حنجره‌هایی که به یاد «حاج قاسم» گرم شد/ از داغ فراق تا یاد حماسه

با گذشت یک سال از شهادت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس تعدادی از هنرمندان و گروه‌های مختلف موسیقایی با همراهی چند مجموعه فرهنگی آثار مختلفی را پیش روی مخاطبان قرار داده‌اند.

خبرگزاری مهر-گروه هنر: سیزدهم دی ماه سال ۱۳۹۸ قطعاً یکی از مهم‌ترین و تاریخی‌ترین رویدادهای ملی ماست که طی آن سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی یکی از اسطوره‌های ملی ایران عزیزمان در عرصه مقاومت همراه با شهید ابومهدی المهندس و دیگر یارانش به آرزوی دیرینه‌اش که شهادت بود، شتافتند. روزی بزرگ که قطعاً در تقویم تاریخ انقلاب اسلامی ایران بدون هیچ تردیدی یادآور اتفاقی ماندگار است که نه تنها در ایران که در تمام دنیا مورد توجه قرار گرفت و موجب انعکاس و جریان رسانه‌ای و اجتماعی عظیمی شد که به طور حتم وجود اسطوره‌ای به نام حاج قاسم نقش بی بدیلی در آن داشت.

قطعاً پرداخت تاریخی – روایی به واقعه بسیار مهمی چون شهادت حاج قاسم سلیمانی و شخصیت فرهنگی – نظامی این شهید بزرگوار می‌تواند در ابعاد مهم فرهنگی، اجتماعی، نظامی و سیاسی کشورمان مورد واکاوی و جستجوی بیشتر و دقیق‌تری قرار گیرد. آنچنان که برنامه باشکوه تشییع این شهید بزرگوار تبدیل به یکی از کم سابقه‌ترین و کم‌نظیرترین مراسم تاریخ انقلاب اسلامی ایران شد و نشان داد که او فقط یک فرمانده نظامی باهوش و آگاه نبود.

شهید سلیمانی در نگاه بسیاری از مردمان ایران عزیز به طور حتم یک اسطوره ملی است. او به عنوان یکی از نمادهای ملی ما نشان داد که یک فرمانده نظامی همانند بسیاری از سرداران ما در ادوار مختلف نظام جمهوری اسلامی ایران از جمله دوران دفاع مقدس چگونه می‌تواند در دل‌ها و یادهای مردم نفوذ کرده و با منویات و اعتقاداتی که بخشی از آن در سخنرانی‌هایشان به گوش مردم رسید، در یادها باقی بماند.

در این چارچوب گونه‌های مختلف هنری نیز هم پای مردم تلاش کردند تا به سهم خود نسبت به شهادت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی روایت‌هایی از این اسطوره ملی و فراموش نشدنی جمهوری اسلامی ایران داشته باشند. روایت‌هایی که در قالب‌های گوناگون فیلم، تئاتر، شعر، داستان و گونه‌های مختلف هنرهای تجسمی موجب خلق آثار هنری متعددی شد که شاید برخی از آنها آنچنان که باید دربرگیرنده کیفیت‌های لازم نبود، اما برخی از آنها نیز موجب ثبت آثاری شد که می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای ماندگاری اسطوره های ملی ما باشد. آثاری که در حوزه موسیقی نیز تبلور پیدا کرد و به سهم خود تبدیل به یادگاری‌هایی شدند که در کنار همراهی و همدلی برخی از مجموعه‌های فرهنگی هنری توانستند مورد توجه بیشتری قرار گیرند.

آنچه می‌خوانید نگاهی اجمالی درباره برخی تولیدات موفق موسیقایی در حوزه شهادت سردار دل‌ها از منظر ثبت یک تجربه با زبان موسیقی است که از سال گذشته تا کنون با همراهی هنرمندان و مجموعه‌های هنری – فرهنگی پیش روی مخاطبان قرار گرفته‌اند.

مرکز موسیقی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی و آلبوم «قهرمان من»

مرکز موسیقی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی که طی ماه‌های گذشته در حوزه‌های مختلف موسیقی حضور فعالی داشته همزمان با فرا رسیدن سالروز شهادت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی علاوه بر تولید چند نماهنگ از جمله «امتحانی مانده است»، «دنیا دلتنگ است»، «ملک سلیمانی» و «همیشه قهرمان» با مشارکت بنیاد شهید سلیمانی، آلبوم «قهرمان من» را نیز با موضوع سرودهایی برای حاج قاسم سلیمانی منتشر کرد.

آلبوم موسیقی «قهرمان من» شامل ۹ سرود با عناوین «ملک سلیمانی»، «پرده آخر»، «سپاه حاج قاسم»، «مرد میدان»، «همیشه قهرمان»، «سردار عاشقان»، «به وقت شام»، «امتحانی مانده است» و «قهرمان من» است.

«قهرمان من» با همکاری شاعران مطرحی همچون علیرضا قزوه، رضا یزدانی و علی محمد مودب، محمدحسین نعمتی، فائزه زرافشان، میلاد حبیبی، امید مهدی‌نژاد و محمدرضا شفیعی تولید شده است. ضمن اینکه همراه با تولید این آلبوم، «پویش ملی سرود قهرمان من» نیز آغاز شد. این پویش به بازخوانی قطعاتی از این آلبوم و لبآهنگ می‌پردازد.

میلاد عرفان‌پور مدیر مرکز موسیقی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی پیش از این در گفتگو با خبرنگار مهر بود که با اعلام خبر راه‌اندازی پویش «قهرمان من» در آستانه سالروز شهادت سردار شهید حاج قاسم سلیمانی توضیح داد: پویش ملی «قهرمان من» یک تلاش گسترده است برای فراهم‌سازی بستری که مردم به ویژه نوجوانان و جوانان احساسات خود را درباره قهرمان همیشه زنده ما سردار سلیمانی بیان کنند، در این چارچوب آلبوم سرود «قهرمان من» چندی پیش از سوی مرکز موسیقی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی منتشر شد، محور این پویش قرار داده شده که بر این اساس از گروه‌های سرود سراسر کشور دعوت کردیم تا سرودهای این آلبوم را در اماکن عمومی شهرهای مختلف کشور بازخوانی کرده و آن را در قالب‌های مندرج فراخوان ارسال کنند. به هر حال مرکز موسیقی حوزه هنری تلاش کرده تا در یک حرکت مهم فرهنگی بانی چنین پویشی با همکاری چند نهاد دیگر باشد.

مدیر مرکز موسیقی حوزه هنری با اشاره به اینکه مهلت ارسال آثار برای شرکت در این پویش نیز از پنجم تا پانزدهم دی ماه ۱۳۹۹ اعلام شده، گفت: هدف اصلی ما در پویش «قهرمان من» این است که آثار تولید شده در قالب سرود به ویژه آلبوم «قهرمان من» بتواند بیشتر شنیده شده و قالب «سرود» جای خود را بیشتر در میان شهروندان عزیزمان باز کند. زیرا سرود، قالب بسیار راهبردی و گونه ارزشمندی است که با موسیقی انقلاب اسلامی پیوند خورده و می‌تواند بستری برای تربیت و آموزش جوانان و استعدادیابی نوجوانان هنرمند برای معرفی به موسیقی این سرزمین باشد.

مرکز موسیقی مأوا و چند پروژه تصویری – موسیقایی برای سردار

مرکز موسیقی انقلاب اسلامی (مأوا) از مجموعه‌های وابسته به سازمان هنری رسانه «اوج» که طی سال‌های اخیر فعالیت چشمگیری در عرصه تولید آثار موسیقایی و نماهنگ در حوزه‌های مختلف دارد، طی یک‌سالی که از شهادت سردار سلیمانی می‌گذرد دست به تولید و انتشار چندین اثر موسیقایی و تصویری با محوریت این شهید بزرگوار زده است.

«یک عاشقانه آرام» با صدای محمد معتمدی از آلبوم «حالا که می‌روی»، «مرد نبرد» به کارگردانی محمدرضا ملاعباسی، شعر قاسم صرافان، آهنگسازی احسان جوادی و اجرای گروه سرود «ثامن»، تور سرود، نمایش و پرده خوانی «راه ناتمام» در دهه فجر ۱۳۹۸ با محوریت انقلاب اسلامی و شهادت حاج قاسم، «فصل پریشانی» به تهیه کنندگی مهاجر توحید پرست روی ملودی علیرضا افکاری به خوانندگی علی زندوکیلی و «مردی که تمام نمی‌شود» به کارگردانی محسن اردستانی و بازی کوروش زارعی از جمله آثار منتخبی هستند که در قالب نماهنگ با موضوعیت سردار سلیمانی از سال گذشته تاکنون توسط مرکز موسیقی مأوا منتشر شده‌اند.

یکی دیگر از فعالیت‌های این مجموعه نیز کمپین اجرای سرود «لشگر عشق» از پروژه‌های ملی «سفیر آفتاب» بود که به مناسبت چهلمین روز شهادت سپهبد حاج قاسم سلیمانی همزمان در ۴۰ شهر کشورمان و همچنین در کشورهای سوریه، عراق، فلسطین و لبنان توسط گروه‌های سرود برگزار شد. این کمپین سرودی بعد از استقبال زیاد توسط گروه‌های سرودی کشور در سایر کشورهای خاورمیانه نیز اجرا شد.

اجرای همزمان یک سرود مشترک در حداقل ۴۰ نقطه ایران در این کمپین در نظر گرفته شده بود. البته بر اساس توضیحات ارائه شده توسط مدیران این پروژه درباره نحوه اجرا و حضور در کمپین، متقاضیان می‌توانستند بعد از ثبت نام و مشخص شدن محل اجرا، سرود را دانلود کرده و بعد از انجام تمرینات لازم در روز ۲۳ بهمن ۱۳۹۸ در محل مشخص شده‌ای آن را اجرا کنند.

برای تماشای کلیپ «فصل پریشانی» اینجا را کلیک کنید.

شرمه خوانی هنرمند کرمانی در رثای شهادت حاج قاسم

رضا نارویی از هنرمندان شناخته شده موسیقی نواحی سیرجان در استان کرمان، چندی پیش در آستانه سالروز شهادت سردار حاج قاسم سلیمانی قطعه‌ای را با همین موضوع اجرا و ویدئوی آن را به صورت اختصاصی برای انتشار در اختیار خبرگزاری مهر قرار داد.

این هنرمند چندی پیش نیز همراه با امیرحسین ناروئی و جهانگیر عیسی‌پور در قالب سیزدهمین جشنواره موسیقی نواحی ایران به اجرای برنامه پرداخته بود.

رضا نارویی ضمن بیان انگیزه‌های خود برای ساخت و تولید این اثر موسیقایی که در قالب «شرمه خوانی» که از سنت‌های آوازخوانی منطقه کرمان محسوب می‌شود، توضیح داد: بنده از سال ۷۰ زمانی که یک نوجوان بودم مشغول اجرای برنامه در رویدادها و برنامه‌های مختلف مرتبط با موسیقی نواحی بوده‌ام و همواره علاقه‌مندی خود را به این گونه ارزشمند موسیقایی کشورمان نشان داده‌ام از این جهت همواره تلاش می‌کنم تا در قالب‌های گوناگون معرف خوبی برای موسیقی منطقه محل سکونتم باشم. البته از لحظه‌ای که خبر شهادت حاج قاسم سلیمانی را شنیدم، دائم بی تاب این موضوع بودم که باید بتوانم اثری را با اتکا به موسیقی غنی منطقه محل سکونتم، تولید کنم که ریشه در توصیف شخصیت حاج قاسم داشته باشد. خیلی برایم جالب بود که در همان روز ترانه‌ای را با خودم زمزمه کردم که کمی بعد تبدیل به یک شعر و بعد ساخت یک اثر موسیقایی کامل شد.

وی بیان کرد: متاسفانه من سعادت دیدار نزدیک با حاج قاسم را نداشتم اما همواره به عنوان یک هم استانی به وجود این سردار رشید می‌بالیدم و همیشه افتخار می‌کردم که او به عنوان یک کرمانی تبدیل به فرمانده‌ای دلاور و دلیر در سطح ایران و جهان شده که به شدت به او می‌بالیم. بنابراین وقتی به سرودن شعر می‌پرداختم دائم شمایل و چهره حاج قاسم در ذهنم بود و کمکم می‌کرد که این قطعه را تولید کنم. اثری که در حد خودم وظیفه‌ای برای ادای دین به مرد بزرگی است که افتخار کرمان است.

ویدئوی «شرمه خوانی» رضا نارویی را اینجا ببینید.

سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و پوئم سمفونی «سرباز»

پوئم سمفونی «سرباز» نیز یکی دیگری از محصولات معتبر موسیقایی با موضوع و محوریت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی است که چندی پیش توسط امور موسیقی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و همکاری مرکز موسیقی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی و ارکستر سمفونیک سازمان صدا و سیما در اختیار مخاطبان قرار گرفت.

پوئم سمفونی «سرباز» در قالب پنج موومان با نام‌های «سرباز»، «میهن»، «پیکار»، «پدر»، «الله اکبر» و «فتح» به آهنگسازی آرمان مهربان، اشعار علی محمد مودب، رهبری ارکستر آرش امینی، خوانندگی امیرحسین سمیعی، رهبری گروه کر رازمیک اوحانیان و اجرای ارکستر سمفونیک سازمان صدا و سیما توسط سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران عرضه شده است.

امیر حسین سمیعی آهنگساز و مدیر امور موسیقی و سرود سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران طی نشست خبری که به بهانه رونمایی این اثر برگزار شده بود، با اشاره به ساخت پوئم سمفونی «سرباز» توضیح داده است: پیش تولید این قطعه از سه ماه پیش اغاز شد و با توجه به اینکه سرزمین ما سرزمین شعر است ما تصمیم گرفتیم با ساختاری سمفونیک اثری قابل توجهی را به مخاطبان عرضه کنیم. در این زمینه از چندی پیش اتاق فکری با همراهی مدیریت ممرکز موسیقی حوزه هنری و مدیر دفتر موسیقی سرود سازمان صدا و سیما برگزار و نتیجه این شد که پوئم سمفونی سرباز در پنج موومان تولید شود و بسیار خوشحالم که ارکستر سمفونیک صدا و سیما با حضور آرش امینی و جناب مهدی نراقیان به همراهی مرکز موسیقی حوزه هنری در این مسیر نقش بسیاری در کیفیت مسیر تولید داشته‌اند. البته که حمایت‌های رییس و معاونت هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران نیز همکاری بسیار برادرانه و تاثیرگذاری داشته‌اند که واقعاً جا دارد از همه آنها تشکر کنم.

آرمان مهربان آهنگساز پروژه پوئم سمفونی سرباز نیز طی همین نشست درباره این این مجموعه گفت: در وصف شهید سلیمانی همه دوستان تلاش کردند تا سخنانی بگویند. اما زبان من زبان موسیقی است که سعی کردم در این پروژه با زبان موسیقی درباره سردار سلیمانی توصیفی داشته باشم. اما در اینجا می‌توانم بگویم بحث «سربلندی» و «سر به زیری» در شخصیت سردار سلیمانی را مطرح کنم که در قطعه «پیکار» آن را با تمام وجودم حس کردم. من سال‌های زیادی است که در عرصه موسیقی فعالیت می‌کنم اما صراحتاً میگویم این کار به شکل و روشی به مرحله اجرا شد که تمامی افراد حاضر درتیم اجرایی با عشق و وجود کار را به نتیجه رساندند کما اینکه در این راه حضور آرش امینی به عنوان رهبر ارکستر نقش بسیار موثری بود که آن را فراموش نمی‌کنم.

علیرضا افتخاری، «مرد میدان» و دکلمه‌ای با صدای سردار

علیرضا افتخاری خواننده صاحب نام کشورمان هم چند روز پس از شهادت سردار سلیمانی بود که در رثای این شهید بزرگوار قطعه «مرد میدان» را با تکمله‌ای با صدای این سردار شهید، منتشر کرد.

این قطعه اولین بار سال گذشته در ویژه‌برنامه «سلام عصر بخیر» شبکه سه سیما رونمایی شد و افتخاری عنوان کرد که این قطعه را خوانده است تا جایی در صف خریداران یوسف داشته باشد.

در این اثر موسیقایی که توسط دفتر موسیقی و سرود سازمان صدا و سیما بر اساس شعری از مولوی تولید شده، محمدرضا چراغعلی به‌عنوان آهنگساز و علیرضا افتخاری به‌عنوان خواننده حضور دارند.

نکته متفاوت این اثر موسیقایی، استفاده از بریده صدایی از شعرخوانی سردار حاج قاسم سلیمانی، در پایان قطعه است.

این قطعه پس از رونمایی توسط مجموعه‌های مختلف فرهنگی هنری کشورمان نماهنگ‌های متعددی در یادبود سردار دل‌ها منتشر شد.

ارکستر موسیقی ملی و تقدیم «در محاصره» به حاج قاسم

ارکستر موسیقی ملی ایران از مجموعه تحت نظر بنیاد فرهنگی هنری رودکی که طی ماه‌های گذشته مانند ارکستر سمفونیک تهران غیر از چند اجرای محدود آنلاین از سرنوشت نامعلومی برخوردار است در اثنای برگزاری سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر بود که در یکی از ویژه برنامه‌های قطعه «در محاصره» را به یاد سردار قاسم سلیمانی اجرا کرد.

این مجموعه در آخرین روز از برگزاری سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر به رهبری مهمان سهراب کاشف و خوانندگی سالار عقیلی کنسرتی را در حضور محمود واعظی رییس دفتر رییس جمهور و علی اصغر مونسان وزیر میراث فرهنگی و گردشگری، مرتضی بانک مشاور رییس جمهور و دبیر شورای عالی مناطق آزاد، حسین سیمایی صراف دبیر هیات دولت، محمد اله‌یاری مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، قبادی مشاور اجرایی معاون هنری وزیر ارشاد، مهدی افضلی مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی و شاهین فرهت دبیر سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر اجرا کرد.

اولین قطعه‌ای که در این کنسرت ارکستر ملی اجرا شد، قطعه‌ای با نام «در محاصره» به آهنگسازی بهزاد عبدی بود که نوازندگان ارکستر ملی آن را برای اجرای ارکستر در جشنواره به مناسبت چهلمین روز شهادت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی آماده کرده بودند.

بعد از اجرای این قطعه بود که سالار عقیلی روی صحنه آمد و قطعاتی از آثار منتخب عاشقانه خود از جمله «چه بگویم»، «وطنم ای شکوه پابرجا»، «هانیه»، «گلرخ»، «از تنهایی گریه مکن»، «آسمان مست»، «از خون جوانان وطن…»، «ایران»، «خوشه چین» و «همه جان و تنم وطنم» را برای مخاطبان اجرا کرد.

دفتر موسیقی سازمان صدا و سیما و یک عرض ارادت موسیقایی

دفتر موسیقی و سرود صداوسیما نیز همزمان با اولین سالگرد شهادت سردار قاسم سلیمانی، آلبوم سرود «سرباز» را منتشر و عرضه کرد.

در این آلبوم، ۹ قطعه سرود در وصف رشادت‌ها، ایثار و فداکاری و مظلومیت شهادت سردار رشید ایران و اسلام قرار داده شده است که به مناسبت سالگرد شهادت وی در رسانه‌ها منتشر می‌شود.

یکی از نکات قابل توجه در این مجموعه موسیقایی گنجاندن قطعه‌ای به ۶ زبان فارسی، بلوچی، لری، آذری، مازنی و عربی است که در آن فداکاری‌ها و رشادت‌های سردار سلیمانی در نبرد با دشمنان ایران و اسلام یادآوری می‌شود. هم‌چنین دیگر قطعه‌ها نیز به سبک‌های متفاوتی تولید و عرضه شده است.

این آلبوم موسیقی در اختیار گروه سرودهای سراسر کشور قرار خواهد گرفت تا بتوانند آن را در سراسر کشور اجرا کنند.

مجری آلبوم «سرباز»، حسین صیامی است و در دفتر موسیقی و سرود صدا و سیما تولید شده است.

انتشار آلبوم «سرباز» در حالی است که طی یک سال گذشته آثار موسیقایی متعددی با موضوع شهادت سردار سلیمانی توسط دفتر موسیقی سازمان صدا و سیما در دسترس علاقه مندان قرار گرفته‌اند.

غلامرضا صنعتگر می‌گوید: قاسم هنوز زنده است!

غلامرضا صنعتگر خواننده موسیقی پاپ کشورمان نیز چند روز بعد از شهادت سردار سلیمانی نماهنگ «قاسم هنوز زنده است» را با حمایت مرکز موسیقی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی منتشر کرد.

وی با اشاره به انگیزه‌های خود برای ساخت این اثر بیان کرد: طی سال‌هایی که در عرصه موسیقی به فعالیت مشغول هستم، همواره افرادی در ذهن و قلبم حضور دارند که ارادت خاصی به آن‌ها دارم. این افراد آن چنان برای من اهمیت پیدا می‌کنند که هرگز از ذهنم فراموش نمی‌شوند. یکی از این افراد که به یقین اسطوره زندگی من بوده و هست، شهید حاج قاسم سلیمانی است که با عروج شجاعانه‌اش قلب میلیون‌ها ایرانی را به درد آورد. قطعاً می‌دانم که در روزها و ماه‌هایی به سر می‌بریم که شرایط اقتصادی مردم در وضعیت بسیار نامطلوبی است و باید حال این شرایط را درک کرد. اما این نکته را هم یادمان باشد که در این شرایط گرچه انتقاد وجود دارد اما من وظیفه دارم به عنوان یک هنرمند در کنار مردم شریف ملتم قدردان بزرگمردانی چون شهید قاسم سلیمانی باشم که به ما دفاع از ناموس و وطن را یاد دادند. او به قدری محبوب و بزرگوار بود که به اعتقاد من هر خانه‌ای حاج قاسم را از دست داد.

به گفته این خواننده موسیقی پاپ، آهنگ «قاسم هنوز زنده است» به تهیه‌کنندگی حوزه هنری سیستان و بلوچستان، شعری از میلاد عرفان‌پور، آهنگسازی محمدرضا چراغعلی و حمایت مرکز موسیقی حوزه هنری به مناسبت شهادت سردار سپهبد قاسم سلیمانی تولید شده است و امیدوارم ادای دینی از طرف هنرمندی که سردار سلیمانی را اسطوره خود می‌داند، موردپسند محضر شریف مردم مهربان و قدردان کشورم قرار گیرد.

البته طی یک سال گذشته نماهنگ‌ها و آثار موسیقایی متعددی به مناسبت شهادت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی، شهید ابومهدی الهمندس و سایر شهدای مدافع حرم پیش روی مخاطبان قرار گرفته که از آن جمله می‌توان به تولید چندین نماهنگ روی صدای آثار خوانندگانی چون محمد معتمدی، علی زندوکیلی، محسن توسلی، حامد زمانی، حسین حقیقی، بهرام پاییز، سید حمزه موسوی، محمود کریمی، سالار عقیلی و تعدادی دیگر از خوانندگان اشاره کرد.

کد خبر 5110041

برچسب‌ها

شهر خبر

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • captcha

    نظرات

    • فاطیما IR ۰۰:۵۶ - ۱۴۰۰/۰۳/۲۸
      0 0
      فدای لحظه لحظه های زندگیت حاجی شهید حاجی پرافتخار حاجی حجت قبول و شهادتت. . پرافتخار تا ابد نامت بر لوح تاریخ ایران جاودانه باد