از دیوار تا دارک‌وب؛ پشت پرده آگهی‌های دو پهلو!

خبرگزاری مهر ـ مجله مهر؛ محمد کلهر: در بازار آنلاین ایران، «دیوار» یکی از بزرگ‌ترین پلتفرم‌های خرید و فروش است. روزانه میلیون‌ها آگهی کالا، خدمات و فرصت‌های مختلف در این سکو منتشر می‌شود. گزارش‌های رسمی دیوار نشان می‌دهند که کالاهای دیجیتال مانند موبایل، تلویزیون و مودم بیشترین نرخ فروش موفق را داشته‌اند و دسته‌های «سرگرمی و فراغت» و «خانه و آشپزخانه» در رده‌های بعدی قرار دارند. این داده‌ها نشان می‌دهند بخش بزرگی از معاملات مطابق با استانداردهای بازار و در چارچوب اقتصادی انجام می‌شوند.

با این حال، لایه‌های پنهان‌تری هم در این بازار وجود دارد که برخی کارشناسان از آن به فضایی شبیه دارک‌وب یاد می‌کنند، چون مختص خرید و فروش کالاها یا خدمات غیرمجاز و ممنوعه است. آگهی‌هایی که در ظاهر بی‌خطر هستند اما معنا و کاربردشان در تعامل کاربران، فراتر از خرید و فروش معمولی است.

آگهی‌هایی که کالا نیستند اما کالا به نظر می‌رسند

طی روزهایی که شبکه‌های اجتماعی در دسترس نبودند، پلتفرم دیوار یکی از معدود راه‌های ارتباطی بود. هرچند که قسمت «چت» دیوار هم در مقطعی از دسترس خارج شد، اما تنها روزنه برای ردوبدل کردن اطلاعات بود. به‌عنوان نمونه، دانشجویان یک دانشگاه برای شب امتحان و به اشتراک گذاشتن جزوه درس فیزیک۳ به این پلتفرم متوصل شدند.

اما در بررسی برخی آگهی‌ها در بخش پوشاک و وسایل شخصی، مواردی دیده می‌شود که از نظر ظاهری شبیه کالا هستند، ولی ویژگی‌های آن‌ها نشان می‌دهد کاربرد واقعی‌شان متفاوت است. به عنوان مثال، برخی آگهی‌های «درخواست تعمیر مودم»، «خرید کفش زنانه»، «فروش لباس زیر مردانه» یا «فروش گل» با درخواست قابلیت تست، تماس یا انتقال گفت‌وگو به خارج از دیگر پلتفرم‌های داخلی منتشر می‌شوند. در این نمونه‌ها، معنای واقعی در رفتار کاربران و نحوه تعامل با آگهی شکل می‌گیرد، نه در متن آن.

این نوع آگهی‌ها حاوی «معنا در دل رفتار» هستند؛ آنجا که واژگان ساده و به ظاهر بی‌ضرر، حامل مفهومی فراتر از متن می‌شوند. مثلاً درخواست تعمیر مودم، معنای خرید کانفیگ و وی‌پی‌ان می‌دهد.

از متن تا فرامتن

یکی از ویژگی‌های شاخص زبان رمز، حذف اطلاعات پایه‌ای است. در آگهی‌های عادی دیوار، فروشنده قیمت، موقعیت مکانی، توضیحات محصول و ... را ارائه می‌کند. اما در آگهی‌های معنادار، این اطلاعات یا حذف می‌شوند یا به‌صورت بازه سنی مطرح می‌شوند و نحوه تماس و ادامه گفت‌وگو اهمیت می‌یابد. حتی آگهی‌هایی که ظاهراً درباره کالا یا خدمات معمولی هستند، ممکن است در عمل دروازه‌ای برای ارتباط خارج از پلتفرم باشند. مثلاً برخی آگهی‌ها به معنی خرید خدمات مبتنی بر روابط خارج از عرف یا فروش ماده مخدر است. کارشناسان معتقدند که این زبان پنهان را نمی‌توان صرفاً با فیلتر واژگان یا ربات‌های نظارتی مهار کرد؛ چرا که معنا در تعامل و الگوهای رفتاری شکل می‌گیرد، نه در واژه‌ها.

آمار رسمی و تفسیر پنهان

گزارش‌های رسمی دیوار درباره معاملات موفق نشان می‌دهند که بخش عمده آگهی‌ها با موفقیت فروخته می‌شوند. کالاهای دیجیتال و وسایل خانگی بیشترین نرخ موفقیت را دارند و معاملات در مناطق مختلف کشور انجام می‌شود. با این حال، تحلیل دقیق نشان می‌دهد که موفقیت معامله نه تنها به محتوا، بلکه به رفتار فروشنده و تعامل کاربران وابسته است.

همچنین، گزارش‌های آماری دیوار نشان می‌دهند که در مواقع خاص، کاربران از این بستر برای اهداف اجتماعی و انسان‌دوستانه نیز استفاده کرده‌اند. برای مثال، در جنگ ۱۲ روزه، بیش از ۷۷ هزار آگهی مربوط به اسکان موقت، سفر رایگان یا کمک به هموطنان منتشر شد؛ آگهی‌هایی که نه کالایی داشتند و نه تقاضای اقتصادی، بلکه نشانه همبستگی اجتماعی بودند.

نیاز به نظارت انسانی

تجربه دیوار نشان می‌دهد که بازار آنلاین دو سطح دارد: ۱ـ سطح روشن، قابل سنجش و آشکار در آمار موفقیت فروش و دسته‌بندی کالاها ۲ـ سطح پنهان، که معنا در الگوهای رفتاری کاربران شکل می‌گیرد و صرفاً با متن آگهی قابل شناسایی نیست.

در چنین فضایی، نظارت مبتنی بر الگوریتم و فیلتر واژگان، ضروری اما ناکافی است. آگهی‌هایی که از نظر ظاهری بی‌خطر هستند، ممکن است در عمل کارکردی فراتر از معامله کالا داشته باشند. تنها ناظر انسانی می‌تواند آگهی‌های معنادار را شناسایی، بررسی و مدیریت کند تا هم امنیت کاربران حفظ شود و هم بازار شفاف باقی بماند.

آگهی‌ها در دیوار تنها پیام‌های متنی ساده نیستند؛ آن‌ها بازتاب رفتار و تعامل کاربران و نمونه‌ای از چالش‌های نظارت در بازار آنلاین هستند. برای مدیریت درست این فضا، ترکیب نظارت الگوریتمی و انسانی ضروری است تا هم معاملات قانونی و شفاف ادامه پیدا کند و هم معناهای پنهان و حساس به‌درستی شناسایی شوند.