ژاپنی‌ها هم تسلیم فضای مجازی شدند؛ قتل «کتاب» به دست «موبایل»!

خبرگزاری مهر - رضا خسروی - ناگویا: در کنار دیدن رویدادهای ورزشی بیستمین دوره بازی های آسیایی می توان زاویه نگاه را هم چرخاند و یک تغییر بزرگ را در سبک زندگی مردم ژاپن دید. اتفاقی که در بسیاری از کشورها از جمله ایران رخ داده و حالا «تلفن همراه» همراه ترین وسیله مقابل چشم همه است. در این میان گرایش جوانان به این سبک از زندگی بیشتر است و نسل های قبل همچنان مقاومت خاص خودشان را دارند.

ژاپن سال‌ها با فرهنگ مطالعه و کتاب‌خوانی شناخته می‌شد؛ از کتاب‌فروشی‌های بزرگ و کتابخانه‌های پررونق گرفته تا قطارهایی که مسافران در آنها مشغول خواندن کتاب بودند. اما امروز تصویر آشنای دیگری هم در زندگی روزمره ژاپنی‌ها دیده می‌شود: «موبایل» جای «کتاب» را در دست ژاپنی ها گرفته است.

این تغییر البته به معنای ناپدید شدن کتاب از زندگی ژاپنی‌ها نیست، بلکه بیشتر نشان‌دهنده تغییر شکل مصرف محتواست آن هم در بین نسل جدید که به طور کامل با کتاب فاصله گرفته اند اما هنوز قدیمی ها کتاب را فراموش نکرده اند. همان‌طور که در بسیاری از کشورهای جهان اتفاق افتاده، گوشی در ژاپن هم به وسیله‌ای تبدیل شده که ارتباط، سرگرمی، خبر، خرید و حتی مطالعه را در یک صفحه جمع کرده است.

یکی از مهم‌ترین دلایل این تغییر، تغییر سبک زندگی است. زندگی هایی که حالا به خاطر کمبود زمان و محدودیت هایی که وجود دارد دنبال استفاده از وقت های خالی برای رسیدن به اخبار است. در فاصله رفت و آمد به محل کار و اقامت آنها می توانند ویدئو ببینند، خبر بخوانند یا در شبکه های اجتماعی بچرخند. در حالی که خواندن یک کتاب معمولاً به زمان و تمرکز بیشتری نیاز دارد.

عامل دیگر این تغییر زندگی در ژاپن و البته کشورهای دیگر راحتی و دسترسی بی‌وقفه به محتوای آنلاین است. یک تلفن همراه می‌تواند هم‌زمان کتاب، روزنامه، مجله، پادکست، ویدئو و شبکه اجتماعی باشد. بنابراین رقابت فقط میان «کتاب و موبایل» نیست؛ بلکه کتاب چاپی با حجم عظیمی از محتوای فوری و کوتاه رقابت می‌کند.

از طرف دیگر، نسل‌های جوان ژاپنی از کودکی با اینترنت و تلفن هوشمند بزرگ شده‌اند. برای آنها فضای مجازی صرفاً یک ابزار ارتباطی نیست بلکه بخشی از محیط طبیعی زندگی روزمره است. ارتباط با دوستان، دنبال کردن اخبار، سرگرمی و پیدا کردن اطلاعات، همگی می‌تواند در همان محیط دیجیتال اتفاق بیفتد.

البته خودِ صنعت نشر ژاپن نیز با این تغییر کنار آمده است. کتاب الکترونیکی و دیجیتال رشد کرده‌اند و بسیاری از محتواهایی که زمانی فقط روی کاغذ عرضه می‌شدند، امروز از طریق تلفن همراه قابل دسترسی هستند. بنابراین بخشی از چیزی که از بیرون «کاهش کتاب‌خوانی» به نظر می‌رسد، در واقع می‌تواند تغییر بستر مطالعه از کاغذ به صفحه نمایش باشد.

فضای مجازی همچنین یک ویژگی مهم دارد: دائماً محتوای تازه تولید می‌کند. شبکه‌های اجتماعی با اعلان‌ها، ویدئوهای کوتاه و مطالب متنوع، توجه کاربر را مرتب به خود جلب می‌کنند. در چنین محیطی، مطالعه یک کتاب طولانی باید برای جلب توجه مخاطب با گزینه‌های بسیار بیشتری رقابت کند.

شاید به همین دلیل، تجربه ژاپن را بتوان بخشی از یک تغییر بزرگ‌تر دانست. حتی کشوری با سابقه قدرتمند کتاب‌خوانی و فرهنگ مکتوب، از تحول دیجیتال جدا نمانده است. شاید این که مردم دیگر کتاب نمی خوانند مسئله نباشد بلکه مسئله این باشد که آنها چه نوع محتوایی را مطالعه می کنند و چقدر این محتوا برایشان در دسترس است.

ژاپنی ها که در کتاب خوانی دارای فرهنگ مثالزدنی بودند حالا با تغییر چشمگیری مواجه شده اند. نسل جدید آنها از کتاب فاصله گرفته اما مسئولانشان تلاش کرده اند همان محتوای گذشته را در موبایل ها عرضه کنند تا آنها از اصل فرهنگ کتابخوانی و مطالعه دور نشوند. هر چند فضای مجازی آنها را هم تسلیم یک اتفاق ناخواسته و نامبارک کرده است.