خبرگزاری مهر - گروه استانها- کوثر یاوری: گونزارهای گسترده کرمانشاه یکی از ظرفیتهای بیبدیل طبیعی و اقتصادی این استان به شمار میروند؛ عرصههایی که در صورت بهرهبرداری اصولی، مدیریت علمی و ایجاد صنایع تبدیلی، میتوانند به جایگاهی مهم و استراتژیک در اقتصاد منابع طبیعی دست یابند و مانع از استمرار خامفروشی شوند. با این حال، تداوم خشکسالی و کاهش محسوس بارشها در سالهای اخیر، چالشهای جدی برای این اکوسیستم ایجاد کرده است؛ تا جایی که متولیان امر برای حفظ این ثروت ملی، برداشت از این رویشگاههای طبیعی را در سال جاری متوقف کردهاند تا حفاظت از ذخایر ژنتیکی گون در اولویت مطلق قرار بگیرد.
استان کرمانشاه با دارا بودن ۸۰ هزار هکتار گونزار، پتانسیل چشمگیری برای تولید کتیرا و توسعه صنایع وابسته دارد. این ممنوعیت موقت، فرصتی است تا به جای نگاه کوتاهمدت و برداشت بیرویه، به سوی ایجاد زیرساختهای فرآوری و توسعه صنایع تکمیلی حرکت کنیم. کتیرا، این طلای سفید زاگرس، کاربردهای گستردهای در صنایع دارویی، بهداشتی و غذایی دارد و در صورت فرآوری در داخل استان، میتواند ارزش افزودهای دهها برابرِ فروش خام آن نصیب اقتصاد منطقه کند. عبور از این شرایط نیازمند یک برنامهریزی جامع و جذب سرمایهگذاران است تا در سالهای ترسالی، محصولی با ارزش افزوده بالا روانه بازارهای جهانی شود.
مراتع، قلب تپنده اقتصاد طبیعی کرمانشاه
محمدحسین رستمی، مدیرکل اداره منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت گونزارها اظهار کرد: گونزارهای استان یکی دیگر از منابع خدادادی و ارزشمند این منطقه بوده و برای اینکه از این نعمت در راستای شکوفایی اقتصادی استان استفاده شود، لازم است مسئولان با حمایت همهجانبه خود، زمینه را برای حضور سرمایهگذاران و راهاندازی صنایع تبدیلی و تکمیلی فراهم کنند.
وی با ارائه آماری از وسعت این عرصهها افزود: از مساحت حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار هکتاری استان کرمانشاه، بیش از ۶۰ درصد آن (معادل یک میلیون و ۶۰۰ هزار هکتار) را مراتع و جنگلها تشکیل میدهند که حدود ۸۰ هزار هکتار آن مختص به رویشگاه گونزار است و این مسئله بهروشنی اهمیت مراتع و گونزارها را در اقتصاد منابع طبیعی استان نشان میدهد. بیشترین گستره این مناطق رویشی نیز در شهرستانهای شرقی استان شامل کنگاور، صحنه، هرسین، کرمانشاه و سنقر قرار دارد.
ممنوعیت برداشت؛ تصمیمی تلخ اما ضروری برای حفظ ذخایر
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کرمانشاه در ادامه گفتگوی خود با خبرنگار مهر به محدودیتهای اعمالشده اشاره کرد و گفت: با توجه به کمبود شدید بارشها در سالهای گذشته و همچنین معضل خامفروشی، در سال ۱۴۰۵ بهرهبرداری از گون توسط کمیته فنی ادارهکل منابع طبیعی ممنوع اعلام شده و با متخلفان به شدت و بهصورت قانونی برخورد خواهد شد. کمیته فنی با بررسی دقیق شرایط اقلیمی، به دلیل تداوم خشکسالیهای اخیر، برداشت کتیرا را در تمامی اراضی جنگلی و مرتعی استان متوقف کرده است.
رستمی با توضیح روند تولید کتیرا تصریح کرد: در شرایط نرمال اقلیمی، توان تولید این ۸۰ هزار هکتار گونزار، بین ۲ تا ۳ تن کتیرا در هر هکتار برآورد میشود. کتیرا که محصول اصلی این گیاه است، از ترشحات صمغی خشکشدهای به دست میآید. پس از ایجاد خراش بر روی ساقه، سلولهای پارانشیمی برای بهبود زخم، آب جذب کرده و صمغ تولید میکنند که این صمغ در مجاورت هوا خشک شده و کتیرا به دست میآید. توسعه صنایع تبدیلی و جلوگیری از خامفروشی این محصول استراتژیک، از ظرفیتهایی است که میتواند شکوفایی اقتصادی بزرگی برای استان رقم بزند.
کتیرا؛ از پلیساکاریدهای درمانی تا کاربرد در صنایع نوین
وحید عزیزی، مسئول بهرهبرداری ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح ویژگیهای گیاهشناسی گون گفت: گَوَن با نام علمی Astragalus گیاهی است یکساله یا دائمی که بیش از ۸۰۰ گونه از آن در ایران میروید. این گیاه با ارتفاع تا ۷۵ سانتیمتر و برگهای مرکب، در برابر خشکی و خاکهای شور بسیار مقاوم است. کتیرا، صمغ همین گیاه بوتهای است که خاصیت چسبندگی بسیار بالایی دارد و فاقد بو و مزه است.
وی با اشاره به ساختار شیمیایی کتیرا افزود: کتیرا از نظر ساختار شیمیایی یک کربوهیدرات از گروه پلیساکاریدها با ساختمانی بسیار پیچیده، زنجیرهای و چندشاخه است. این صمغ محلول در آب، در صورت قرار گرفتن در رطوبت، به شکل یک ژله نرم و محلول کلوئیدی درمیآید.ایران به دلیل برخورداری از مناطق کوهستانی وسیع، یکی از تولیدکنندگان اصلی کتیرا در خاورمیانه و جهان محسوب میشود.
خواص معجزهآسای کتیرا و لزوم بهرهبرداری پایدار
عزیزی با برشمردن کاربردهای درمانی کتیرا خاطرنشان کرد: در طب سنتی از کتیرا به عنوان یک خنککننده طبیعی، تقویتکننده سیستم ایمنی، درمان سرماخوردگی و سرفههای مکرر استفاده میشود. همچنین فیبر بالای آن به کاهش وزن، افزایش سوختوساز بدن و بهبود عملکرد باکتریهای مفید دستگاه گوارش کمک میکند. برخی مطالعات نیز ویژگیهای ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی و حتی اثرات احتمالی آن در کند کردن رشد سلولهای سرطانی را بررسی کردهاند. با توجه به این ظرفیت بینظیر در گونزارهای کرمانشاه، بهرهبرداری از این عرصهها باید کاملاً متناسب با شرایط اقلیمی و با رعایت اصول حفاظتی انجام شود تا ضمن جلوگیری از آسیب به رویشگاهها، امکان استفاده اقتصادی پایدار در سالهای آینده نیز فراهم باشد.
گونزارهای کرمانشاه تنها یک پوشش گیاهی ساده نیستند؛ بلکه گنجینهای پنهان از ثروتهای طبیعی و اقتصادیاند که ارزش کتیرا استحصالی از آنها میتواند با فرآوری علمی دهها برابر شود. ممنوعیت برداشت در سال جاری، زنگ خطری جدی است تا دریابیم اتکای صرف به نزولات آسمانی و برداشتهای سنتی و خامفروشی، آینده این اقتصاد را تهدید میکند. مطالبه صریح از دولت، سازمان منابع طبیعی و وزارت جهاد کشاورزی این است که ضمن تداوم برنامههای حفاظتی و احیای مراتع، با ارائه تسهیلات ویژه و ایجاد شهرکهای تخصصی فرآوری گیاهان دارویی در کرمانشاه، زمینه را برای ورود شرکتهای دانشبنیان فراهم کنند تا طلای سفید زاگرس پس از عبور از بحران خشکسالی، در قالب محصولات فرآوریشده، ارزآوری پایداری را برای منطقه به ارمغان بیاورد.
نظر شما