به گزارش خبرگزاری مهر، چارلز تالیافرو استاد کالج سنت اولاف مینهسوتای آمریکا در گفتگو با سایت "پرسش از فیلسوفان" به بررسی مفاهیم جبر و اختیار با نگاهی فلسفی پرداخته است.
شمار زیادی از فیلسوفان معتقدند که هم جبرگرایی حاکمیت دارد و هم آزادی اراده و اختیار. برخی از فلاسفه به اختیار اعتقاد دارند و برخی جبرگرا هستند. بنده با نگاهی فلسفی و ساده این دو مفهوم را تبیین میکنم.
در صورتی فرد دارای آزادی اراده است که راههای بدیل برای انجام و اقدام او وجود داشته باشد. به عبارت دیگر فرد اگر نخواهد کاری را انجام دهد و یا بخواهد کاری را انجام دهد، در هر دو مورد باید قادر به انتخاب راههای دیگر باشد و این راهها وجود داشته باشند.
اگر بخواهیم درباره جبرگرایی سخن بگوئیم باید گفت جبرگرایی ایدهای است که بر اساس آن هر پدیده و رویداد دارای ضرورتی پیشینی است و از پیش تعیین شده است. این ضرورتها همزمان با رویدادها و قانون طبیعت وجود دارند.
بر اساس جبرگرایی فرد قدرت و اختیار انجام کار را بر اساس اراده خود ندارد چرا که ضرورتهای پیشینی اقدام او را محدود خواهند کرد.
در مورد آزادی عمل و اختیار باید توجه داشت که این آزادی بالاخره در بستر و زمینهای صورت میگیرد. به عبارت دیگر آزادی در این بسترها و بافتها تعریف و تعیین میشود.
به عبارت دیگر شما در صورتی آزاد هستید که برخی افعال خاص را بتوانید انجام دهید. یعنی آزادی شما به معنای انجام برخی کارهای مشخص است و نه تمام افعال. یعنی شما در بستری که رویهها و افعال خاصی را پذیرا شدهاید قادر به اقدام هستید.
وقتی شما نوجوان هستید، خانواده تا حدی به آراء و افعال شما شکل میدهد و اقدام شما بر این اساس قابل تحلیل است. به هر حال در هر دوره زمانی، بسترها و شرایطی تعیین کننده افعال و اقدامات ما به شمار میروند.
به هر روی، برای انجام کارها و سبک و سنگین کردن آنها به لحاظ اخلاقی جهت انجام یا عدم انجام، فرد به خود و استدلالهای خود رجوع میکند تا ببیند وزن کدام یک از استدلالهای موافق یا مخالف نزد او بیشتر هستند.
نظر شما