به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه جامجم نوشت: در حالی که جنگ اوکراین پس از نزدیک به پنج سال وارد مرحلهای فرسایشی شده و کییف با کمبود نیروی انسانی، فرسودگی تجهیزات و ابهام درباره تداوم حمایتهای غرب دستوپنجه نرم میکند، حمله رژیم نامشروع اوکراین به یک شناور تجاری ایرانی که منجربه شهادت یک ملوان و زخمیشدن یک نفر دیگر در دریای خزر شد را نمیتوان صرفا یک عملیات نظامی محدود ارزیابی کرد.
بهنظر میرسد دولت ولودیمیر زلنسکی تلاش میکند با واردکردن مساله ایران به معادلات جنگ اوکراین، بار دیگر خود را بهعنوان مهمترین شریک امنیتی غرب معرفی کرده و حمایتهای مالی، تسلیحاتی و اطلاعاتی آمریکا و اروپا را تمدید کند؛ راهبردی که اروپا را در معرض هزینههای سنگین امنیتی و اقتصادی قرار خواهد داد.
دلقکبازی برای جلب رضایت کاخ سفید
زلنسکی که با نزدیکی به ناتو و آمریکا اوکراین را وارد چرخه بیپایان جنگ کرده است، طی ماههای اخیر بارها تلاش کرده این جنگ را از یک بحران اروپای شرقی به بخشی از رقابت جهانی آمریکا با روسیه، چین و ایران تبدیل کند. ادعای اخیر وی درباره انتقال تصاویر ماهوارهای روسیه به ایران، همزمان با پذیرش مسئولیت حمله به شناور ایرانی، در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ تلاشی برای القای این گزاره که تهران، مسکو و دیگر رقبای آمریکا در یک جبهه واحد قرار دارند و بنابراین ادامه کمکهای واشنگتن به اوکراین، بخشی از راهبرد مهار این محور است.
در واقع، زلنسکی بیش از آنکه در میدان نبرد برای تغییر موازنه بجنگد، در میدان رسانه و سیاست برای متقاعدکردن آمریکا میجنگد؛ زیرا بهخوبی میداند کاهش حمایتهای غرب، مساوی با تشدید بحران داخلی و تضعیف موقعیت دولت او خواهد بود. از این منظر، حمله به شناور ایرانی را میتوان بخشی از تلاش کییف برای اثبات «کارآمدی» خود نزد آمریکا ارزیابی کرد؛ اقدامی که بیش از آنکه دستاورد نظامی داشته باشد، نوعی خوشخدمتی سیاسی برای جلب رضایت کاخ سفید محسوب میشود.
امنیتیسازی ایران؛ پروژه چندساله کییف
حمله به شناور تجاری ایران را نباید اقدامی مقطعی یا جدا از رفتار چند سال اخیر دولت اوکراین ارزیابی کرد. از زمان آغاز جنگ با روسیه، ولودیمیر زلنسکی بهتدریج تلاش کرده پرونده ایران را از یک موضوع منطقهای به بخشی از پرونده امنیت اروپا و حتی امنیت ملی آمریکا تبدیل کند. رئیسجمهور اوکراین در سالهای گذشته بارها مدعی مشارکت ایران در جنگ اوکراین شده، از آمریکا و اتحادیه اروپا خواسته تحریمهای بیشتری علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال کنند و در مجامع بینالمللی، ایران را در کنار روسیه و کره شمالی بهعنوان بخشی از آنچه «محور تهدید» میخواند، معرفی کرده است.
در همین چارچوب، کییف سطح روابط سیاسی خود با تهران را کاهش داد و در مقاطع مختلف نیز خواستار تشدید فشارهای سیاسی و اقتصادی علیه ایران شد. زلنسکی همچنین در سخنرانیهای خود در سازمان ملل، پارلمان اروپا، نشستهای ناتو و کنگره آمریکا، بارها تلاش کرد این گزاره را القا کند که جنگ اوکراین صرفا نبردی میان کییف و مسکو نیست، بلکه بخشی از رویارویی گستردهتر غرب با مجموعهای از بازیگران از جمله ایران است؛ روایتی که هدف آن، حفظ جریان کمکهای نظامی و مالی غرب به اوکراین ارزیابی میشود.
از خلیجفارس تا دریای خزر؛ هر بحران یک فرصت
رفتار زلنسکی در جریان تنشهای اخیر غرب آسیا نیز نشان داد این رویکرد صرفا محدود به جنگ اوکراین نیست. او در جریان جنگ ۴۰روزه به چند کشور عربی مشارکت کننده در جنگ علیه ایران از جمله قطر، امارات و عربستان سفر کرد تا در این نبرد به آنها کمک کند. در همین سفرها، مقامهای اوکراینی از توسعه همکاریهای دفاعی، آموزش نیروها، انتقال تجربیات عملیاتی و گسترش همکاریهای ضدپهپادی سخن گفتند؛ اقدامی ضدایرانی که تلاشی برای بهرهبرداری سیاسی و اقتصادی از تنشهای منطقه و تبدیل بحران غرب آسیا به فرصتی برای تثبیت جایگاه اوکراین نزد آمریکا و متحدانش بود.
اکنون نیز حمله به شناور تجاری ایران در دریای خزر و طرح همزمان ادعاهای تازه درباره همکاری اطلاعاتی تهران و مسکو، در امتداد همان راهبرد قابل تحلیل است؛ راهبردی که میکوشد پرونده ایران را هرچهبیشتر با جنگ اوکراین گره بزند تا کییف بتواند خود را همچنان در صدر اولویتهای امنیتی واشنگتن و ناتو نگه دارد. به بیان دیگر، اگر در سالهای گذشته زلنسکی با متهم کردن ایران به مشارکت در جنگ اوکراین، تلاش میکرد حمایت غرب را حفظ کند، امروز یک گام فراتر رفته و میکوشد خود ایران را نیز به یکی از اضلاع مستقیم این جنگ تبدیل کند؛ مسیری که بیش از آنکه از ضرورتهای میدان نبرد ناشی شود، به نیاز دولت اوکراین برای خروج از بنبست جنگ و تضمین استمرار کمکهای غربی شباهت دارد.
پاسخ تهران؛ مسئولیت فقط متوجه اوکراین نیست
جمهوری اسلامی ایران نیز تلاش کرده پاسخ خود را صرفا متوجه دولت اوکراین نکند. وزارت امور خارجه در بیانیه رسمی خود، حمله به شناور تجاری ایران را مصداق تجاوز و نقض منشور ملل متحد دانست و تصریح کرد جمهوری اسلامی ایران براساس اصل دفاع مشروع، در دفاع از منافع و امنیت ملی خود تردید نخواهد کرد و مسئولیت پیامدهای این اقدام برعهده اوکراین و «حامیان و محرکان» آن خواهد بود. در ادامه همین رویکرد، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در تماس تلفنی با کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، ضمن محکوم کردن حمله، مسئولیت اتحادیه اروپا را بهعنوان حامی اصلی کییف یادآور شد.
اقدام زلنسکی بیپاسخ نمیماند
عراقچی در همین خصوص تصریح کرد: «در تماسهایی با کایا کالاس، مسئول عالی سیاست خارجی اتحادیه اروپا، و سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، تأکید کردم که اقدام این فرصتطلبِ مستقر در کییف نمیتواند بیپاسخ بماند.» این مواضع نشان میدهد ایران در دفاع از منافع و امنیت ملی خود تردید نخواهد کرد و اقدام ماجراجویانه زلنسکی را بدون پاسخ نخواهد گذاشت.
کییف نباید تصور کند درگیربودن ایران در تحولات منطقه، دست آن را برای اقدامات پرهزینه باز گذاشته است. تجربه سالهای اخیر نشان داده هرگاه تهران تشخیص داده امنیت و منافع راهبردیاش هدف قرار گرفته، دامنه پاسخ را صرفا به عامل مستقیم محدود نکرده و هزینه اقدامات خصمانه را متوجه طراحان، حامیان و پشتیبانان آن نیز کرده است. از این منظر، اگر اوکراین بخواهد مسیر تقابل با ایران را ادامه دهد، باید این واقعیت را نیز در محاسبات خود لحاظ کند که دود هرگونه افزایش تنش به چشم کی یف و حتی اروپا خواهد رفت. زلنسکی بهتر است پیش از ماجراجویی، سرنوشت کشورهای حاشیه خلیجفارس و تحمیل قدرت ایران به شرکای آمریکا در نبرد با ایران را به خوبی نظاره کند. علاوه براین تهران هزینه سیاسی اقدامات کییف را تنها متوجه دولت اوکراین نمیداند و حامیان اروپایی آن را نیز در این معادله مسئول هستند.
آزمون واقعی اروپا
اکنون پرسش اصلی این است که آیا اروپا حاضر است برای حفظ دولت زلنسکی، هزینه انتقال بحران اوکراین به غرب آسیا را نیز بپردازد؟ کییف تلاش میکند خود را به هر قیمت ممکن در اولویت راهبردی آمریکا نگه دارد؛ حتی اگر این هدف با کشاندن بازیگران جدید به میدان و پیچیدهتر کردن معادلات امنیتی منطقه دنبال شود. اما برای اروپا، این بازی میتواند نتیجهای معکوس داشته باشد.
هرچه جنگ اوکراین بیشتر با بحران ایران و آمریکا گره بخورد، احتمال تشدید ناامنی، اختلال در بازار انرژی و افزایش هزینههای اقتصادی اروپا نیز بیشتر خواهد شد. به همین دلیل، حمله به شناور ایرانی را باید فراتر از یک عملیات دریایی دید؛ این اقدام نشانه تلاش کییف برای خرید زمان و کسب امتیاز از واشنگتن است؛ تلاشی که اگرچه ممکن است رضایت کوتاهمدت آمریکا را به همراه داشته باشد اما در نهایت اروپا را با هزینههایی روبهرو خواهد کرد که شاید بسیار فراتر از توان تحمل اقتصاد و امنیت این قاره باشد.
نظر شما