به گزارش خبرنگار مهر، گمرکات کشور در ۱۵ مرز ایران سالها بهعنوان دروازههای تجارت شناخته میشدند، اکنون نقشی فراتر از یک بستر مبادلاتی یافتهاند و به یکی از ستونهای مهم تابآوری اقتصادی کشور در شرایط بحران تبدیل شدهاند. موقعیتهای جغرافیایی راهبردی، قوانین تسهیلشده، زیرساختهای چابک و دسترسی به مسیرهای متنوع حملونقل باعث شده است این مناطق در زمان فشارهای خارجی یا اختلال در بنادر اصلی کشور، بهعنوان مسیرهای جایگزین وارداتی عمل کنند.
در همین چارچوب، با تصمیم وزارت امور اقتصادی و دارایی و تأکید وزیر اقتصاد، مأموریت تازهای برای گمرکات تعریف شده است؛ ایفای نقش فعال در واردات کالاهای اساسی و ضروری با هدف حفظ ثبات بازار و جلوگیری از اختلال در چرخه تأمین کشور.
در دورههایی که مسیرهای دریایی یا بنادر اصلی کشور با محدودیت و فشار مواجه میشوند، فرآیند واردات کالا با کندی و افزایش هزینه روبهرو میشود. در چنین شرایطی، گمرکات بهویژه در شمال، شمالغرب و شرق کشور میتوانند بهعنوان مسیرهای جایگزین عمل کنند. ساختار اداری چابک، خدمات گمرکی شبانهروزی و ظرفیتهای لجستیکی این مناطق امکان ترخیص سریع کالا و انتقال آن به شبکه توزیع کشور را فراهم میکند.
انبارها، سردخانهها و پایانههای چندمنظوره این مناطق نیز در چنین شرایطی کارکردی فراتر از یک مرکز تجاری پیدا میکنند و به نوعی ذخیرهگاههای استراتژیک کالاهای اساسی، دارو و مواد اولیه تبدیل میشوند؛ ظرفیتی که در مدیریت شرایط بحرانی اهمیت بالایی دارد.
در همین زمینه، محمد رسول نجفزاده کارشناس حوزه سیاستگذاری اقتصادی با اشاره به اقدامات دولت در دوره جنگ برای مدیریت اقتصاد کشور میگوید: یکی از اقدامات مهم وزارت اقتصاد و دولت در این دوره، استفاده از ظرفیت مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی برای مدیریت واردات کالاهای اساسی بود.
به گفته وی، مناطق آزاد به دلیل برخورداری از قوانین و مقررات خاص و امکانات تسهیلکننده تجارت، توانستند در شرایط جنگی نقش مهمی در تأمین کالاهای موردنیاز کشور ایفا کنند.
نجفزاده توضیح میدهد: با فعال شدن ظرفیت این مناطق، مبادی ورود کالاهای اساسی و دارو به کشور متنوع شد و دیگر مانند گذشته وابستگی کامل به گمرک شهید رجایی در بندرعباس وجود نداشت؛ موضوعی که در مدیریت شرایط جنگی اهمیت زیادی داشت.
وی همچنین به یکی دیگر از اقدامات مهم وزارت اقتصاد در این دوره اشاره میکند و میگوید: یکی از ویژگیهای مهم این مدیریت، ایجاد نظام یکپارچه در گمرکات کشور بود. به جای عملکرد جداگانه هر گمرک، یک هماهنگی مرکزی شکل گرفت که امکان مدیریت بهتر جریان کالا در سراسر کشور را فراهم کرد.
در این مدل مدیریتی، اطلاعات مربوط به ورود کالاها، موجودی انبارها و نیازهای کشور بهصورت متمرکز جمعآوری و تحلیل میشد و بر اساس این دادهها، اولویتهای ترخیص تعیین و منابع به شکل بهینه تخصیص داده میشد. همچنین در صورت بروز مشکل در یک گمرک، امکان هدایت کالاها به گمرکات دیگر وجود داشت.
به گفته این کارشناس، چنین مدلی مزایایی مانند جلوگیری از ازدحام در یک نقطه، توزیع مناسب بار میان گمرکات مختلف، امکان واکنش سریع به تغییر شرایط و افزایش کارایی کلی سیستم را به همراه داشت.
نجفزاده در ادامه به اجرای طرح ترخیص فوری کالاهای اساسی اشاره میکند و میگوید: همزمان با سهشیفته شدن فعالیت گمرکات، وزارت اقتصاد طرح ترخیص ۲۴ ساعته کالاهای موردنیاز کشور را اجرا کرد و برای این کالاها خطوط ویژه در نظر گرفت.
در چارچوب این طرح، کالاهای اساسی و مواد غذایی موردنیاز مردم در اولویت نخست ترخیص قرار گرفتند و پس از آن داروها و تجهیزات پزشکی. به گفته او، اجرای این طرح باعث شد ورود این اقلام به کشور بدون وقفه انجام شود و کالاها به سرعت در شبکه توزیع و فروشگاهها در اختیار مردم قرار گیرد.
وی در پایان تأکید میکند: تجهیز کشور به مبادی جدید برای ورود کالاهای اساسی از طریق مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، علاوه بر اینکه دسترسی مردم به کالاهای ضروری و دارو را مختل نکرد، یک مزیت راهبردی نیز ایجاد کرد؛ به این معنا که ایران در مدیریت شرایط حساس منطقهای و مسیرهای راهبردی مانند تنگه هرمز، بدون نگرانی از تأمین کالاهای اساسی کشور میتواند تصمیمات خود را اتخاذ کند.
در مجموع، تحولات اخیر نشان میدهد مناطق آزاد ایران از نقش مکمل در تجارت خارجی به جایگاهی محوری در شبکه تأمین کشور رسیدهاند. تقویت این مناطق و تنوعبخشی به مسیرهای واردات، علاوه بر پاسخگویی به نیازهای فوری بازار، میتواند به شکلگیری یک ساختار مقاومتر و متنوعتر در اقتصاد کشور کمک کند؛ ساختاری که در شرایط فشار خارجی یا بحرانهای منطقهای، توان حفظ جریان کالا، تولید و ثبات بازار را خواهد داشت.
نظر شما