برداشت‌های ناقص از الگوي كشت در خراسان شمالي/ مسئولان اصرار می‌کنند و كشاورزان انكار

به گزارش خبرنگار مهر، طرح ملي ارائه الگوي كشت به كشاورزان از سال 62 در كشور به صورت جدي آغاز شد؛ الکوی کشت عبارت است از تعیین یک نظام کشاورزی با مزیت اقتصادی پایدار مبتنی بر سیاست‌های کلان کشور، دانش بومی کشاورزان و بهره‌گیری بهینه از پتانسیل‌های منطقه‌ای با رعایت اصول اکوفیزیولوژیک تولید محصولات کشاورزی در راستای حفظ محیط زیست.

به بيان ساده‌تر الگوي كشت يعني در هر منطقه از كشور با توجه به نيازها، منابع و پتانسيل‌ها در زمينه كشاورزي، مشخص كنيم كه چه توليد كنيم؟ چقدر توليد كنيم؟ كجا توليد كنيم؟ تا كي توليد كنيم؟ و...

در صورت اجراي درست اين طرح، بخش كشاورزي به صورت هدفمند و مبتني‌بر نيازها و واقعيات رشد مي‌كند و توسعه پايدار با حفظ منافع كشاورزان و مصرف كنندگان ايجاد مي شود.

اين طرح 30 سال پيش آغاز شد و كم‌كم به تمامي استان‌هاي كشور بسط پيدا كرد، در خراسان شمالي نيز اگر چه طرح الگوي كشت از سال‌ها پيش مطرح شده بود اما جدي ترين اجراي آن در سال 90 با اجراي الگوي كشت عرفي آغاز شد؛ طرحي كه به اذعان مسئولان جهاد كشاورزي استان تاكنون موفق نبوده است.

نمود بارز ناموفق بودن اين طرح نيز هجوم كشاورزان خراسان شمالي به سمت كاشت يك گونه كشاورزي مانند پياز و سيب‌زميني در هر سال و در نتيجه نامتعادل شدن بازار عرضه و تقاضا و متضرر شدن كشاورزان است.

در اين ميان مسئولان جهاد كشاورزي خراسان شمالي دليل عدم اجراي طرح الگوي كشت در استان را نبود اهرم‌هاي خاص براي كنترل و اجراي آن و شرايط بد اقتصادي كشاورزان مي دانند؛ اما برخي از كارشناسان مستقل كشاورزي علاوه بر موارد فوق، عدم ارائه برنامه كشت به كشاورزان، عدم وجود اطلاعات دقيق از ميزان اراضي و نوع كشت و كمبود اطلاع رساني و آگاهي بخشي در اين زمينه را از ديگر دلايل عدم رعايت الگوي كشت در استان مي‌دانند.

عدم اجراي الگوي كشت در خراسان شمالي

مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی خراسان‌شمالی در اين زمينه مي‌گويد: طرح الگوی کشت در این استان به هیچ وجه اجرا نمی‌شود.

مهدي ملكشي در گفتگو با خبرنگار مهر، معتقد است كه اكنون در خراسان شمالي با آگاهي بخشي و اطلاع رساني در اين زمينه حدود 50 تا 60 درصد از كشاوزران استان از طرح الگوي كشت و مزيت هاي اجراي آن آگاهي دارند.

وي عنوان مي‌كند: با اين وجود حدود 90 درصد از كشاورزان خراسان شمالي الگوي كشت را رعايت نمي‌كنند.

ملكشي مهم‌ترين علت عدم اجراي طرح الگوي كشت از سوي كشاورزان استان را شرايط بد اقتصادي مي‌داند و مي‌گويد: با وجود اين كه كشاورزان خراسان شمالي مي توانند با رعايت الگوي كشت چندين محصول را با يكديگر كشت كنند اما همه ساله غالب آنها به كشت يك محصول مانند سيب زميني يا پياز روي مي آورند و سپس در هنگام برداشت محصول، به علت اشباع شدن بازار متحمل زيان مي شوند.

ملكشي اظهار مي‌كند: به طور مثال پنبه 400 درصد ارزش افزوده دارد و يا محصولي مانند چغندرقند صنعتي بوده و سبب افزايش درآمد و اشتغال زايي در استان مي‌شود اما كشاورزان خراسان شمالي چندان رغبتي براي كاشت اين محصولات ندارند.

طرحي كه كاشته شد اما درو نشد

با وجود اين كه مدير زراعت سازمان جهاد كشاورزي خراسان شمالي شرايط بد اقتصادي كشاورزان استان را به‌عنوان مهم ترين دليل عدم اجراي طرح الگوي كشت معرفي مي كند؛ برخي از كارشناسان كشاورزي دلايل ديگري را براي ناموفق بودن اجراي طرح الگوي كشت در خراسان شمالي عنوان مي‌كنند.

يك كارشناس ارشد كشاورزي در اين زمينه در گفتگو با خبرنگار مهر، مي‌گويد: بحث الگوي كشت چندين سال است كه در خراسان شمالي مطرح شده اما هنوز در اين حوزه اقدام خاصي انجام نشده است.

حسين محمدي اظهار مي‌كند: در اين طرح مي بايست با شناسايي شرايط اقليمي و پتانسيل هاي هر منطقه، مقدار مورد نياز از هر محصول سنجيده و سپس براي توليد آن برنامه ريزي شود اما متاسفانه  دست اندركاران كشاورزي در خراسان شمالي، هنوز براي اجراي درست اين طرح برنامه اي را به كشاورزان ارائه نداده اند.

وي مي‌گويد: اكنون در زمينه الگوي كشت همه ساله تعدادي محصول به كشاورزان پيشنهاد مي شود اما از آنجا كه در اين زمينه اطلاع رساني و آگاهي بخشي خوبي انجام نمي شود؛ غالب كشاورزان از آن بي اطلاع بوده و مطابق سنت هميشگي خود اقدام به كاشت محصولاتي نظير گندم و جو مي كنند.

محمدي مي‌افزايد: اكنون غالب كشاورزان خراسان شمالي از كم و كيف اجراي اين طرح مطلع نيستند و تنها تعداد كمي از آنها كه به صورت حضوري به مراكز جهاد كشاورزي مراجعه مي كنند؛ در برخي از مواقع در مورد اين طرح به آنها گفته مي شود.

به گفته وي در واقع در طرح الگوي كشت در خراسان شمالي كنترل و نظارت، آموزش همگاني، تدوين اهرم‌هاي تشويقي و تنبيهي و... به صورت درست و كافي وجود ندارد.

اين كارشناس ارشد كشاورزي اظهار مي‌كند: در اين راستا يكي از مهم‌ترين اقدامات جهاد كشاورزي استان، افزايش آموزش و اطلاع رساني است، او مي گويد: در اين زمينه راه اندازي يك وب سايت به روز و دقيق و داراي اطلاعات كافي مي تواند در گام نخست گره گشا باشد و حداقل قشر كشاورزان تحصيل كرده خراسان شمالي را به اجراي اين الگو مجاب كند.

او عنوان مي‌كند: از طرف ديگر براي برآورد حجم عرضه و تقاضاي يك محصول كشاورزي در خراسان شمالي بايد اطلاعات دقيقي از ميزان اراضي، نوع كشت، ميزان توليد كشاورزي و... در استان داشت در حالي كه اين آمارها حداقل در خراسان شمالي چندان واقعي نيست.

به گفته محمدي اكنون جهاد كشاورزي ميزان اراضي و نوع كشت محصولات در خراسان شمالي را بر اساس تاييديه بخشداران و شوراي روستاها از كشاورزان مي پذيرد و در قبال آن خدمات حمايتي نظير كود ارائه مي دهد در حالي كه تقريبا همه مي دانند اين گونه موارد در روستاها چگونه از سوي شوراها تاييد مي‌شود.

او عنوان مي كند: در بسياري از موارد كشاورزان براي دريافت بيشتر كود كشاورزي و... ميزان اراضي و توليد خود را بالاتر از مقدار واقعي اعلام مي‌كنند و اين گونه موارد نيز به راحتي از سوي شوراها تاييد مي شود.

محمدي مي‌افزايد: تا زماني كه جهاد كشاورزي خراسان شمالي شناسنامه دقيقي از وضعيت اراضي كشاورزي، كشاورزان و ميزان توليد محصولات در استان نداشته باشند؛ نمي‌توانند طرح الگوي كشت را به درستي اجرا كنند.

لزوم توجه بيشتر به الگوي كشت

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی خراسان شمالی هم در اين زمينه اظهار مي كند: رعايت نكردن الگوي كشت از سوي كشاورزان استان سبب شده تا در يك سال همه كشاورزان به كشت يك محصول هجوم بياورند و در نتيجه قيمت همان محصول در آن سال بسيار پايين مي آيد.

خداداد عابدي مي‌افزايد: به عنوان مثال وقتي در طرح الگوي كشت، سهم تعيين شده براي كشت يك محصول هزار و 200 هكتار است و سپس سطح كشت اين محصول به دو هزار و 200 هكتار افزايش مي يابد مشخص است كه عرضه از تقاضا بيشتر مي شود و با كاهش قيمت محصول، هزينه كرد كشاورزان نيز تامين نمي شود.

به گفته وي سازمان جهاد كشاورزي خراسان شمالي از طريق ارائه خدمات، كشاورزان را به رعايت الگوي كشت ترغيب مي كند و وقتي محصولاتي براي کشت به حداکثر ميزان مورد نظر رسيد، ديگر قراردادي منعقد نمي شود و خدمات به كشاورزاني كه درخواست كاشت آن محصول را دارند ارائه نمي‌شود.

عابدي مي‌افزايد: اما برخي مواقع كشاورزاني هستند كه درخواستي براي دريافت خدمات حمايتي جهاد كشاورزي ندارند و اقدام به كاشت محصول خاص موردنظر خود مي‌كنند كه در بعضي از اين موارد به علت اشباع شدن بازار، مشكلات زيادي براي آنها ايجاد مي‌شود.

وي مي‌گويد: البته تناوب كشت نيز يكي از عوامل موثر در اجرايي نشده طرح الگوي كشت در خراسان شمالي است اما مسائل فني، اقتصادي، بازاري و ويژگي‌ها و توانايي هاي کشاورزان هم در اين زمينه نقش دارند.

به گفته عابدي كشاورزان استان به صورت تجربي دريافته اند كه چه نوع محصولي بر اساس شرايط اقليمي و ميزان منابع آبي هر منطقه مناسب است اما نمي توانند بدون الگوي كشت از كم و كيف بازار و نياز آن و نيز ميزان كل توليد در استان مطلع شوند.

وي اظهار مي كند: هدف اصلي در طرح الگوي كشت، توليد متوازن و متناسب با نياز جامعه و بر اساس قابليت‌هاي منطقه است و با اجراي درست آن مي توان ضمن جلوگيري از اتلاف منابع آب و خاك، سودآوري اقتصادي كشاورزي را نيز تا حدود زيادي تضمين كرد.