خبرگزاری مهر- گروه استان ها: استان ایلام با اقلیم کوهستانی و تنوع زیستی غنی، هر ساله در فصل بهار میزبان رویش گسترده انواع گیاهان خوراکی و دارویی است؛ گیاهانی که از دیرباز بخشی از سبد غذایی و معیشت مردم محلی را تشکیل دادهاند.
با این حال، افزایش برداشتهای بیرویه، ورود افراد غیربومی و شکلگیری برداشتهای تجاری بدون مجوز، زنگ خطر تخریب رویشگاههای طبیعی و تهدید گونههای گیاهی ارزشمند استان را به صدا درآورده است.
طی سالهای اخیر، تغییر الگوی برداشت از مصرف سنتی و خانوادگی به برداشت انبوه و سودمحور، نگرانی جدی دستگاههای متولی منابع طبیعی و محیط زیست را به همراه داشته است؛ روندی که در صورت تداوم، میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای اکوسیستمهای طبیعی استان به دنبال داشته باشد.
افزایش تخلفات و ورود برداشتکنندگان غیربومی
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ایلام در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: ایلام به دلیل شرایط اقلیمی و تنوع زیستی، از رویشگاههای مهم گیاهان خوراکی و دارویی در کشور به شمار میرود.
یاسم خانمحمدیان اضافه کرد: بر اساس بررسیها و مطالعات انجام شده، بیش از هزار گونه گیاهی در استان ایلام شناسایی شده که بخش قابل توجهی از آنها را گیاهان خوراکی و دارویی تشکیل میدهد.
وی افزود: بسیاری از این گونهها مانند کنگر، تره کوهی، ریواس، پنیرک، قارچ کوهی و سایر گیاهان خودرو در فصل بهار در مناطق کوهستانی و مرتعی استان میرویند و مورد استفاده مردم محلی قرار میگیرند.
مدیرکل منابع طبیعی ایلام با بیان اینکه عرصههای طبیعی استان حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار وسعت دارد، تصریح کرد: این گستردگی و تنوع اقلیمی باعث شده ایلام از ظرفیت قابل توجهی در زمینه رویش گیاهان دارویی و خوراکی برخوردار باشد.
وی با اشاره به تشدید نظارتها بر عرصههای طبیعی گفت: در جریان گشتهای حفاظتی انجام شده در مناطق مختلف استان، چندین پرپنده تخلف مرتبط با برداشت غیرمجاز گیاهان خوراکی و دارویی تشکیل شده است.
وی تأکید کرد: برداشت این گیاهان باید تنها در حد نیاز خانوار و به شیوه اصولی انجام شود، چرا که برداشتهای گسترده و غیراصولی میتواند به تخریب رویشگاهها و کاهش جمعیت گونههای گیاهی منجر شود.
وی افزود: از این افراد مقادیر زیادی گیاه خوراکی و دارویی کشف و ضبط شده و پروندهها برای طی مراحل قانونی به مراجع قضایی ارسال شده است.
به گفته خانمحمدیان، در برخی مناطق، برداشتها بهصورت گروهی و با ابزارهای غیراصولی انجام میشود که این مسئله آسیب جدی به ریشه، پیاز و بذر گیاهان وارد میکند.
برداشتهای غیراصولی و پیامدهای زیستمحیطی
مدیرکل محیط زیست استان ایلام نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر ضرورت رعایت اصول فنی در برداشت گیاهان خودرو گفت: چیدن گیاهان از ریشه یا پیاز، امکان رویش مجدد آنها را از بین میبرد و به مرور موجب کاهش تراکم پوشش گیاهی در عرصههای طبیعی میشود.
علیرضا محمدی افزود: تخریب پوشش گیاهی، تنها به نابودی یک گونه محدود نمیشود، بلکه زنجیرهای از پیامدهای زیستمحیطی از جمله افزایش فرسایش خاک، کاهش نفوذپذیری آب و تشدید سیلابها را به دنبال دارد.
وی تصریح کرد: عرصههای طبیعی استان ایلام سرمایهای بیننسلی هستند و هرگونه بهرهبرداری از آنها باید مبتنی بر ضوابط و ظرفیتهای اکولوژیکی باشد.
وی افزود: خسارتهای ناشی از این روند در کوتاهمدت قابل جبران نیست، برداشت گیاهان دارویی در فصل رشد و گلدهی، چرخه طبیعی تکثیر این گونهها را مختل میکند.
وی اضافه کرد: زمانی که گیاه پیش از بذردهی از بین میرود، نسل بعدی آن نیز حذف میشود و این موضوع به مرور باعث کاهش شدید جمعیت گونههای گیاهی در رویشگاههای طبیعی خواهد شد.
مدیرکل محیط زیست استان ایلام ادامه داد: حذف پوشش گیاهی، زیستگاه بسیاری از حشرات گردهافشان، پرندگان و سایر گونههای وابسته را تهدید میکند و در نهایت منجر به کاهش تنوع زیستی میشود.
استان ایلام با حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار عرصه جنگلی و مرتعی، یکی از استانهای برخوردار کشور از نظر پوشش گیاهی به شمار میرود و بر اساس آمارهای موجود، بیش از هزار گونه گیاهی در این استان شناسایی شده است.
بسیاری از این گیاهان از جمله کنگر، قارچ کوهی، تره کوهی، پنیرک و دیگر گونههای خودرو، در فصل بهار مورد استفاده مردم قرار میگیرند و بخشی از فرهنگ غذایی و معیشت محلی استان را شکل میدهند.
با این حال، مسئولان منابع طبیعی تأکید دارند که برداشت گسترده این گیاهان برای فروش در بازار، بدون اخذ مجوزهای قانونی، تخلف محسوب میشود و با متخلفان برخورد قانونی صورت خواهد گرفت.
به گفته مسئولان، بر اساس قوانین منابع طبیعی، برداشت تجاری گیاهان خوراکی و دارویی از عرصههای طبیعی تنها با اخذ مجوز و رعایت دستورالعملهای فنی امکانپذیر است.
در همین راستا، از شهروندان خواسته شده است در صورت مشاهده برداشتهای غیرمجاز، موضوع را از طریق شمارههای ۱۵۰۴ (یگان حفاظت منابع طبیعی) و ۱۳۹ (سامانه محیط زیست)گزارش دهند.
کارشناسان معتقدند افزایش آگاهی عمومی، مشارکت جوامع محلی و نظارت مستمر دستگاههای اجرایی، نقش مهمی در جلوگیری از تخریب رویشگاهها دارد.
کارشناسان منابع طبیعی بر این باورند که حفاظت از گیاهان خوراکی و دارویی، نیازمند تغییر نگاه از بهرهبرداری کوتاهمدت به مدیریت پایدار منابع طبیعی است.
به اعتقاد آنان، اگر برداشت گیاهان خودرو با رویکرد علمی، آموزش بهرهبرداران محلی و اعمال محدودیتهای زمانی و مکانی انجام شود، میتوان ضمن حفظ اکوسیستمها، از ظرفیت اقتصادی این گیاهان نیز بهصورت پایدار بهرهمند شد.
در غیر این صورت، ادامه روند فعلی میتواند به حذف تدریجی گونههای ارزشمند گیاهی و از دست رفتن بخشی از سرمایه طبیعی استان ایلام منجر شود؛ سرمایهای که حفاظت از آن، مسئولیتی مشترک میان مردم و نهادهای متولی است.
نظر شما