خبرگزاری مهر، گروه استانها – رویا رجبی: حضور متکدیان در میدان‌های شلوغ و خیابان‌های پرتردد، بازارها، آرامستان‌ها و مراکز درمانی، تجاری و تفریحی دزفول به یکی از مسائل و معضلات تکرارشونده در فضای عمومی این شهر تبدیل شده است. پدیده‌ای که این بار نه صرفاً از منظر مزاحمت‌های اجتماعی بلکه با نگاهی به ابعاد انسانی و ناکارآمدی راهکارهای مقطعی، نیازمند بررسی دوباره است.
از کودکانی که با فروش دستمال کاغذی و اقلام کوچک به سراغ رهگذران می‌روند تا افرادی با سنین مختلف که با شیوه‌های گوناگون از مردم درخواست پول می‌کنند، چهره‌های متفاوتی از تکدیگری در معابر شهر دزفول را نشان می دهد به طوری که این حضور در برخی موقعیت‌ها، با اصرار مکرر و ایجاد فشار روانی بر شهروندان برای پرداخت پول همراه است.
در این میان، حضور افراد غیربومی و اتباع خارجی در میان متکدیان نیز بر ضرورت بررسی ابعاد این پدیده افزوده است، اینکه علت اصلی تمایل این افراد برای حضور گسترده در معابر دزفول چیست و چه عواملی به تداوم و افزایش این حضور دامن می‌زند، پرسش‌هایی است که پاسخ روشن و پیگیری جدی مسئولان مربوطه را می‌طلبد.
اما آنچه این وضعیت را نگران‌کننده‌تر می‌کند، حضور پرشمار کودکان و نوجوانان متکدی است که به‌جای حضور در محیط امن آموزش، بازی و رشد، ساعت‌های طولانی را در خیابان‌ها و میدان‌های شهر سپری می‌کنند. دختران و پسرانی که ممکن است از خانواده‌های بومی یا غیربومی باشند یا در شرایط اجتماعی و اقتصادی متفاوتی زندگی کنند اما صرف‌نظر از خاستگاهشان، قرار گرفتن آنها در معرض آسیب‌های خیابانی پرسشی جدی پیش روی نهادهای مسئول قرار می‌دهد.
آیا این کودکان واقعا از سر فقر به خیابان آمده‌اند؟ و یا آیا پشت حضور برخی از آنها شبکه‌های سازمان‌یافته بهره‌کشی قرار دارد؟ هرچند پاسخ به این پرسش‌ها را نمی‌توان با برخوردهای سطحی و جمع‌آوری مقطعی خلاصه کرد.
از سوی دیگر، شهروندان نیز در مواجهه روزمره با این وضعیت، تجربه یکسانی ندارند. برخی از روی دلسوزی و احساس مسئولیت اجتماعی به آنها کمک می‌کنند، برخی به دلیل اصرارهای مکرر و قرار گرفتن در موقعیتی ناخوشایند ناچار به پرداخت پول می‌شوند و عده‌ای نیز از ترس تشدید برخورد یا ایجاد تنش، ترجیح می‌دهند بی‌تفاوت عبور کنند.
در هر صورت تداوم چنین وضعیتی، علاوه بر ایجاد احساس نارضایتی در جامعه، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا شیوه‌های رایج برخورد با تکدیگری توانسته‌اند میان حمایت از افراد واقعاً نیازمند، مقابله با بهره‌کشی احتمالی و حفظ آرامش فضای عمومی تعادل برقرار کنند یا خیر؟ اینجا مسئله صرفا آن پولی نیست که از شهروندان درخواست می‌شود، بلکه مسئله، ضرورت ساماندهی فضایی است که باید برای همه مردم قابل استفاده و امن باشد.
تکدیگری در دزفول البته موضوع تازه‌ای نیست و در سال‌های گذشته نیز گزارش‌های رسانه‌ای متعددی درباره ضرورت ساماندهی متکدیان و ورود دستگاه‌های مسئول برای رفع این معضل منتشر شده است. وعده‌هایی برای جمع‌آوری، شناسایی و ساماندهی این افراد نیز مطرح شده و در مقاطعی نیز اقداماتی صورت گرفته است اما با این وجود تداوم حضور متکدیان در نقاط مختلف شهر، ضرورت ارزیابی جدی نتایج این اقدامات را یادآوری می‌کند.
در این شرایط ذکر این نکته اهمیت دارد که معیار موفقیت متولیان در این زمینه صرفا خالی شدن موقتی معابر و خیابان های دزفول از وجود متکدی نیست بلکه جلوگیری از بازگشت دوباره افراد به خیابان و حل ریشه ای چالشی است که سال هاست در دزفول تکرار می شود.
لزوم تفکیک نیازمندان واقعی از متکدیان
رئیس اداره بهزیستی دزفول در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر تفاوت میان افراد متکدی و افراد بی‌سرپناه و آسیب‌پذیر، اظهار کرد: ساماندهی متکدیان در حیطه مسئولیت مستقیم این سازمان نیست اما بهزیستی در قبال کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست، زنان بی‌پناه و افرادی که در معرض آسیب‌های اجتماعی قرار دارند، از طریق اورژانس اجتماعی مداخله می‌کند.
فریدون عبدی افزود: در صورتی که شهروندان با کودک بی‌سرپرست یا بدسرپرست، زنان بی‌سرپناه یا افرادی مواجه شوند که به حمایت اجتماعی نیاز دارند، می‌توانند موضوع را به اورژانس اجتماعی بهزیستی با شماره ۱۲۳ گزارش دهند و تیم سیار اورژانس اجتماعی ۱۲۳ پس از شناسایی و بررسی شرایط افراد، در صورت احراز نیاز به حمایت و نگهداری، اقدامات لازم را برای انتقال آنان به مراکز مربوطه انجام می‌دهد.
وی ادامه داد: همچنین اگر مشخص شود خانواده‌ای از کودک خود برای تکدی گری سوءاستفاده می‌کند یا او را در معرض آسیب‌های اجتماعی قرار می‌دهد، بهزیستی در این زمینه نیز ورود خواهد کرد.
رئیس بهزیستی دزفول با تاکید بر اینکه افراد بی‌سرپناه و کودکانِ نیازمند حمایت با متکدیان تفاوت دارند، افزود: بخش قابل توجهی از افراد متکدی دارای خانواده و محل زندگی هستند و تکدی گری را به‌عنوان شغل دنبال می‌کنند. برخی از این افراد به‌صورت مستقل و آگاهانه به این کار روی می‌آورند و در مواردی نیز کودکان، نوجوانان و حتی خردسالان از سوی خانواده‌ها یا گروه‌های سازمان‌یافته برای تکدی گری به خیابان فرستاده می‌شوند. بنابراین، نمی‌توان تمام افرادی را که در سطح شهر درخواست کمک می‌کنند، در یک گروه قرار داد و لازم است میان فقر و نیاز واقعی به حمایت اجتماعی با تکدی گری تفاوت قائل شد.
عبدی با اشاره به وضعیت تکدیگری در دزفول، فرهنگ‌سازی و افزایش آگاهی عمومی را از ضرورت‌های مواجهه با این پدیده دانست و اظهار کرد: کمک‌کردن به دیگران و این افراد نشانه نوع‌دوستی و انسان‌دوستی مردم دزفول است و نباید شهروندان را به دلیل این رفتار سرزنش کرد با این حال، ضروری است مردم بدانند به چه افرادی در چه شرایطی و از چه مسیرهایی کمک کنند چرا که کمک‌های بدون شناخت در معابر عمومی ممکن است به تداوم چرخه تکدیگری منجر شود در حالی که هدایت کمک‌های مردمی به مسیرهای معتبر می‌تواند نیازمندان واقعی را به شکل مؤثرتری تحت حمایت قرار دهد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های حمایتی موجود در دزفول بیان کرد: در شهرستان دزفول، علاوه بر بهزیستی، کمیته امداد نیز در زمینه حمایت از نیازمندان و ایتام فعالیت می‌کند بنابراین شایسته است شهروندان برای کمک به نیازمندان واقعی کمک های کوچک و بزرگ خود را به افراد تحت پوشش این سازمانها و مراکز تحت پوشش آنها اهدا کنند.
۱۱ هزار و ۵۰۰ خانواده تحت پوشش بهزیستی دزفول
عبدی با بیان اینکه بهزیستی دزفول در حال حاضر ۱۱ هزار و ۵۰۰ خانواده را تحت پوشش دارد، افزود: چهار مرکز نگهداری کودکان بی‌سرپرست نیز در این شهرستان فعال است که بیش از ۱۰۰ کودک در آنها نگهداری می‌شوند.
وی تصریح کرد: همچنین بیش از ۸۰۰ فرد دارای معلولیت ذهنی و روانی در مراکز تحت پوشش بهزیستی دزفول نگهداری می‌شوند که حمایت از آنان مستلزم تأمین نیازهای مستمر مراقبتی و درمانی است.
این مقام مسئول با تأکید بر اینکه تحت پوشش بودن در سازمان‌های حمایتی به معنای بی‌نیازی افراد از کمک‌های بیشتر نیست، تصریح کرد: واریز مستمری بهزیستی و کمک‌هزینه‌های دولتی به‌تنهایی پاسخگوی تمام نیازهای زندگی مددجویان این سازمان نیست. بسیاری از این خانواده‌ها برای تأمین هزینه‌های درمان، تحصیل، مراقبت، اشتغال، ازدواج، تهیه جهیزیه، معیشت و ساخت یا تأمین مسکن به طور چشمگیری به حمایت‌های مردمی نیاز دارند.
عبدی تاکید کرد: از این رو، نباید تصور کرد افرادی که تحت پوشش بهزیستی قرار دارند، دیگر با مشکلات اقتصادی و معیشتی مواجه نیستند بلکه به دلیل تایید شدن این افراد و تشکیل پرونده های قانونی برای آنها بهترین گزینه برای دریافت کمک های مردمی و نیکوکاران هستند.
لزوم هدفمند شدن کمک های مردمی
وی با دعوت از خیران برای مشارکت هدفمند در حمایت از نیازمندان گفت: مردم می‌توانند با مراجعه به بهزیستی، متناسب با توان مالی و زمینه مورد علاقه خود، در حوزه‌های مختلف حمایتی مشارکت کنند و این کمک‌ها می‌تواند به‌صورت موردی یا در قالب حمایت‌های هفتگی، ماهانه و سالانه با هزینه دلخواه انجام شود.
وی با بیان اینکه مددجویان تحت پوشش بهزیستی دزفول پس از شناسایی و بررسی شرایط، دارای پرونده حمایتی شده اند، بیان کرد: شهروندان می توانند با مراجعه به بهزیستی و اعلام حوزه مورد نظر خود از حمایت از کودکان بی سرپرست و بدسرپرست گرفته تا تامین نیازهای درمانی، معیشتی و مراقبتی افراد دارای معلولیت های ذهنی و جسمی، سالمندان، بیماران مبتلا به اوتیسم و یا زنان سرپرست خانوار متناسب با توان مالی خود مشارکت کنند.
عبدی با تاکید بر اینکه بهزیستی از مشارکت‌های مردمی استقبال می‌کند، یادآور شد: امکان کمک به نیازمندان تحت پوشش بهزیستی از طریق درگاه‌های اینترنتی مختلف نیز فراهم است، همچنین در صورت رعایت حریم خصوصی و جلب رضایت افراد نیازمند، می‌توان زمینه آشنایی خیران با گروه‌های هدف در راستای اطمینان بیشتر آنان از محل هزینه‌کرد کمک‌ها را نیز فراهم کرد چرا که هدایت کمک‌های مردمی به مسیرهای شفاف و معتبر، ضمن حفظ روحیه نوع‌دوستی شهروندان، امکان حمایت مؤثرتر از نیازمندان واقعی را فراهم می‌کند.
این مسئول در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت فرهنگ‌سازی در زمینه کمک‌های مردمی اظهار کرد: یکی از وظایف مهم در مواجهه با پدیده تکدی گری، افزایش آگاهی عمومی و هدایت احساسات انسان دوستانه مردم به سمت حمایت هدفمند از نیازمندان واقعی است.
عبدی تاکید کرد: شهروندان باید بدانند هر فردی که در معابر عمومی درخواست کمک می‌کند، لزوماً نیازمند واقعی نیست و در برخی موارد، تکدی گری به فعالیتی مستمر و حتی سازمان‌یافته تبدیل شده است. از فروش دستمال کاغذی و گل، پاک‌کردن شیشه خودروها در پشت چراغ قرمزها و چهارراه‌ها گرفته تا اسپند دودکردن و درخواست مستقیم پول در خیابان‌ها، شکل‌های مختلفی از این پدیده را شامل می‌شود که در میان فعالان آن، افراد با سنین و شرایط متفاوت، از کودکان و نوجوانان تا زنان و مردان بزرگسال و سالمندان، دیده می‌شوند.
به گفته وی در برخی موارد نیز از کودکان برای جلب ترحم شهروندان استفاده می‌شود، موضوعی که ضرورت توجه بیشتر به وضعیت این کودکان و بررسی احتمال بهره‌کشی از آنان را دوچندان می‌کند. بنابراین، لازم است مردم ضمن حفظ روحیه نوع‌دوستی، با آگاهی و دقت بیشتری تصمیم بگیرند و اجازه ندهند احساسات و عواطف انسانی آنان زمینه سوءاستفاده افراد سودجو را فراهم کند.
رئیس اداره بهزیستی دزفول معتقد است هدف از این رویکرد بهزیستی محدود کردن روحیه بخشندگی مردم نیست بلکه هدایت این سرمایه ارزشمند اجتماعی به مسیری مطمئن، شفاف و اثربخش است، مسیری که در آن کمک های مردمی به جای تقویت چرخه تکدیگری، به بهبود واقعی زندگی نیازمندان منجر شود.
اقدامات شهرداری برای جمع آوری متکدیان
معاون خدمات شهری شهرداری دزفول نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای جمع‌آوری افراد بی‌خانمان و متکدیان از معابر و اماکن عمومی شهر اظهار کرد: شهرداری دزفول با همکاری و هماهنگی نیروی انتظامی و سازمان بهزیستی در راستای پاکسازی معابر، پارک‌ها و فضاهای عمومی از آسیب‌های اجتماعی به صورت مستمر اقدامات لازم را برای جمع‌آوری این افراد و ارجاع آنها به مراجع ذی‌ربط انجام می‌دهد.
محمد ابوالحلاج افزود: در سال ۱۴۰۵، در همین راستا چندین مورد جمع‌آوری افراد بی‌خانمان و آسیب‌دیده اجتماعی در سطح شهر انجام شده است که از جمله آنها می‌توان به جمع‌آوری دو خانواده بی‌خانمان از پارک رسالت، جمع آوری تعدادی از افراد بی‌خانمان از بوستان علی‌کله و همچنین جمع‌آوری چندین مورد از افراد بی‌خانمان و زباله‌گرد از کَت‌های ضلع غربی رودخانه دز اشاره کرد.
معاون خدمات شهری شهرداری دزفول با اشاره به دیگر اقدامات انجام‌شده توسط شهرداری عنوان کرد: جمع‌آوری تعدادی از کودکان کار و تحویل آنها به مراجع ذی‌ربط از دیگر اقداماتی بوده که در سال جاری با هدف بهبود وضعیت فضاهای عمومی و کاهش آسیب‌های اجتماعی در دستور کار قرار گرفته و انجام شده است.
تکدیگری نباید به معضلی فراگیر تبدیل شود
یک کارشناس امور شهری با اشاره به حضور متکدیان در معابر عمومی، میادین و مراکز پرتردد شهر اظهار کرد: تکدیگری یکی از آسیب‌های اجتماعی است که در صورت تداوم و نبود برنامه‌ریزی مؤثر، می‌تواند به معضلی فراگیر تبدیل شود. حضور مستمر افرادی که به شیوه‌های مختلف از شهروندان درخواست پول می‌کنند، علاوه بر تأثیر بر سیمای بصری شهر، ضرورت توجه جدی‌تر به ریشه‌ها و پیامدهای این پدیده را یادآور می‌شود.
مهرداد کاظمی در گفتگو با خبرنگار مهر افزود: یکی از مهم‌ترین پیامدهای گسترش تکدیگری، شکل‌گیری چرخه‌ای از وابستگی به کمک‌های مستقیم و پراکنده مردمی است، چرخه‌ای که در برخی موارد می‌تواند انگیزه اشتغال و توانمندسازی افراد را تحت‌تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، مشخص نبودن وضعیت معیشتی و شرایط زندگی برخی از این افراد، تشخیص نیازمندان واقعی از کسانی را که از این طریق کسب درآمد می‌کنند، برای شهروندان دشوار می‌سازد.
این کارشناس امور شهری با تأکید بر ضرورت ساماندهی اصولی متکدیان تاکید کرد: برخورد مقطعی و جمع‌آوری کوتاه‌مدت این افراد، به‌تنهایی راهکار مؤثری برای حل مسئله نیست، چراکه بدون شناسایی دقیق، بررسی شرایط خانوادگی و اقتصادی و تفکیک افراد نیازمند از سایر گروه‌ها، احتمال بازگشت دوباره آنها به خیابان‌ها وجود دارد بنابراین همکاری نهادهای مسئول در حوزه‌های اجتماعی، حمایتی و انتظامی برای تدوین برنامه‌ای منسجم و مستمر امری ضروری است.
وی بیان کرد: ساماندهی این پدیده باید هم‌زمان با حمایت از افراد واقعاً نیازمند، شناسایی عوامل گرایش به تکدیگری و فرهنگ‌سازی عمومی دنبال شود از سویی شهروندان نیز می‌توانند با هدایت کمک‌های خود به مراکز معتبر حمایتی و خیریه‌های دارای مجوز، زمینه توزیع هدفمندتر کمک‌ها را فراهم کنند تا ضمن حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، از تداوم و گسترش تکدیگری در سطح شهر جلوگیری شود.
ایجاد زمینه حمایت از نیازمندان واقعی
یکی از شاخصه‌های یک شهر زیبا و برخوردار از سیمای مطلوب شهری، نظم و آراستگی معابر و فضاهای عمومی آن است بنابراین حضور افرادی که در میادین، خیابان‌های پرتردد و مراکز شلوغ از شهروندان درخواست پول می‌کنند، علاوه بر تأثیر بر منظر شهری، می‌تواند برای شهروندان و به‌ویژه خانواده‌ها نیز مشکلاتی ایجاد کند، ازاین‌رو انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول با جدیت بیشتری به این موضوع ورود کنند و برای رفع ریشه‌ای آن، راهکارهای مؤثر و مستمر در پیش بگیرند و با هماهنگی بیشتر و برنامه‌ریزی دقیق‌تر، اقدامات خود را از جمع‌آوری‌های مقطعی فراتر ببرند و با شناسایی وضعیت این افراد، زمینه حمایت از نیازمندان واقعی و جلوگیری از تداوم حضور و فعالیت سازمان یافته متکدیان در سطح شهر را فراهم کنند.
نظر شما