خبرگزاری مهر- گروه استانها: یکی از مهمترین انتقادهای فعالان رسانهای، نبود اراده جدی در ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان برای ساماندهی وضعیت خبرنگاران و فعالان رسانه است. این موضوع موجب شده تا بسیاری از خبرنگاران، با وجود فعالیت مستمر و حضور در خط مقدم اطلاعرسانی، از حداقل حمایتهای صنفی و حرفهای نیز بیبهره بمانند.
از سوی دیگر، برخی فعالان رسانهای معتقدند که برخوردهای سلیقهای، سیاسی و غیرشفاف در تصمیمگیریها، زمینه ایجاد تبعیض و شکاف میان اصحاب رسانه را فراهم کرده است. به باور آنان، به جای رعایت اصل عدالت و نگاه برابر به تمامی رسانهها، برخی افراد و مجموعهها به دلیل همسویی با برخی مدیران یا ارکان تصمیمگیر در ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، از امتیازات و فرصتهای ویژه برخوردار شدهاند.
این در حالی است که خبرنگاران و فعالان رسانهای که بیشترین نقش را در پوشش اخبار، انعکاس مطالبات مردم و اطلاعرسانی ایفا میکنند، اغلب مورد بیتوجهی قرار گرفتهاند. در مقابل، افرادی که فعالیت رسانهای محدود یا کمرنگی دارند، به واسطه روابط و همسوییهای خاص، از مزایا، حمایتها و فرصتهایی بهرهمند شدهاند که از نگاه بسیاری از فعالان رسانه، مصداقی از رانت و ویژهخواری در حوزه رسانه به شمار میرود.
رسانهها در تنگنای بقا؛ از بحران معیشت خبرنگاران تا فاصله گرفتن از مسائل واقعی جامعه
سولماز شهبازی، کارشناس رسانه، با انتقاد از وضعیت کنونی رسانههای محلی، گفت: رسانههای منطقهای امروز بیش از آنکه درگیر رقابت حرفهای، تولید محتوای تخصصی و مطالبهگری باشند، گرفتار بحران معیشت و تلاش برای بقا شدهاند و ادامه این روند میتواند به تضعیف اعتماد عمومی و آسیب به فرآیند توسعه استانها منجر شود.
شهبازی افزود: سخن گفتن از وضعیت رسانههای محلی در شرایط امروز، هم دشوار و هم ضروری است؛ چراکه رسانههایی که باید صدای دغدغههای مردم در مواجهه با مشکلات اقتصادی، تورم و مسائل اجتماعی باشند، خود با چالشهای جدی برای ادامه حیات و تأمین حداقلهای معیشتی مواجهاند.
وی ادامه داد: سالهاست بخشی از رسانههای محلی به جای تمرکز بر تخصص، رقابت سالم، ارتقای کیفیت و ایجاد تمایز در تولید محتوا، درگیر جنگ برای ماندن هستند. ضعف اقتصادی رسانه و فعالان این حوزه، فضای فعالیت حرفهای، مستقل و دغدغهمند را تحت تأثیر قرار داده و نتیجه آن، کاهش کیفیت تولید محتوا و فاصله گرفتن رسانه از کارکرد واقعی خود است.
رسانه نباید به «ژورنالنویس اداری» تبدیل شود
این کارشناس رسانه با اشاره به یکی از آسیبهای جدی رسانههای محلی گفت: یکی از پیامدهای این وضعیت، تبدیل شدن بخشی از رسانهها به «ژورنالنویسان اداری» است؛ رسانهای که خروجی آن عمدتاً به افتتاحیهها، اختتامیهها، انتصابها، جلسات و بازنشر نقلقولهای کلیشهای مدیران محدود میشود.
شهبازی ادامه داد: در چنین شرایطی، رسانه به جای آنکه از مسئول بپرسد یک وعده چگونه، با چه منابعی، در چه زمانی و توسط چه نهادی قرار است محقق شود، صرفاً همان وعده را با ادبیات رسمی و فرمولهشده منتشر میکند.
وی تصریح کرد: رسانه زمانی معنا پیدا میکند که بتواند میان «ادعای رسمی» و «واقعیت موجود» فاصله را اندازهگیری کند. صرف انتشار اینکه «باید چنین کاری انجام شود» خبرنگاری نیست؛ خبرنگار حرفهای باید بپرسد چه کسی مسئول اجرای آن است، منابع آن از کجا تأمین میشود، چه زمانی باید به نتیجه برسد و عملکرد مسئول مربوطه در برابر وعده قبلی چه بوده است.
میان وضعیت اقتصادی رسانه و کیفیت عملکرد حرفهای آن رابطه مستقیمی وجود دارد
این کارشناس رسانه با بیان اینکه میان وضعیت اقتصادی رسانه و کیفیت عملکرد حرفهای آن رابطه مستقیمی وجود دارد، اظهار کرد: وقتی رسانه و خبرنگار از نظر اقتصادی در شرایط نامناسبی قرار داشته باشند، استقلال حرفهای نیز بهتدریج آسیب میبیند.
شهبازی افزود: خبرنگاری که دغدغه اصلی او تأمین حداقل هزینههای زندگی است، ممکن است ناخواسته به سمت تولید خبرهای کمهزینه، کمریسک و بیحاشیه حرکت کند؛ چراکه تولید گزارشهای تحقیقی و انتقادی نیازمند زمان، دسترسی به اطلاعات، ارتباط با منابع و البته امنیت شغلی است.
وی ادامه داد: خبرنگار متخصص و تحلیلگر باید فرصت داشته باشد داده جمعآوری کند، با صاحبنظران گفتوگو کند، آمار را بررسی و راستیآزمایی کند و در نهایت گزارشی تولید کند که بتواند یک مسئله واقعی را برای جامعه و مسئولان روشن کند. وقتی چنین فرآیندی به دلیل مشکلات معیشتی و ساختاری امکانپذیر نباشد، طبیعی است که بخش قابل توجهی از خروجی رسانهها به خبرهای روزمره محدود شود.
جامعه خبری نیازمند نسل تازهای از خبرنگاران متخصص است
شهبازی با اشاره به ضرورت نوسازی بدنه رسانهای گفت: بخشی از جامعه خبری استانها با مسئله فرسودگی و پیری نیروی انسانی مواجه است و در سوی دیگر، بخشی از نیروهای جوان نیز صرفاً برای تأمین معاش و با حقالتحریرهای ناچیز وارد این حرفه شدهاند.
خبرنگاری که حوزه تخصصی خود را بشناسد و بتواند از آمار و اطلاعات برای تولید محتوای دقیق و چالشبرانگیز استفاده کند
وی افزود: مسئله اصلی این نیست که خبرنگار جوان یا قدیمی باشد؛ مسئله این است که رسانه به خبرنگار متخصص، پرسشگر و تحلیلگر نیاز دارد. خبرنگاری که حوزه تخصصی خود را بشناسد و بتواند از آمار و اطلاعات برای تولید محتوای دقیق و چالشبرانگیز استفاده کند.
این کارشناس رسانه تصریح کرد: امروز خبرنگار متخصص در حوزههایی مانند اقتصاد، کشاورزی، صنعت، معدن، محیط زیست، فرهنگ و مسائل اجتماعی بسیار مورد نیاز است، اما چنین نیروهایی به اندازه نیاز رسانههای محلی وجود ندارند و برای تربیت و نگهداشت آنها نیز برنامه مشخصی دیده نشده است.
فاصله دانشگاه و رسانه باید ترمیم شود
شهبازی یکی دیگر از ضعفهای جدی رسانههای محلی را قطع ارتباط میان رسانه، دانشگاه و نخبگان دانست و گفت: یکی از حلقههای مفقوده در رسانههای محلی، ارتباط مؤثر با دانشگاهیان، پژوهشگران و نخبگان است.
بسیاری از مسائل استانها پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، در پژوهشهای دانشگاهی، آمارهای رسمی یا مطالعات میدانی قابل مشاهدهاند
وی ادامه داد: بسیاری از مسائل استانها پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، در پژوهشهای دانشگاهی، آمارهای رسمی یا مطالعات میدانی قابل مشاهدهاند، اما این ظرفیت علمی کمتر وارد فرآیند تولید محتوای رسانهای میشود.
این کارشناس رسانه افزود: جای گزارشهایی که مبتنی بر پیمایش میدانی، تحلیل آماری، پژوهش دانشگاهی و گفتوگو با متخصصان باشد، در بسیاری از رسانههای محلی خالی است. در نتیجه رسانه به جای آنکه به تحلیل مسائل بپردازد، بیشتر در سطح رویدادها باقی میماند.
شهبازی با اشاره به رشد نقش شهروندخبرنگاران در فضای مجازی اظهار کرد: موفقیت شهروندخبرنگار در انعکاس بسیاری از اتفاقات و مسائل روزمره، یک زنگ خطر جدی برای رسانههای رسمی است.
وی گفت: شهروندخبرنگار در بسیاری از موارد در محل وقوع حادثه حضور دارد، مسئله را از نزدیک میبیند و بدون تشریفات اداری آن را در فضای عمومی مطرح میکند. اگر رسانه رسمی نتواند با همین سرعت، دقت و نگاه میدانی عمل کند، طبیعی است که بخشی از مخاطبان خود را از دست بدهد.
این کارشناس رسانه تأکید کرد: منظور از این موضوع حذف خبرنگار حرفهای یا جایگزین کردن شهروندخبرنگار نیست؛ اتفاقاً رسانه رسمی باید از ظرفیت شهروندان برای کشف سوژه استفاده کند، اما وظیفه حرفهای خود یعنی راستیآزمایی، تحلیل، تکمیل اطلاعات و ارائه روایت دقیق را بر عهده بگیرد.
رسانه محلی باید صدای مناطق کمتر دیدهشده باشد
شهبازی با انتقاد از تمرکز رسانههای محلی بر اخبار مرکز استان و رویدادهای رسمی گفت: یکی از مهمترین وظایف رسانه محلی، دیدن بخشهایی از جامعه است که کمتر دیده میشوند؛ روستاها، مناطق دورافتاده، بخشهای محروم و گروههایی که دسترسی کمتری به تریبونهای رسمی دارند.
وی افزود: وقتی رسانه از روستاها، مشکلات کشاورزان، ظرفیتهای صنعتی و معدنی، مسائل محیط زیستی، وضعیت زیرساختها، مشکلات فرهنگی و اجتماعی و فرصتهای اقتصادی مناطق مختلف گزارش تهیه نمیکند، بخشی از واقعیت استان از چرخه تصمیمسازی حذف میشود.
وی ادامه داد: بیتوجهی به ظرفیتها و تهدیدهای توسعهای در حوزههایی مانند کشاورزی، صنعت، معدن و فرهنگ، صرفاً یک نقص رسانهای نیست؛ این مسئله میتواند پیامدهای مستقیم توسعهای داشته باشد. استانی که مسائل و ظرفیتهای آن بهدرستی دیده و روایت نشود، در فرآیند تصمیمگیری نیز با ضعف مواجه خواهد شد.
رسانه نباید صرفاً بازتابدهنده اخبار روابط عمومی دستگاهها باشد؛ بلکه باید میان مردم و تصمیمگیران نقش پل ارتباطی ایفا کند
این کارشناس رسانه با تأکید بر ضرورت بازگشت رسانههای محلی به کارکرد اصلی خود گفت: رسانه نباید صرفاً بازتابدهنده اخبار روابط عمومی دستگاهها باشد؛ بلکه باید میان مردم و تصمیمگیران نقش پل ارتباطی ایفا کند.
شهبازی اظهار کرد: رسانه باید بتواند مسئله را کشف کند، آن را برای افکار عمومی توضیح دهد، پاسخ مسئولان را مطالبه کند و در ادامه نیز اجرای وعدهها را پیگیری کند. این چرخه است که به رسانه اعتبار و اعتماد عمومی میدهد.
وی افزود: اگر رسانه فقط خبر امروز را منتشر کند و فردا سراغ وعده جدید برود، بدون آنکه نتیجه وعده قبلی را پیگیری کند، عملاً بخشی از وظیفه نظارتی خود را کنار گذاشته است.
روز خبرنگار؛ فرصتی برای بازنگری در وضعیت رسانههای محلی
وی تأکید کرد: اگر قرار است خبرنگار مطالبهگر، متخصص، مستقل و حرفهای داشته باشیم، باید زیرساختهای فعالیت حرفهای او نیز فراهم شود. نمیتوان از خبرنگار انتظار تولید گزارش تحقیقی، تحلیل تخصصی و مطالبهگری داشت، اما در مقابل، امنیت شغلی، معیشت، آموزش حرفهای و دسترسی او به اطلاعات را نادیده گرفت.
این کارشناس رسانه خاطرنشان کرد: رسانه محلی اگر نتواند میان آمارهای رسمی و نیازهای واقعی جامعه، میان تصمیمات مسئولان و مطالبات مردم و میان ظرفیتهای پنهان استان و فرآیند تصمیمسازی پل بزند، به تدریج کارکرد خود را از دست خواهد داد.
شهبازی گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری به رسانهای نیاز داریم که فقط «خبر را منتقل نکند»، بلکه مسئله را ببیند، سؤال بپرسد، داده جمعآوری کند، تحلیل کند، مطالبه کند و نتیجه را پیگیری کند؛ زیرا آینده رسانههای محلی نه در تعداد اخبار منتشرشده، بلکه در میزان اثرگذاری آنها بر حل مسائل واقعی جامعه تعریف میشود.
بیتردید، بازگشت اعتماد به جامعه رسانهای استان مستلزم آن است که ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان با پرهیز از هرگونه نگاه جناحی و سلیقهای، معیارهای شفاف، عادلانه و مبتنی بر شایستگی را در تعامل با خبرنگاران و فعالان رسانهای ملاک عمل قرار دهد. تنها در چنین شرایطی میتوان انتظار داشت که فضای رسانهای استان به سمت همدلی، عدالت و رشد حرفهای حرکت کند.
نظر شما