به گزارش خبرگزاری مهر، شینا انصاری روز دوشنبه در همایش بینالمللی سایه جنگ بر مردم و طبیعت در منطقه با تأکید بر اینکه جنگ حتی پس از پایان درگیریهای نظامی نیز به پایان نمیرسد، افزود: بخشی از پیامدهای جنگ در خاک، آب، هوا، جنگلها، تالابها و زیستگاههای طبیعی باقی میماند و آثار آن تا سالها و حتی نسلهای بعد ادامه پیدا میکند.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: نامگذاری ششم نوامبر بهعنوان روز جهانی جلوگیری از تخریب محیط زیست در جنگ و مخاصمات مسلحانه، یادآور این واقعیت است که حفاظت از طبیعت در زمان جنگ نباید به حاشیه رانده شود و نمیتوان بررسی پیامدهای زیستمحیطی مخاصمات را صرفاً به دوران پس از جنگ موکول کرد.
وی با اشاره به پنج مؤلفه بههمپیوسته مردم، سیاره، رفاه، صلح و مشارکت در دستور کار توسعه پایدار سازمان ملل متحد، اظهار کرد: این مؤلفهها مستقل از یکدیگر قابل تحقق نیستند، اما تجربه جنگ بهروشنی نشان میدهد که صلح، بستر و شرط اساسی تحقق سایر ابعاد توسعه پایدار است.
انصاری افزود: در نبود صلح، امنیت و سلامت مردم به خطر میافتد، طبیعت و منابع حیاتی تخریب میشوند و زمینه مشارکتهای اجتماعی و همکاریهای ملی و بینالمللی تضعیف میشود. از این منظر، صلح صرفاً به معنای نبود جنگ نیست، بلکه با امنیت انسانی، سلامت، دسترسی پایدار به منابع و امکان زندگی شایسته پیوند دارد. حفاظت از آب، خاک، هوا و زیستبومها نیز بخش جداییناپذیر امنیت انسانی و صلح پایدار است.
پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم جنگ بر محیط زیست
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم جنگ بر محیط زیست، گفت: حمله به تأسیسات صنعتی و انرژی، آتشسوزی مخازن سوخت، انتشار آلایندهها، آسیب به زیرساختهای آب و فاضلاب و آلودگی منابع آب و خاک، مجموعهای از مخاطرات بههمپیوسته را ایجاد میکنند که بسیاری از آثار آنها ممکن است در کوتاهمدت قابل مشاهده نباشد، اما سالها در محیط باقی بماند و معیشت، زنجیره غذایی و سلامت جوامع محلی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی ادامه داد: تجربه جنگ در کشورهای دیگر نیز نشان میدهد که آثار زیستمحیطی جنگ با توقف عملیات نظامی پایان نمییابد. اگر محیط زیست در ارزیابی خسارات، برنامههای امدادی و سیاستهای بازسازی جایگاه روشنی نداشته باشد، بخشی از هزینههای جنگ به آینده و نسلهای بعد منتقل خواهد شد.
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با بیان اینکه کشور ما نیز در جریان جنگهای اخیر با آسیبها و تهدیدهای جدی زیستمحیطی مواجه شده است، اظهار کرد: در جریان جنگ ۱۲ روزه، ۱۳ منطقه حفاظتشده تحت تأثیر قرار گرفتند و تعدادی از عرصههای طبیعی آسیب دیدند. در جنگ رمضان نیز حمله به برخی مخازن سوخت و پیامدهای ناشی از آتشسوزیها و انتشار آلایندهها، نگرانیهایی را درباره کیفیت هوا، سلامت عمومی و آثار احتمالی جنگ بر منابع طبیعی و زیستبومهای تالابی و ساحلی ایجاد کرد.
وی افزود: متأسفانه پس از جنگ تحمیلی رمضان نیز همچنان شاهد تداوم آلودگیهای نفتی در سواحل جنوبی کشور هستیم.
ضرورت مستندسازی علمی و پیگیری خسارات زیستمحیطی جنگ
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به شرایط حساس خلیج فارس و دریای عمان گفت: این پهنههای آبی به دلیل ویژگیهای اکولوژیک، جنگهایی که در دهههای گذشته در این منطقه رخ داده و وضعیت شکنندهای که برای آنها ایجاد شده است، از اهمیت ویژهای برخوردارند. تنوع زیستی ارزشمند، تمرکز زیرساختهای نفتی، گازی و پتروشیمی و همچنین حملونقل دریایی، حساسیت این مناطق را افزایش داده است و هرگونه آلودگی گسترده میتواند فراتر از مرزهای سیاسی گسترش یابد و آثار جبرانناپذیری بر جای بگذارد.
وی تأکید کرد: در مواجهه با این شرایط، مسئولیت ما صرفاً اعلام خسارتها نیست، بلکه مستندسازی علمی آثار جنگ نیز اهمیت بسیار زیادی دارد، موضوعی که مورد تأکید رئیسجمهور قرار گرفته و در دستور کار سازمان حفاظت محیط زیست نیز قرار دارد.
انصاری ادامه داد: پایش و شناسایی کانونهای آلودگی و همچنین پیگیری حقوقی و بینالمللی خسارات از طریق معاونت حقوقی ریاست جمهوری در دست اقدام است.
سازمان حفاظت محیط زیست نیز با همکاری دستگاههای مسئول و بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و تخصصی دانشگاهها، این مسیر را دنبال میکند، گزارشهای مربوط به جنگ ۱۲ روزه به پایان رسیده و ارائه مستندات آثار جنگ رمضان با توجه به ابعاد آن همچنان در دستور کار قرار دارد.
محیط زیست فرصتی برای تقویت صلح و دیپلماسی منطقهای
انصاری با اشاره به رابطه دوسویه صلح و محیط زیست، گفت: همانطور که صلح برای حفاظت از طبیعت ضروری است، همکاری برای حفاظت از طبیعت نیز میتواند زمینهساز گفتوگو، تقویت سرمایه اجتماعی و اعتمادسازی باشد.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: در سطح منطقه، منابع طبیعی و زیستبومهای مشترک، حتی در شرایط اختلافات سیاسی، میتوانند منافع و مسئولیتهای مشترکی میان کشورها ایجاد کنند.
وی با بیان اینکه پیش از آغاز جنگ تحمیلی رمضان و با توجه به تحرکات نظامی آمریکا، درباره پیامدهای احتمالی وقوع جنگ در منطقه خلیج فارس هشدار داده شده بود، اظهار کرد: در مکاتبات متعدد با وزیران محیط زیست کشورهای حوزه خلیج فارس و همچنین دبیرکل سازمان ملل متحد هشدار دادیم که در صورت وقوع جنگ، با توجه به تمرکز واحدهای نفتی، ممکن است آثار بسیار مخربی در منطقه و بهویژه پهنه آبی خلیج فارس و دریای عمان ایجاد شود.
انصاری این اقدام را نمونهای از ضرورت شکلگیری دیپلماسی پیشگیرانه محیط زیستی دانست و گفت: در این رویکرد، نهادهای محیط زیستی پیش از وقوع بحران، با طرح مخاطرات مشترک و جلب توجه دولتها و نهادهای بینالمللی، برای کاهش خطر و تقویت گفتوگو تلاش میکنند.
وی تأکید کرد: هرچند چنین هشدارهایی بهتنهایی نمیتواند مانع وقوع جنگ شود، اما نشان میدهد مسئولیت محیط زیستی حتی در شرایط پرتنش سیاسی و امنیتی نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران برای ایجاد پارک مشترک فرامرزی صلح و دوستی میان ایران و ارمنستان را نمونه عملی دیگری از این رویکرد برشمرد و گفت: این ابتکار با هدف حفاظت مشترک از زیستگاههای طبیعی مناطق مرزی، حفظ کریدورهای عبوری حیات وحش و توسعه همکاریهای علمی و فنی مطرح شده است.
وی افزود: اهمیت این پیشنهاد، بهویژه در شرایط بیثباتی منطقه، فراتر از موضوع حفاظت از تنوع زیستی است؛ زیرا میتواند بستری برای تداوم گفتوگو، اعتمادسازی و تقویت دیپلماسی منطقهای فراهم کند. چنین ابتکارهایی نشان میدهد مرزهای سیاسی مانع مسئولیت مشترک کشورها نیستند.
انصاری با تأکید بر نقش سازمانهای مردمنهاد، دانشگاهها، پژوهشگران و جوامع محلی در این مسیر اظهار کرد: این نهادها میتوانند با ایجاد شبکههای علمی و مدنی و پیوند میان جوامع کشورهای منطقه، دغدغههای مشترک محیط زیستی را به برنامههای عملی تبدیل کنند.
وی افزود: سازمانهای مردمنهاد بهویژه میتوانند در این فرایند، نه صرفاً بهعنوان همراهان اجرایی، بلکه بهعنوان کنشگران مؤثر در تقویت اعتماد اجتماعی و دیپلماسی عمومی حضور داشته باشند.
بازسازی سبز، ضرورتی برای اصلاح الگوهای توسعه
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر ضرورت توجه به ملاحظات محیط زیستی در فرایند بازسازی کشور گفت: در شرایطی که کشور با وضعیت دشوار اقتصادی مواجه است و تأمین نیازهای اساسی مردم و بازسازی زیرساختهای حیاتی در اولویت قرار دارد، نباید ملاحظات محیط زیستی در این فرایند نادیده گرفته شود؛ زیرا بیتوجهی به این موضوع میتواند هزینههای سنگینتری را به جامعه تحمیل کند.
وی تصریح کرد: بازسازی نباید صرفاً به معنای بازگشت به گذشته و بازگرداندن شرایط به وضعیت پیش از جنگ باشد، بلکه باید از مفهوم «بازآفرینی» استفاده کنیم؛ به این معنا که در این فرایند، الگوهای ناپایدار را اصلاح و در الگوهای توسعه بازنگری کنیم و تصمیمهایی برای آینده بگیریم که حرکت به سمت توسعهای تابآورتر و سازگارتر با محیط زیست را امکانپذیر کند.
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست ادامه داد: در همین چارچوب، تدوین و اجرای یک سند سیاستی با عنوان «بازسازی سبز و احیای سرمایههای طبیعی پس از جنگ» در دستور کار سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارد.
وی درباره محورهای این برنامه گفت: پایش و کنترل آلودگیهای آب، خاک و هوا، شناسایی و پاکسازی کانونهای آلوده، مناطق طبیعی و زیستگاههای آسیبدیده، مدیریت اصولی آوارها و پسماندها و رعایت ملاحظات محیط زیستی در بارگذاریها، جانماییها و بازسازی زیرساختها از محورهای اصلی این برنامه است.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: اجرای چنین برنامهای در کنار حفاظت از سرمایههای طبیعی، میتواند به تقویت مشارکت اجتماعی و ایجاد اشتغال سبز نیز کمک کند.
وی با اشاره به ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و تخصصی کشور در فرایند بازآفرینی و بازسازی اظهار کرد: برای اصلاح اقدامات گذشته و پیشبرد این رویکرد، به همکاری و استفاده از توان دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان، متخصصان و سازمانهای مردمنهاد نیاز داریم.
انصاری ادامه داد: این روزها بیشتر بر سرعت بازسازی تأکید میشود و بر این موضوع تمرکز وجود دارد که صنایع آسیبدیده، پلها و ابنیه هرچه سریعتر بازسازی شوند، اما در کنار سرعت بازسازی، باید به جهتگیری آن نیز توجه داشت تا این فرایند در مسیر توسعه پایدار قرار گیرد.
وی بر ضرورت نگاه مشترک به صلح و محیط زیست گفت: محیط زیست را نباید صرفاً موضوعی برای همکاریهای تخصصی بدانیم، بلکه باید آن را فرصتی برای گفتوگو، همگرایی و ساختن آیندهای مشترک در نظر بگیریم. حفاظت از طبیعت در زمان جنگ، دفاع از حق زندگی و سلامت انسانهاست و بازسازی طبیعت پس از جنگ نیز بخشی از بازسازی امید و آینده جامعه به شمار میرود.
انصاری ابراز امیدواری کرد: با همافزایی میان بخشهای مختلف دولت، نهادهای علمی، پژوهشگران، متخصصان، سازمانهای مردمنهاد و همه کنشگران عرصه صلح و محیط زیست، بتوان از دل دشواریهای امروز، زمینه شکلگیری آیندهای امنتر، تابآورتر و سالمتر را فراهم کرد.


نظر شما