به گزارش خبرنگار مهر، یکی از نیازهای انسان در همه زمانها، دانستن و شناختن و فهمیدن آنچیزی است که دستاورد سالهای طولانی عمر بشر است؛ و شیوههای بهکارگیری آن در زندگی روزمره. به این دلیل است که بشر هیچوقت از معلمان و مربیان بینیاز نبوده و نیست و نخواهد بود. به جز معلمان و مربیان، کتابها نیز این کاربرد را دارند، و میدانیم داستان نوشته شدن بسیاری از کتابها این است که وقتی شاگردی از معلمش خواسته کتابی بنویسد تا پس از او شاگردانی که محضرش را درک نکردهاند نیز بتوانند از تعالیم او بهرهمند بشوند. اینطور است که بعضی کتابها، کلاس درس، یا یک دوره آموزشی مفصل و کاملند.
در دوران معاصر، با زیاد شدن رسانهها و منابع دریافت اطلاعات و همچنین سرعت گرفتن ارائه داده، لازم است کتابهایی در سادهترین و مجملترین صورت مبانی و روندها را توضیح دهند تا پرسشهای نسلهایی که پیدرپی خواهند آمد در سرعت روزگار دادهها بیپاسخ نماند و تجربههای بارها آزموده شده دوباره تجربه نشود. این امر در کشور ما ایران، با تاریخ چندهزار ساله مهمتر و کلیدیتر مینماید.
محمدجواد مشکور، مورخ، ادیب، زبانشناس و استاد دانشگاهی برجسته بود که حوزههای متنوعی چون تاریخ ایران باستان، ایران پس از اسلام، ادیان و مذاهب و زبانهای کهن را دربرمیگرفت. او تحصیلات جدید و حوزوی را همزمان دنبال کرد و از شاگردان علامه طباطبایی بود و از محافل فلسفی و کلامی شیعی بهره برد. آشنایی با زبانهای سامی و ایرانی باستان و تسلط بر عربی، فرانسوی و انگلیسی، افق پژوهشهایش را گستردهتر ساخت. او که در کارنامه خود پژوهشها و کتابهای بسیاری دارد، کتاب کوچکی نوشته است با نام سیر اندیشههای دینی در ایران.
تصویری پیوسته و طولی از مسیر دینداری ایرانیان
سیر اندیشههای دینی در ایران از آثار متأخر محمدجواد مشکور است که در امتداد دغدغه اصلی او درباره تاریخ ادیان، کلام و ملل و نحل نگاشته شده و میتوان آن را جمعبندی فشردهای از دیدگاه وی درباره روند تحول دینباوری در ایران دانست.
تمرکز این کتاب نه صرفاً بر تاریخ نهادهای دینی، بلکه بر سیر شکلگیری و دگرگونی تصورات و باورهای دینی در بستر تاریخ ایران است، از آیینهای ایرانِ پیشازرتشتی و دوره اوستایی آغاز میکند، سپس به تبیین زرتشتیگری و تحولات آن میپردازد و تأثیر ادیان جهانگستر مانند مانویت و مسیحیت را بررسی میکند. در ادامه، با ورود اسلام به ایران، شکلگیری نحلهها، جریانهای کلامی و گرایشهای فکری در بستر ایرانی دنبال میشود. در واقع، مشکور کوشیده است تصویری پیوسته و طولی از مسیر دینداری ایرانیان ارائه دهد؛ روایتی که دورههای تاریخی را به هم پیوند میدهد، نه آنکه صرفاً گزارشی مقطعی از هر عصر عرضه کند.
روش و سبک نگارش کتاب، علمی، گزارشی و تا حدی آموزشی است که هم برای دانشجویان تاریخ، الهیات و ایرانشناسی سودمند است و هم برای خواننده علاقهمندِ غیرمتخصص در گروههای سنی نوجوان و جوان تا بزرگسال قابل استفاده. نویسنده با اختصار، استناد به منابع اصلی و پرهیز از مجادلات ایدئولوژیک آشکار، خطوط کلی تحول اندیشه دینی در ایران را ترسیم میکند، و در عینحال علاقهمندان را برای پژوهش تخصصیتر و بهرهگیری همزمان از منابع تحلیلی جدیدتر و مطالعات روزآمد راهنمایی میکند.
کتاب «سیر اندیشههای دینی در ایران» به قلم محمدجواد مشکور، در 90 صفحه توسط انتشارات سنگلج منتشر شده و در دسترس علاقهمندان است.
نظر شما