را بر اساس الگوهای مصرف و دائقه های بازارهای هدف تولید و صادر کنند ، تجربه و آموزه خوبی برای سیاستمداران باشد!

وی با اشاره به نقش و جایگاه بازیگران اصلی در هر منطقه، گفت: تجربه تاریخی بشر نشان داده است که تداوم ثبات و امنیت در هر نظام منطقه ای و بین المللی منوط به حضور و مشارکت تمامی اعضا و مسئولیت پذیری و ایفای نقش از سوی تمامی آنهاست، هرگونه رفتار حذفی در این زمینه، تعادل و توازن و در نتیجه دوام و پایداری این نظام را متزلزل کرده و تامین ثبات و امنیت و در پرتو آن رشد، توسعه و کامیابی ملت ها را تحت تاثیر قرار می دهد.

وزیر امور خارجه کشورمان در ادامه تصریح کرد: حال با توجه به آنچه توصیف شد، این سئوال اساسی مطرح می شود که آیا حضور و گسترش ناتو در اوراسیا می تواند پاسخگوی چالش های موجود در منطقه و تامین کننده نیاز اساسی آن، یعنی امنیت و ثبات باشد؟

متکی افزود: برای پاسخ به این سئوال، مایلم از مباحث تئوریک و نظری فاصله گرفته و انجام آن را به شما پژوهشگران و صاحبنظران واگذارم و به شکلی عینی و مصداقی این  قضیه را تحلیل کنم، شاید ارزیابی تجربه این سازمان در افغانستان پاسخ روشنی به این پرسش باشد.

وی ادامه داد: ناتو از تابستان 2003 به طور رسمی فرماندهی نیروهای بین المللی در افغانستان را بر عهده گرفته و ادعا می کند که این ماموریت را برای ایجاد ثبات امنیت و آبادانی در افغانستان هدایت می کند. اما نتیجه این ماموریت امروز چیست؟

وزیر امور خارجه یادآور شد: بنابر آمارهای رسمی نهادهای بین المللی و سازمان ملل متحد، تولید مواد مخدر به بیش از هشت هزار تن در سال افزایش یافته است. با توجه به حضور نیروهای بیگانه در افغانستان و مسئولیت این نیروها در این کشور، افزایش میزان کشت وقاچاق مواد مخدر در سال های اخیر را با کدامین منطق می توان توجیه کرد. اگر احتمال تعمد در کمک و همکاری را کنار بگذاریم،  به طور قطع این سیاست های نادرست و عدم درک واقعیات افغانستان و تحولات آن از سوی این نیروهاست که چنین دستاوردی را برای جامعه بین لمللی به ارمغان آورده است.

متکی با اشاره به اوضاع فعلی افغانستان، گفت: این کشور همچنان عرصه جنگ و درگیری است و در جنگ ادعایی بین طالبان و نیروهای ناتو، قربانیان اصلی، مردم بی گناه و شهروندان غیر نظامی این کشور هستند. افراط گرایی و تروریسم، طالبان و القاعده همچنان در افغانستان به حیات خود ادامه داده و در حال گسترش است. تداوم ناامنی و بی ثباتی در افغانستان مانع اجرای طرح های بازسازی و توسعه این کشور و طرح های همکاری منطقه ای است. همبستگی اجتماعی و سیاسی در افغانستان با مداخلات و تحریکات خارجی تضعیف شده است.

وی افزود: بنابراین، کدام یک از اهداف تعریف شده جامه عمل پوشیده است؟ به طور قطع دلیل چنین فرجامی علاوه بر عدم رعایت الزاماتی که در بالا توضیح داده شد، فقدان آسیب شناسی رفتار از سوی این سازمان و توجه به واقعیات افغانستان و حوزه پیرامون آن است.

وزیر امور خارجه کشورمان با تأکید بر اینکه امروز نیروهای خارجی در باتلاقی که خود در افغانستان ایجاد کرده اند، گرفتار شده اند، گفت: تاسف آنجا مضاعف می شود که این نیروهای خارجی به دلیل سردرگمی مفرط و نگرانی از آینده به ابداع مفاهیم و اصطلاحاتی ساختگی همچون "طالبان خوب" و "طالبان بد" روی آورده و راه نجات خود را در آن جستجو می کنند و اشتباهی که دور باطل راهبرد غرب در مبارزره با تروریسم به افراط گرایی را تکمیل می کند!

متکی تصریح کرد: شاید این تجربه در گوشه ای از منطقه اوراسیا برای ارزیابی نقش و عملکرد یک سازمان فرامنطقه ای، با سیاست ها واهداف نامتجانس با نیازها و ضروریات منطقه، درس ها وتجربیات کافی برای همه داشته باشد.

وی با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران معتقد است در دنیای جهانی شده امروز، امنیت و ثبات مقوله ای به هم پیوسته است و برخورد با چالش های و تهدیدات نوین، نیازمند رویکردهای همه جانبه و جهانی است، گفت: گام اول در تامین امنیت، اتکا به ترتیبات و سازو کارهای منطقه ای و بومی کردن امنیت است. در عین حال، ایجاد همکاری وتبادل نظر میان ترتیبات منطقه ای و عوامل فرامنطقه ای با چشم انداز تقویت ثبات و امنیت بین المللی مسئله است که با رعایت الزاماتی نظیر احترام و اعتماد متقابل، احترام به فرهنگ ها وهویت ها، عدم مداخله، رعایت منافع و مصالح ملی و منطقه ای کشورها قابل بررسی و مطالعه است.

وزیر امور خارجه در پایان خاطرنشان کرد: به نظر می رسد رهیافت صحیح در جهت ارتقای سطح همکاری های سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی در حوزه اوراسیا، نگرش جامع و همه جانبه به مقوله های یاد شده در فضایی مشترک، متوازن و هماهنگ باشد.