هدف مترجم ايجاد بستري براي درك بهتر آموزه هاي قرآن است/ مترجم قرآن كريم بايد از "علم ترجمه" برخوردار باشد؛ گزارش مهر در مورد شرايط ترجمه و مترجمان قرآن كريم

هدف مترجم ايجاد بستري براي درك بهتر آموزه هاي قرآن است

محمد رضا پورمعين رئيس فرهنگسراي قرآن تصريح كرد: تعدد و تكثر ترجمه هاي قرآن يك حركت تكاملي به شمار مي رود، مانند بالارفتن از نردبان. همانگونه كه حركت دست و پا به صورت مداوم و تكراري انجام مي گيرد اما اين حركت تكراري منجر به بالا رفتن از پله و صعود به پله ديگر مي شود، در ترجمه هاي قرآن نيز همين گونه است كار مترجمان در طول دورانهاي مختلف با يك عمل تكراري و يكنواخت انجام شد اما بستري براي پيشرفت ايجاد كرد، از سوي ديگر كلام وحي را به زبان انسانها ترجمه كردن خدمت بزرگي است.

وي در ادامه به نظارت برخي از سازمانها اشاره كرد و گفت: هنگامي كه شخصي يكسري تحقيقات و سيع و گسترده انجام داده، نام شخص برجسته و نمايان شده و اطمينان لازم نيز حاصل شده است، دستگاههاي مسئول نياز به نظارت و بررسي ترجمه او را نمي بينند، اما در ساير موارد ضروري است.

ترجمه قرآن كريم بايد از پويايي لازم برخوردار باشد

محمد مهدي بحرالعلوم مدير اجرايي سابق نهضت قرآن آموزي با بيان اينكه قرآن به زبانهاي مختلفي ترجمه شده است، اظهار داشت: طي اين ترجمه ها سعي شده نتايج خوبي ارائه شود، از اين رو تلاش بر اين است تا ترجمه اي كه از قرآن كريم ارائه مي شود بهترين ترجمه باشد .

وي ياد آور شد: ترجمه قرآن پويا است و با گذشت زمان و برداشتهاي مردم و پيشرفتها تغيير مي كند، اگر ترجمه هاي ارائه شده روند رو به رشدي داشته باشند، ايرادي ندارد. اما در هر صورت بايد به مفاهيم قرآن نزديك باشد.

بحرالعلوم گفت: قرآن كريم قبل از اينكه منتشر شود، كنترل، تصحيح و سپس به آن مجوز داده مي شود، اما براي انتشار ترجمه هاي قرآن كريم اين امكان وجود ندارد و بايد بستري مناسب ايجاد كرد تا اين روند طي شود.

وي اظهار داشت: بايد مركزي ايجاد شود و متولياني در اين كار حضور داشته باشند تا در ترجمه هاي قرآن نيز دچار مشكل نشويم. از آنجايي كه قرآن ممكن است به دست فارسي زبانان كشورهاي ديگر و حتي داخل كشور برسد، نيازمند ترجمه هاي صحيح هستيم. از اين رو وجود مراكزي متشكل از فن، مجري و مديران قوي به تدريج در روند مطلوب ترجمه ها تأثير مي گذارد.

ترجمه گروهي قرآن كريم بهترين نتيجه را در پي دارد

دكتر قاسم  پورحسن معاون آموزشي دانشكده علوم قرآن تهران با بيان اينكه مدت زمان بسياري است كه ترجمه قرآن مورد مناقشه و بحث قرار گرفته، اظهار داشت: عده اي از علماء اعتقاد دارند كلام وحي ترجمه ناپذير است، در اين زمينه رشيد رضا به صورت عمده و اساسي علت ترجمه پذيري و ترجمه ناپذيري قرآن را مطرح و دلايل افراد را ذكر مي كند.

معاون آموزشي دانشكده علوم قرآن تهران دشواري ترجمه قرآن و لغت يابي در قرآن را بستري براي ايجاد ترجمه هاي متعدد از قرآن  عنوان كرد و اظهار داشت: برخي به تفسير قرآن تسلط بيشتري دارند ترجمه اي كه ارائه مي دهند ترجمه اي تفسيري است و  برخي نيز بر كاربرد واژگان و معادل يابي مطلوب كلمات فارسي تأكيد دارند مانند ترجمه بهاء الدين خرمشاهي.

معاون آموزشي دانشكده علوم قرآن تهران ترجمه را كاري گروهي دانست و ياد آور شد: در اين مورد بايد هر كس كه متخصص در هر زمينه اي از تفسير، واژه يابي و فقه است، حاضر شده و به ترجمه اقدام كند، زيرا گاهي در ترجمه معادل يابي، گاهي معنا و گاهي موجز بودن اهميت دارد و هر كس با توجه به تخصص خود مي تواند در اين زمينه مفيد واقع شده، نتيجه كار كاملتر و دقيقتر خواهد بود .

ترجمه قرآن كريم از تحولات چشمگيري برخوردار بوده است

حجت الاسلام سيد محمد علي ايازي قرآن پژوه و محقق اظهار داشت: ترجمه قرآن كريم امري بسيار حساس است، از اين رو بايد مورد توجه و دقت نظر ويژه اي قرار گيرد.

وي در ادامه به فعاليت و جايگاه مراكز نظارت بر چاپ و نشر قرآن اشاره كرد و اظهار داشت: از سوي مركز دارالقرآن ترجمه هاي آيات الهي كنترل شده و سپس چاپ مي شوند كه در اين مركز بيشتر به ترجمه متن قرآن تكيه مي كنند.

حجت الاسلام سيد محمد علي ايازي در ادامه به مراكز ديگر نيز اشاره كرد و ياد آور شد: هر كتابي قبل از چاپ و نشر بايد از سوي وزارت ارشاد مورد تأييد قرار گرفته، كنترل شده و كيفيت ترجمه نيز به خوبي ارزيابي شود.

اين قرآن پژوه و محقق با بيان اينكه در ساليان دور ترجمه هايي مسئله ساز بوده از سوي منتقدان مورد نقد و بررسي قرار گرفته اند، افزود: طي 50 سال اخير ترجمه ها مشكل زا نبوده اند، بلكه در اين سالها ترجمه سير و روند خوب و مطلوبي را در پيش گرفته است.

ترجمه هاي اخير قرآن از سطح كيفي مطلوبي برخودار هستند

كرم خدا امينيان مترجم قرآن كريم با اشاره به اينكه ترجمه بايد به گونه اي باشد كه به كلام اصلي خداوند نزديك بوده و به اصل مطلب آسيبي نرساند، اظهار داشت: ترجمه هايي كه از قرآن ارائه مي شود، چه منظوم و چه منثور، بايد مفاهيم و مباني اصلي قرآن كريم را حفظ  و در معناي اصلي آن هيچ خللي ايجاد نكند.

وي تسلط مترجم به زبان عربي و فارسي، تسلط به قواعد دستوري هر دو زبان، تسلط به علوم اسلامي، فقه، آشنايي با احكام اسلامي، مسائل اجتماعي و اخلاقي را در ترجمه هاي قرآن كريم بسيار مهم عنوان كرد.

مترجم قرآن كريم بايد از "علم ترجمه" برخوردار باشد

حجت الاسلام محمد نقدي مسئول مركز ترجمه قرآن مجيد به زبانهاي خارجي با اشاره به تعدد ترجمه هاي قرآن كريم اظهار داشت: دو عامل در تعدد ترجمه هاي قرآن مطرح است، نخست اينكه وجود اشكالات پراكنده در برخي ترجمه ها سبب شده مترجمان با دقت بيشتر اقدام به ترجمه قرآن كنند و به همين جهت است كه مي بينيم برخي ترجمه هاي معاصر نسبت به ترجمه هاي دهه هاي گذشته دقيق تربوده و اشتباهات كمتري در آنها راه يافته است.

وي با بيان اينكه عامل ديگر را مي توان صرفا اقدام به اين كار با عدم توجه به خطير بودن آن دانست، افزود: متأسفانه برخي مترجمان بدون اعمال دقت، اقدام به ترجمه قرآن كرده اند و نه تنها از اشتباهات گذشتگان در ترجمه خود نكاسته اند كه همان اشتباهات و افزون بر آن را در ترجمه آورده اند.

مسئول مركز ترجمه قرآن مجيد به زبانهاي خارجي راه بهبود ترجمه هاي قرآن را اينگونه توصيف كرد كه مترجم با اصول و مباني ترجمه كاملا آشنا و از علوم و آگاهيهاي لازم در امر ترجمه اين كتاب آسماني برخوردار باشد، زيرا ترجمه قرآن برخلاف كتابهاي معمولي كه پيرامون يك موضوع بحث مي كنند، مستلزم دانشهاي خاصي چون لغت، تاريخ، ادبيات عرب، كلام و فقه است كه اگر مترجم داراي اين علوم نباشد، ترجمه او از قرآن ترجمه اي ناقص خواهد بود.

ترجمه محتوايي قرآن كريم از خطاي كمتري برخوردار است

حسين علوي مهر مدير دانشنامه قرآن پژوهي با اشاره به ضرورت ترجمه قرآن كريم، گفت: قرآن كتابي جهاني است كه براي همه مردم دنيا و هدايت آنها نازل شده است، بنابراين با فطرت انسان منطبق بوده و براي هدايت هر نوع قوم و مليتي نازل شده، از اين رو ضرورت برگرداندن آن به زبانهاي ديگر احساس مي شود تا ديگران نيز از موازين و آموزه هاي قرآن كريم بهره مند شوند.

مدير دانشنامه قرآن پژوهي اظهار داشت: بر اساس نيازهاي مردم همگان متوجه اين كتاب، پيامها و قوانين آن هستند، اين امر سبب شد تا ترجمه قرآن زياد شود به طوري كه تا سال 1415 قرآن به 70 زبان دنيا ترجمه شده است . اما بايد آن را به زبانهاي ديگر نيز ترجمه كرد، همانگونه كه كتابهاي مقدس انجيل و تورات به بيش از 1900 زبان دنيا ترجمه شده است . بنابراين بايد تلاشهاي بيشتري در راستاي ترجمه قرآن به زبانهاي مختلف صورت گيرد . اگر چه نمي توان ترجمه كامل و بي اشكالي از قرآن كريم ارائه داد.

مدير دانشنامه قرآن پژوهي گفت: ترجمه هاي محتوايي يا تفسيري بهتر از ترجمه هاي تحت اللفظي بوده و همچنين ترجمه هاي محتوايي نيز نياز به كار دست جمعي و گروهي دارند، بنابراين بايد مباني مختلفي چون مبحث كلامي، اعتقادي، مباني فقهي، واژه شناسي و روش شناسي رعايت شود تا خطاي كمتري را در ترجمه هاي قرآن شاهد باشيم.

مترجمان بايد مورد ارزشيابي قرار گيرند/ مركزي براي نظارت بر ترجمه هاي قرآني وجود ندارد

احمد حاجي شريف معاون آموزش و پژوهش سازمان دارالقرآن الكريم با بيان اينكه قرآن ترجمه ناپذير است و نمي توان آن را به طور دقيق و عيني ترجمه كرد، اظهار داشت: ترجمه قرآن يا توضيح كلمات است و يا به صورت تحت اللفظي صورت مي گيرد كه در زبان فارسي چون برخي از كلمات را نداريم از كلمات مترادف استفاده مي شود.

حاجي شريف با بيان اينكه قرآن براي زمان خاصي نيست بنابراين ترجمه هاي قرآن با گذشت زمان تغيير و تحول پيدا مي كند، تصريح كرد: ترجمه هايي كه از قرآن در قرون 5 و 6 ارائه شده با ترجمه قرآن در قرون 11 و 12 متفاوت بوده و امروزه نيز با گذشت زمان، پيشرفت علم و درك و فهم بالاي مردم ترجمه ها تغيير يافته است.

احمد حاجي شريف با تأكيد بر اينكه هيچ مركزي در ايران براي رسيدگي و نظارت بر ترجمه هاي قرآن وجود ندارد، گفت: سازمان دارالقرآن بر متن عربي قرآنهايي كه منتشر مي شوند نظارت دارد تا مشكلي نداشته باشد، اما ترجمه ها بررسي نمي شوند و مركزي در اين زمينه فعاليت نمي كند.

احمد حاجي شريف اظهار داشت: ارزشيابي مترجم بستري مناسب فراهم مي كند تا رقابت بيشتر شده و روند صعودي در ترجمه ها به وجود آيد، از سوي ديگر سازمانهاي قرآني بايد نظارت و دقت بيشتري بر ترجمه هاي قرآن داشته باشند تا شاهد ترجمه هايي در سطوح عالي باشيم.

فعاليت مركزي براي نظارت بر ترجمه هاي قرآن ضروري است

حسن تفكري مدير كل دفتر نظارت بر چاپ و نشر قرآن كريم سازمان دارالقرآن با اشاره به اينكه بيش از نيم قرن پيش همه ترجمه ها تحت اللفظي بود، اظهار داشت: اشكال ترجمه هاي تحت اللفظي اين است كه مفهوم كلي آيات در اين نوع ترجمه براي عموم قابل تشخيص نيست، زيرا در بسياري از آيات قرآن كريم آوردن توضيحات براي رساندن مطلب و مفهوم آيه اجتناب ناپذير است. 

وي با بيان اينكه در ترجمه هاي قرآن هر كس به اندازه فهم خود از آيه، آن را ترجمه مي كند، اظهار داشت: مركزي براي بررسي ترجمه قرآن وجود ندارد، از اين رو به طور مختصر شاهد اعتراضاتي درباره ترجمه قرآن بوده ايم.

مديرمركز چاپ و نشر قرآن كريم افزود: بايد بر كار ترجمه نظارت صورت گيرد و مترجم نيز بايد ارزيابي شود كه اطلاعات لازم در خصوص مسائل مختلف موجود در قرآن را دارد يا نه و اينكه صلاحيت ترجمه را دارد يا نه، سپس به ترجمه قرآن اقدام كند .