خبرگزاری مهر _ گروه فرهنگ: منطقه افار در شمال شرقی اتیوپی، جایی نیست که معمولاً مسافران و توریستهای غربی از آن بازدید کنند. منطقهای است در امتداد اریتره، که یکی از داغترین مناطق اتیوپی و کره زمین محسوب میشود، مکانی که معمولاً افراد غیر بومی به آنجا مراجعه نمیکنند و تراکم جمعیتی بسیار پائینی دارد و بخاطر درگیریهای مرزی، عمده مردم مسلح بوده و همگی دارای تفنگ و انواع نارنجک هستند.
جمعیت افارها در حدود ۱.۴ میلیون نفر است و عمدتاً مشغول کشاورزی و دامداری هستند. دو طایفه اصلی افار عبارتند از آساهیمارا به معنی افار سفید و آدوهیمارا به معنی افار قرمز، هر دو این طایفهها بر اساس استانداردهای زندگی روستایی، جزو قبایل فقیر محسوب میشوند و با نگهداری گوسفند، بز، شتر و گاو زندگی خود را میگذرانند، در منطقه افار ۹۱ درصد مردم در روستاها و مابقی در مناطق شهری و شبه شهری زندگی میکنند. بومیان این منطقه دارای یک سیستم ارتباطی سنتی جالب هستند که از چند طریق به رسانههای خبری مدرن امروزی شباهت دارند. استفاده صحیح از داگو میتواند ابزاری بسیار مناسب برای ارتباطات باشد که نمونه آن آموزش بهداشت و آگاهی رسانی برای مردم به جهت مبارزه با بعضی بیماریها مانند ایدز میتواند بسیار موثر باشد. رایزنی فرهنگی ایران در اتیوپی در طی گزارشی به بررسی و تحلیل این روش ارتباطی که در پخش اخبار این منطقه رسانهای مهم به حساب میآید، پرداخته است.
روش تبادل اطلاعات در جایی که برق کالایی لوکس است
رسانههای جمعی مدرن در افار یا اصلاً وجود ندارد و یا بسیار نادر و کمیاب هستند و برق نیز کالایی لوکس محسوب میشود لذا تلویزیون در این منطقه معنایی ندارد. روزنامهها به میزان کمی در خارج از شهرهای بزرگ اتیوپی توزیع میشوند و هیچ شهر بزرگی در منطقه افار وجود ندارد که لازم باشد روزنامه به آنجا ارسال شود.
از طرف دیگر، مجموعههای رادیویی در منطقه افار وجود دارند، اما حتی به پخش متوسط رادیوهابی موج کوتاه در سایر روستاهای آفریقا نیز نزدیک نیستند. همچنین، کمبود و در دسترس نبودن باتریهای قلمی و نیم قلمی و همچنین پخش محدود برنامه در افار، این رسانه را نیز با اقبال کمی روبهرو کرده است.
رسانههای جمعی مدرن در افار یا اصلاً وجود ندارد و یا بسیار نادر و کمیاب هستند و برق نیز کالایی لوکس محسوب میشود لذا تلویزیون در این منطقه معنایی ندارد. روزنامهها به میزان کمی در خارج از شهرهای بزرگ اتیوپی توزیع میشوند و هیچ شهر بزرگی در منطقه افار وجود ندارد که لازم باشد روزنامه به آنجا ارسال شود با وجود همه این موارد، مردم این منطقه آفریقا دارای سیستم پیشرفتهای برای تبادل خبر با یکدیگر هستند که قابل رقابت با پیشرفتهترین خبرگزاریها جهان است. این روش انتقال خبر در افار در اصطلاح «داگو» نام دارد که میتواند به معنای «اخبار» باشد، اما این بیش از یک بسته خبری است و از فرهنگ و نهاد اجتماعی و تمدنی مردم این ناحیه نشات گرفته شده است و در زندگی مردم این منطقه اهدافی را نیز دنبال میکند.
خبر گروگانگیری چگونه به جهانیان رسید؟
داگو در مجموعه مشخصی از مقررات و قوانین عمل میکند، البته این قوانین نانوشته هستند. قانون داگو به معنای آن است که هر وقت با کسی در جاده ملاقات کردید که به طرز متعارفی در سفر بوده باشد و شما از یک روستای مجاور آمده باشید، مکلف هستید در یک جلسه تبادل خبر با ایشان شرکت کنید. این دو فرد معمولاً مینشینند و در حد زمان نوشیدن یک فنجان قهوه، از یکدیگر میپرسند که گوش شما چه چیزی را در این چند مدت شنیده است؟ و یا چشمان شما چه چیزی دیده است؟ و صحبت اینگونه آغاز میشود.
داگو میتواند هر یک از آیتمهای ارتباطات عمومی افراد جامعه، مانند مجالس عروسی، مجالس ترحیم، جنگ، ائتلافهای جدید، گاوها و دامهای گم شده و… و یا هر چیز دیگری باشد.
عدم انتقال اطلاعات مربوطه در داگو، تخلفی برای شریک مکالمه محسوب شده که در نهایت به جامعه افار نیز آسیب میرساند. به همین منظور، سوءاستفاده از داگو در قانون عرفی افارها مجازات دارد که البته جایگاه برجستهای در فرهنگ عمومی مردم افار نیز دارد. به عنوان مثال، هر کسی که اطلاعات غیرقابل بررسی و نادرستی را منتقل کند، قطعاً مجازات میشود.
داگو از چند طریق به ارتباطات خبری مدرن شباهت دارد. حتی اگر این اطلاعات به طور همزمان به حجم گستردهای نرسند، منظور این است که در مدت زمان کوتاهی به بخش قابل توجهی از جمعیت برسد. سرعت داگو واقعاً قابل توجه است. ظرف چند روز میتواند به تعداد زیادی از افراد گسترش یابد. یکی از خبربخرها در سیستم داگو ادعا میکند که یک خبر میتواند از شهر کویری سامرا به شهرهای بندری جیبوتی و ماساوا (اریتره) طی دو یا سه روز برسد که مسافت بین این شهرها از ۳۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر میرسد.
هنگامی که چهار بریتانیایی و یک زن فرانسوی در مارس ۲۰۰۷ توسط جدایی طلبان در منطقه افار به گروگان گرفته شدند، این داگو بود که خبر دستگیری آنها را به گوش جهانیان رساند. آنها نهایتاً توسط آدم ربایان به اریتره منتقل و فرآیند آزادی آنها طی شد.
داگو: اینترنتی که از دوران پیشامدرن رسیده است
بسیاری از مردم این منطقه آفریقا داگو را تلفن خود توصیف میکنند. یکی از افراد تحصیل کرده این منطقه حتی آن را با اینترنت مقایسه کرده است. او گفت که داگو اینترنت افار است. اطلاعات به صورت رله انتقال مییابد که در آنجا یک افار باید به سرعت چیزهای جدیدی را که شنیده و یا دیده را برای یک افار دیگر به اشتراک بگذارد. جذابیت این کار به همان اندازه انتشار یک پیام الکترونیکی جالب که توسط فرد به مخاطبان دیگر گسترش پیدا میکند، پویایی داشته و برای آنها مهم است، البته به روش کاملاً سنتی.
قانون داگو به معنای آن است که هر وقت با کسی در جاده ملاقات کردید که به طرز متعارفی در سفر بوده باشد و شما از یک روستای مجاور آمده باشید، مکلف هستید در یک جلسه تبادل خبر با ایشان شرکت کنید قیاس اینترنت واقعاً در اینجا مصداق دارد چرا که داگو نه تنها سریع و جذاب است؛ همچنین یک رسانه فعال و محوری با مشارکت همه افراد این جامعه است. اگرچه قرار نیست گیرنده پیام را تغییر دهد، اما انتظار میرود که وی با این خبر درگیر شود و اقدامات مناسب را انجام دهد. همچنین، انتقال دهنده باید اطلاعات را، مشابه آنچه روزنامه نگار پیش از انتشار یک خبر انجام میداد، بررسی و سپس آنرا منتشر کند. اگر کسی خبر دروغین را منتشر کند قبیله و خانواده فرد بدنام میشوند، لذا افراد که در این منطقه به قوم و قبیله خود افتخار میکنند هیچگاه خواهان بدنامی خود و قبیلهشان نیستند لذا تمامی اخبار بررسی و پالایش میشوند.
افراد سالخورده به ویژه در مردان، مسئولیت خاصی در مورد بررسی و تأیید اطلاعات منتقل شده بر عهده دارند. یک ابزار روزنامه نگاری مشترک، یعنی بررسی دقیق با منابع متعدد، یکی از تکنیکهای مورد استفاده در این سیستم خبررسانی است. این موضوع در یک ضرب المثل افاری نیز منعکس شده است: «اخبار صحیح، سه بار شنیده میشوند» به خصوص اگر این اطلاعات عواقب فاجعه آمیز داشته باشد، فوق العاده مهم است که اخبار قبل و بعد از ارسال بررسی شوند. کیفیت منبع و پس از آن آزمایش درستی خبر.
به عبارت دیگر سوالاتی مانند اینکه: این اطلاعات از کجا آمدهاند و چه شخصی مسئول انتشار است نیز همیشه بررسی میشوند. این مورد در ضرب المثل سنتی دیگر نیز دیده شده است که بیان میکند که: چه کسی به شما گفت؟ چه کسی به منبع اخبار شما خبر را داده است؟
داگو؛ روش مردان یا زنان؟
ساختار اجتماعی و سلسله مراتب در داگو کاملاً آشکار است. همانطور که در بالا ذکر شد، به مردان سالخورده به خصوص برای تأیید اطلاعات منتقل شده اعتماد بیشتری دارند. همچنین مشاهده میشود که آنها پرشورترین رابطه را با داگو دارند و آن را با نهایت صبر انجام میدهند. برای تأکید بر جدی بودن آنها اغلب جلسات را با دعا برگزار میکنند.
عمل داگو تفاوتهای جنسیتی را نشان نیز میدهد. یک تحقیقات دانشگاهی در خصوص داگو نشان داد که داگو در بین مردان بیشتر از زنان رواج دارد و بیشتر اوقات مردان در حال تبادل داگو هستند و این توسط افراد مختلف تأیید میشود.
قیاس اینترنت واقعاً در اینجا مصداق دارد چرا که داگو نه تنها سریع و جذاب است؛ همچنین یک رسانه فعال و محوری با مشارکت همه افراد این جامعه است با این وجود تردید وجود دارد که تفاوتهای جنسیتی در استفاده از داگو فقط ناشی از تعصبات جنسیتی باشد. این واقعیت که مردان بیشتر از زنان از داگو استفاده میکنند شاید ناشی از تحرک بیشتر مردان در زندگی روزمره نسبت به زنان باشد.
آنها وقتی مراقب دامهایشان هستند مسافتهای بیشتری را در بیابانها طی کرده و بر این اساس با افراد بیشتری ملاقات دارند. با این وجود، یک فرد آگاه از روستای واشرو، اظهار داشت که به دلیل ظن و تعصب مردان است که زنان تا حدودی کمتر از داگو بهره میبرند. وی گفت: «همسران زنان افار احساس میکنند در صورت مواجهه زنان آنها با کسی از خارج از خانواده، ممکن است همسر وی مورد آزار و اذیت جنسی قرار گیرد.» با این وجود، داگو توسط زنان و مردان استفاده میشود.
این نگرانی وجود دارد که شهرنشینی و فرهنگ مدرن بر داگو تأثیر منفی بگذارد. برخی از افراد محلی اظهار نظر کردهاند که زندگی شهری تناسبی با داگو ندارد.
ادعا این است که احترام به داگو به زمان نیاز دارد و این چیزی نیست که ارتباطات مدرن و شهرنشینی از آن برخوردار باشد.
استفاده از داگو در آموزش عمومی و بهداشت؛ راهی برای پیشگیری از ایدز
چگونه داگو با اشکال جدید ارتباط برقرار میکند؟ به نظر میرسد که در این باره تا حدودی نظرات ضد و نقیض بوده و واگرایی بین جوانان و افراد بالغ این جامعه باشد. برخی از افراد سالخورده به داشتن اطلاعات از رسانههای جمعی کشور اتیوپی در داگو شک دارند. نورا محمد، روحانی مسن از قبیله دوهو، نسبت به برنامههای رادیویی شک و تردید خود را ابراز میکند: «اگر من از رادیو استفاده کنم، همواره نگران این خواهم بود که بعضی از داگوهای مهم را از دست بدهم، ما باید شریک ارتباطی خبری خود را رو در رو ببینیم. برخلاف رادیو که اصلاً این چنین نیست.» نورا محمد داگو را «منبع موثق اطلاعات» مینامد.
از سوی دیگر، برخی از جوانترها میگویند که بعضی اوقات اطلاعات را از رادیو در مکالمات داگو وارد میکنند. حتی با این وجود، به نظر میرسد که پیامهای رسانهای مدرن فقط به میزان محدودی با داگو ادغام شده است.
یکی از کلیدهای ارتباط جمعی موفقیت آمیز در این منطقه، در ارزش ارتباطات کلامی و بصری نهفته است. ارتباط دهانی و رو در رو، بازخورد فوری داشته و در آن از نشانههای غیرکلامی نیز بهره برده میشود. از همه مهمتر، داگو مورد علاقه اکثریت جمعیت روستایی این منطقه است و مطمئنترین وسیله برای انتقال اطلاعات عمومی است. استفاده صحیح از آن میتواند ابزاری اساسی برای مقابله با بیماریهای عفونی و روشهای انتقال آن مانند بیماری ایدز باشد.
نظر شما