علامه جعفری کرامت اختیاری انسان را برتر از کرامت ذاتی می‌داند

در ابتدای این نشست دکتر عبدالرحیم گواهی رئیس مرکز پژوهش ادیان جهان در مورد "کرامت انسانی از منظر علامه جعفری" به سخنرانی پرداخت و  گفت: علامه جعفری کرامت انسانی و عدالت را از اص.ل پیش فقهی می دانند.

وی به تعریف کرامت انسانی از منظر علامه جعفری اشاره کرد و گفت: ایشان می فرمایند که کرامت عبارت است از پاک بودن از آلودگی و عزت و شرف و کمال خاص انسان است و به استناد آیه " ونفخت فیه من روحی" می گویند انسان به این دلیل شایسته مسجود ملائک شد.

دکتر گواهی با بیان اینکه علامه بر حیات معقول تأکید دارد، افزود: علامه اختیار، آزادی، وجدان و آگاهی، عقل، تعلیم و تعلم، مظهریت خدا و مقام خلیفةالهی، کمال جویی ، شجاعت، ایثار و... را از اصول کرامت انسانی برمی شمرد.

 

رئیس مرکز پژوهش ادیان جهان، یادآور شد: علامه جعفری به سه نوع کرامت انسانی یعنی ذاتی، اکتسابی و عالی( مخصوص اولیاء) قائل است و می گوید ما با آن کرامت انسانی مورد نظر غرب که همان کرامت ذاتی است مشکلی نداریم اما از آن مهمتر کرامت اکتسابی یا اختیاری است.

 

وی تصریح کرد: علامه جعفری کرامت را امری صرفا ذاتی ندانسته بلکه در کنار کرامت ذاتی انسانها، به کرامت اکتسابی نیز که عمدتا از طریق خدمت و عبودیت و تقواورزی حاصل می شود نیز باور دارد.

وی در پایان با اشاره به رابطه کرامت انسانی با حقوق بشر از منظر علامه جعفری یادآور شد: علامه معتقد است این اعلامیه حقوق بشر مبانی درستی دارد اما ما می توانیم میان آن و دین اسلام تعاملی ایجاد کنیم و نواقص آن را برطرف کنیم.

دکتر مظفری: لزوم تبیین ابعاد نظریه حقوق بشر اسلامی

 

در ادامه این نشست، حجت الاسلام دکتر محمدحسین مظفری رئیس مرکز گفتگوی ادیان و تمدنهای سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی نیز به  موضوع" مبادی و مبانی نظریه حقوق بشر اسلامی از نگاه علامه جعفری" اشاره کرد و گفت: د ر دهه های پایانی قرن بیستم موجی از بیداری اسلامی جهان اسلام را فراگرفت و تحولات شگرفی را به وجود آورد. در حالیکه بسیاری از پیمان نامه های مختلف حقوق بشری در آمده بودند، ملتهای مسلمان از آنها می خواستند که از استقلال سیاسی و هویت فرهنگی خود پاسداری کنند. در نتیجه، شماری از متفکران مسلمان در پی تدوین حقوق بشر اسلامی برآمدند.

 

وی افزود: ابتدا اعلامیه اسلامی حقوق بشر در سال 1981 توسط شورای اسلامی اروپا که یک سازمان غیردولتی است، تدوین شد و در پی آن نشانه هایی از تصمیم دولتهای اسلامی برای تدوین اعلامیه حقوق بشر در اسلام به ظهور رسید.اعلامیه حقوق بشر در اسلام در 5 اوت 1990 در نوزدهمین اجلاس وزیران امور خارجه سازمان کنفرانس اسلامی در قاهره به تصویب رسید. این اجلاس در پی نشست کمیته مشاوران حقوقی که در 26 تا 28 دسامبر1989 در تهران برگزار شده بود، تشکیل گردید و اعلامیه حقوق بشر اسلامی سرانجام در 9 دسامبر1991 برای تصویب به اجلاس سران کشورهای عضو کنفرانس اسلامی که در داکا برگزار شده بود، تقدیم گردید.

رئیس مرکز گفتگوی ادیان و تمدنهای سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی یادآور شد: شمار زیادی از متفکران مسلمان با انتقاد از اعلامیه جهانی حقوق بشر استدلال می کنند که این اعلامیه فاقد هرگونه مبنای فلسفی روشن است؛ در حالیکه حقوق بشر در اعلامیه اسلامی بر مبانی روشن و حقیقی استوار شده است.هرچند باید اعتراف کرد که اعلامیه های اسلامی حقوق بشر در واکنش به اندیشه معاصر و تحولات سیاسی و اجتماعی دوره مدرن تدوین شده اند و ماهیت نظریه حقوق بشر اسلامی در بسیاری از نظریه های سیاسی، اخلاقی و حقوقی محققان مسلمان و اندیشمندان معاصر در جهان اسلام در هاله ای از ابهام باقی مانده است.

 

دکتر مظفری در ادامه به ویژگی ها و مبادی حقوق اسلامی از نگاه علامه جعفری پرداخت و گفت: بر اساس بررسی های انجام شده بر روی مبادی نظریه اسلامی حقوق بشر باید گفت که تاکنون تمامی ابعاد نظریه حقوق بشر اسلامی به روشنی تبیین نشده است و ضرورت دارد محققان با پیگیری تلاشهای فکری پیشگامان این راه به تکمیل و تدوین آن همت گمارند.

 

وی بر خلأ یک چارچوب نظری در مورد حقوق بشر اسلامی در ادبیات موجود تأکید کرد و در عین حال یادآور شد: علامه جعفری در بخش مبادی به این نکته توجه کرده اند که اگر مکتب حقوق فطری مبنای عمل و اندیشه ما باشد، می توانیم حقوق بشر اسلامی جهانی داشته باشیم.

 

وی با طرح این سؤال که اگر مبنای حقوق فطری که جهان شمول است برای حقوق بشر لحاظ شود دیگر نباید هیچ تعارضی میان حقوق بشر اسلامی و غرب باشدف پس این تعارض از چیست؟ گفت: به علت اینکه نظام حقوق بین المللی بشر محصول مذاکره و مصالحه است بنابراین آسیبهایی چون تأکید بیش از اندازه بر حقوق فردی بدون توجه به ایجاد تعامل میان فردگرایی و جامعه گرایی، تأکید بی اندازه بر حق مداری بدون توجه به تکلیف مداری و آسیب سوم قانون زدگی است؛ اصرار بیش از حد به قانون و حقوق برای رفع مشکلات، خود موجب چالشهایی شده که باید برای آن چاره ای اندیشید.

 

رئیس مرکز گفتگوی ادیان و تمدنهای سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی تأکید کرد: علامه در بحث حقوق بشر بر حق حیات طبیعی و حق حیات معقول تأکید دارد و ما در نظام حقوق بشر کرامت را به عنوان وضعیت می دانیم و معتقدیم که حقوق بشر از کرامت ذاتی بشر سرچشمه می گیرد و قابل سلب نیست. به همین دلیل علامه معتقد است که اگر بشر با اختیار راه درست خود را انتخاب نکند کرامت خود را از دست می دهد.

 

دکتر مظفری تأکید کرد: علامه معتقد است در اسلام انسانها از نظر کرامت اکتسابی برابر نیستند چون ممکن است کرامتشان را از دست بدهند.

وی به بحث آزادی و برابری در اندیشه علامه جعفری اشاره کرد و گفت: علامه معتقد است که انسانها در برابر قانون مساوری هستند اما اینکه در اسناد حقوق بشر دو اصطلاح برابری و عدم تبعیض شاه کلید همه مشکلات است درست نیست و باید راهکار دیگری اندیشید.

 

در پایان این نشست دکتر سید یحی یثربی نیز به بحث در مورد" مسأله حقوق بشر و رابطه آن با ادیان" پرداخت و اسلام را کامل ترین دین برای حل مشکلات بشری دانست که باید جوامع اسلامی برای تمدن سازی دوباره به پا خاسته و  ضمن تعامل با جهان غرب راهکارهای اصلی اسلام را برای معضلات بشری شناخته و ارائه دهند.