به گزارش خبرنگار مهر، «داد» و «دادگری» در اندیشه ایرانی از دورترین زمانها موضوع و خویشکاری حکمرانی بوده و تعالیم الهی و دستورالعملها و شیوههای حکمرانی پادشاهان و فرمانروایان ایران بر آن اساس تعریف و تعیین میشده است.
حبیبالله اسماعیلی پژوهشگر تاریخ و فرهنگ، در یادداشتی به مناسبت قطعنامه یونسکو درباره تأیید جهانی منشور کوروش که در ۱۵ آبان ۱۴۰۴ با همت مسئولان ایرانی و تاجیکستانی در چهلوسومین کنفرانس عمومی یونسکو در سمرقند انجام شد، یادداشتی نوشته و به جایگاه فراملی ایران در پاسداشت میراث انسانی و ارزشهای جهانی پرداخته است. در این یادداشت آمده:
منشور کوروش بزرگ نمایانگر نخستین الگویی است که مفهوم دادگری و مدارا را در حکمرانی باستانی ایران تجلی بخشیده است. متون تاریخی، شاهنامه و منابع دینی و اساطیری ایرانی نشان میدهد که «داد» در اندیشه سیاسی و فلسفی ایرانی، شرط اصلی مشروعیت پادشاهی و نظم جامعه بوده و میراث آن تا امروز در قالب حقوق بشر جهانی قابل ردیابی است.
الگوی حکمرانی مطلوب، بزرگترین دستاورد تمدن ایرانی است که بر پایه داد و مدارا شکل گرفته است. اگر میراث بابلیان نجوم، مصریان معماری، یونانیان فلسفه و هندوچین معنویت و اخلاق است، میراث ایرانیان ارائه الگویی برای حکمرانی مطلوب است. الگویی که بنیاد آن بر داد و مدارا است و امروز به عنوان بخشی از حقوق انسان شناخته میشود. این الگو از روزگار پیدایش منشور کوروش تا امروز به صد زبان تکرار شده است.
مهمترین بخش منشور کوروش نمود دادگری است: «(مردوک) در میان همهی سرزمینها، به جستجو و کاوش پرداخت، به جستن شاهی دادگر، ... خدای بزرگ، نگاهبان مردم خویش، با شادی به کردارهای نیک و دل (پر از) داد او (= کورش) نگریست... من، کورش، پادشاه جهان، شاه بزرگ، شاه نیرومند... آشتی خواهان به بابل اندر شدم،.. درماندگیهاشان را چاره کردم و ایشان را از بیگاری برهانیدم... مردوک، خدای بزرگ از کردارهای من شاد شد.»
میدانیم که در اندیشه ایرانی، دادگری همزاد خرد و فرّه ایزدی است.
پادشاه دادگر، خردمند و مظهر فرّ الهی است.
پادشاه فاقد داد، بیخرد و در شمار رهروان اهریمن محسوب میشود.
داد در اصطلاح ایرانی، نظام و آیین ارته / اشه (Arta / Asha) و هماهنگی با نظم کیهانی است. جهان انسانی، نظام طبیعی، اجتماعی و اخلاقی همه جلوههای این نظم به شمار میروند.
پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک، معیار هماهنگی با این آیین است.
اهریمن مردمان را به افراط و تفریط، دروغ و حرص میفریبد که در تضاد با نظم کیهانی است.
علاوه بر، مضامین جاری در متون اساطیری آمده که نخستین پادشاهان پیشدادیان نمونههای دادگر ی بودندو نام «پیشداد» از ترکیب «پیش + داد» ایجادشده است.
از همین روی هوشنگ پیشدادی نخستین واضع عدالت و قوانین است.
در شاهنامه، فریدون و دیگر شاهان دادگر به باران و نور خورشید تشبیه شدهاند:
»جهان را چو باران به بایستگی / روان را چو دانش به شایستگی«
سرودههای گاهان زرتشت نیز آرزوی ظهور شهریاری آرمانی و دادگستر را بازتاب میدهند.
سخن آخر این که، منشور کوروش و مفهوم داد در خرد ایرانی، نه تنها میراث فرهنگی و تاریخی ایران بلکه الگویی جهانی برای حکمرانی اخلاقی و عدالتمحور است. این الگو بنیان اندیشه حقوق بشر و حکمرانی مطلوب را در تاریخ تمدن بشری نشان میدهد و پیوندی مستقیم با خرد و فلسفه ایرانی دارد.
نظر شما