به گزارش خبرنگار مهر، نشریه فارنپالیسی در گزارشی تفصیلی به بررسی بحران کمسابقه در بازار زعفران پرداخته و نوشته است که تنشهای ژئوپلیتیکی در غرب آسیا و تغییرات اقلیمی، زنجیره تأمین این محصول راهبردی را دچار اختلال جدی کرده است.
این گزارش میگوید در لعلچوکِ شهر سرینگر، یکی از تاجران قدیمی زعفران که بیش از سه دهه تأمینکننده زعفران برای خانوارها و هتلهای گردشگری منطقه بوده، اکنون با کمبود شدید این محصول مواجه شده است. به گفته وی، توقف واردات زعفران ایران شرایطی بیسابقه برای بازار کشمیر ایجاد کرده است.
فارنپالیسی با اشاره به اینکه ایران بیش از ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید میکند، تأکید میکند این کشور همواره نقش اصلی در تأمین زعفران برای بازارهای جنوب آسیا داشته است. در کشمیر نیز با کاهش تولید داخلی در سالهای اخیر، وابستگی به واردات زعفران ایران افزایش یافته بود.
همزمان با تشدید درگیریها در منطقه و ناامن شدن مسیرهای حملونقل، از جمله تنگه هرمز، صادرات زعفران ایران با وقفه روبهرو شده و محمولههای این محصول در بنادر واسط مانند دبی متوقف ماندهاند.
در همین چارچوب، تولید داخلی زعفران در کشمیر نیز افت چشمگیری را تجربه کرده است. کشاورزان منطقه پامپور میگویند برداشت پاییز گذشته به حدود ۲۰ درصد میزان معمول رسیده و بسیاری از مزارع عملاً محصولی نداشتهاند. آمارهای رسمی نیز نشان میدهد تولید زعفران کشمیر در سال ۲۰۲۴-۲۰۲۵ به ۱۹.۵۸ تن کاهش یافته که نسبت به سال قبل کاهش محسوسی دارد.
هرچند سهم کشمیر از بازار جهانی زعفران کمتر از یک درصد است، اما به دلیل کیفیت بالا و ترکیبات رنگی بیشتر (کروسین)، این محصول جایگاه ویژهای در میان مصرفکنندگان دارد. این گزارش همچنین یادآور میشود زعفران در فرهنگ غذایی کشمیر نقش پررنگی دارد و در غذاهای سنتی مانند «روگان جوش»، «یخنی» و «مودور پلو» و همچنین نوشیدنی «قهوه کشمیری» (کاهوا) استفاده میشود؛ از نظر نویسندگان، حذف آن میتواند هویت آشپزی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، تولیدکنندگان اعلام کردهاند کاهش بارندگی و افزایش دما موجب کوتاه شدن دوره گلدهی زعفران شده و میزان برداشت به شکل بیسابقهای کاهش یافته است؛ به طوری که در گذشته روزانه تا ۱۰۰ کیلوگرم گل زعفران برداشت میشد، اما اکنون این رقم به حدود ۶ کیلوگرم رسیده است.
با کاهش عرضه، قیمت زعفران در بازار کشمیر نیز جهش داشته و به حدود ۵۰۰ هزار روپیه برای هر کیلوگرم رسیده است؛ رقمی معادل حدود ۳۵ گرم طلا. همچنین قیمت خردهفروشی این محصول از ماه فوریه تاکنون حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است.
فارنپالیسی در ادامه به وابستگی ساختاری بازار کشمیر به زعفران ایران اشاره میکند؛ به نوشته این گزارش، هند سالانه حدود ۱۰۰ تن زعفران مصرف میکند، در حالی که تولید داخلی کشمیر حدود ۲۰ تن است و بخش عمده نیاز از طریق واردات ـ عمدتاً از ایران ـ تأمین میشود.
این گزارش در کنار کمبود عرضه، از سوءاستفادههای گسترده در بازار نیز سخن میگوید. به گفته «مشتاق میر» از فعالان زنجیره تأمین زعفران، بخشی از زعفران وارداتی از ایران پس از فرآوری با نام زعفران کشمیر در بازار عرضه میشود که به تضعیف برند زعفران این منطقه منجر شده است.
همچنین به ناکارآمدی طرحهای حمایتی دولت هند اشاره شده و آمده است پروژه «ماموریت ملی زعفران» که از سال ۲۰۱۰ برای توسعه زیرساختهای آبیاری آغاز شده، با مشکلات اجرایی گسترده همراه بوده و بخش قابل توجهی از چاهها و تأسیسات پیشبینیشده همچنان غیرفعال ماندهاند.
به دنبال این شرایط، برخی کشاورزان به تغییر الگوی کشت روی آورده و زمینهای خود را به باغات سیب تبدیل کردهاند؛ اقدامی که به گفته گزارش، بیانگر کاهش صرفه اقتصادی تولید زعفران در منطقه است.
در بخش پایانی، فارنپالیسی به تصمیم دولت ایران در تاریخ ۳ مارس مبنی بر ممنوعیت صادرات محصولات غذایی و کشاورزی در پی تشدید درگیریها اشاره میکند که به این ترتیب مسیر تأمین زعفران برای بازار کشمیر نیز محدود شده است.
این گزارش مینویسد بحران فعلی صرفاً یک چالش اقتصادی نیست و میتواند به میراث فرهنگی و کشاورزی کشمیر هم آسیب بزند؛ به گونهای که کارشناسان هشدار دادهاند تداوم این روند ممکن است به از بین رفتن تدریجی ویژگیهای منحصربهفرد زعفران منطقه منجر شود.
در پایان، فارنپالیسی تأکید میکند بحران موجود، آسیبپذیری زنجیرههای تأمین جهانی محصولات کشاورزی را در برابر تغییرات ژئوپلیتیکی و اقلیمی بیش از پیش آشکار کرده است.
نظر شما