همکاری فناورانه برای پیوند زبان فارسی به بُن‌سازه‌های هوش مصنوعی

به گزارش خبرگزاری مهر، حسین افشین، معاون علمی، فنّاوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس جمهور در بازدید از فرهنگستان زبان و ادب فارسی و دیدار با رئیس، معاونان و مدیران فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دربارۀ فراهم کردن شرایط مناسب برای همکاری میان فرهنگستان زبان و ادب فارسی و معاونت علمی، فنّاوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس جمهور گفت: با تمام توان آمادگی داریم از فعالیت‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی حمایت و زمینۀ تقویت زبان فارسی و پویایی و کارآمدی آن را در رایاسپهر فراهم کنیم.

افشین دربارۀ ضرورت مرجعیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی دربارۀ همۀ مسائل مربوط به زبان فارسی گفت: باید بتوانیم فرهنگستان زبان و ادب فارسی را به تنها مرجع زبان فارسی تبدیل کنیم و پس از آن، با گسترش داده‌ها، به تمام بُن‌سازه‌های (پلتفرم) هوش مصنوعی متصل شویم و تمام الزامات زبان و ادب فارسی را در آن لحاظ کنیم؛ از رسم‌الخط تا مفاهیم زبان فارسی.

معاون علمی، فنّاوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس جمهور با تأکید بر زمان‌بندی مناسب حداقلی برای دستیابی به اهداف عنوان‌شده، گفت: در فنّاوری هوش مصنوعی جایگاه خوبی داریم و سعی می‌کنیم ارتباط این توانمندی را با زبان فارسی، به حداکثر برسانیم و تا پایان سال ۱۴۰۵، به نخستین نمونه از آنچه دربارۀ آن بحث و تبادل نظر شد، دست‌ پیدا کنیم.

زبان، موجود زنده است

پیش از سخنان معاون علمی و فنّاوری و اقتصاد دانش‌بینان رئیس جمهور، غلامعلی حداد عادل، با اشاره به جایگاه زبان برای هر مردمی گفت: زبان، یک واقعیت اجتماعی پویاست که باید از آن مراقبت شود. زبان، موجود زنده‌ و آسیب‌پذیر است، بنابراین نیاز به مراقبت دارد. حداد عادل ادامه داد: فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز وظیفه دارد تا برای پویایی زبان فارسی و مصون نگه داشتن آن از آسیب و بی‌ثبانی، برنامه‌ریزی کند.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دربارۀ رابطۀ قدرت زبانی و اقتدار هر کشور نیز گفت: میان قدرت زبانی و اقتدار هر کشور رابطۀ مستقیمی وجود دارد. بنابراین ایران قدرتمند، ایرانی است که بتواند از زبان فارسی به‌درستی پاسداری کند. او دربارۀ عملکرد فرهنگستان زبان و ادب فارسی در این راستا گفت: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، برنامه‌ریزی برای جنبه‌های زیرساختی زبان را به‌عهده دارد و کانونی برای حفظ زبان و توان‌افزاییِ زبان فارسی است.

محتوای قابل دسترس، هدف است

در ادامۀ این نشست، محمد دبیرمقدم، معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان، با اشاره به عملکرد فرهنگستان در حوزه‌های مختلف پژوهشی گفت: بخشی از دستاوردها را در نمایشگاه کتاب‌های منتشرشدۀ فرهنگستان مشاهده کردید، اما بخش دیگر، فعالیت‌هایی است که فرهنگستان تلاش می‌کند تا با شتاب‌ دادن به آنها، در حوزه‌های مختلف تخصصی و عمومی، به قطبی برای ارجاع، تبدیل شود.

دبیر مقدم ادامه داد: در جمع‌آوری داده‌ها، شرایط مناسبی داریم، اما در بخش تحلیل و اشاعۀ داده‌ها، هنوز به جایگاه مناسب نرسیده‌ایم، بنابراین استفاده از فنّاوری‌های نوین و تولید محتوای قابل دسترس برای مخاطب، اصلی‌ترین برنامۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی است.

فرهنگ و تمدن کم منبع، فراموش می‌شود

محمود فتوحی رودمعجنی، عضو پیوسته و مدیر امور پژوهشی فرهنگستان، در سخنانی، وضعیت جهان در حوزۀ زبان را نبردِ تمدنی بی‌صدا و زبانی توصیف کرد که میدانِ آن، فضای رایاسپهر است، گفت: میدان این نبرد، داده‌ها، الگوریتم‌ها و مدل‌های زبانی بزرگ است و سربازان این نبرد، داده‌ها، شاخص‌ها و پیکره‌های زبانی و هوشواره‌ها هستند.

او ادامه داد: واقعیت تلخ این است که ایران، از پُرمتن‌ترین کشورهای جهان است، اما در فضایِ دیجیتالِ امروز در فهرست کشورهای کم‌منبع قرار دارد.

فتوحی دربارۀ پیامد این مسئله گفت: زبانِ غایب از زیرساختِ دیجیتال را فرزندان آینده برای اندیشیدن، تولید دانش و مشارکت در اقتصاد، دیپلماسی، هنر و فرهنگ جهانی، به کار نخواهند گرفت و درنتیجه در سپهرِ دیجیتال، هیچ فردایی برای تمدن و فرهنگِ کم‌منبع وجود ندارد، جز فراموشی.

عضو پیوستۀ فرهنگستان با تبیین معماریِ کلانیِ زیست‌بوم دیجیتالی زبان فارسی گفت: باید تلاش کنیم که از لایۀ اسناد و داده‌ها خامِ زبانی به سمت مدل‌های زبانی و هوشواره‌های بومی پیش برویم.

مدیر پژوهشی فرهنگستان با اشاره به فراورده‌های لازم برای بوم زیست زبان فارسی در رایاسپهر افزود: درگاه ملّی زیست بوم، رابطه‌های ملّی واژگانی برخط، اطلس ملّی گویش‌های ایران و سامانۀ ارزیابیِ کیفیت فراورده‌هایی هستند که برای این موضوع اهمیت دارند.

او با اشاره به مأموریت‌های معاونت علمی، فنّاوری و اقتصاد دانش‌بنیانِ ریاست جمهوری، ابراز امیدواری کرد با حمایت این معاونت از طرح‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای حضورِ اثرگذار زبان فارسی در رایاسپهر، تحولی امیدبخش در این زمینه پدید آید.

زبان فارسی به بنیاد نخبگان بازگردد

سید مجتبی حسینی، دبیر فرهنگستان به تشکیل کارگروهی مشترک میان فرهنگستان زبان و ادب فارسی و معاونت علمی، فنّاوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس جمهور اشاره کرد و گفت: تشکیل این کارگروه می‌تواند به روند ساماندهی هوش مصنوعی و استفاده از آن در زبان فارسی، کمک کند.

دبیر فرهنگستان ادامه داد: یاری گرفتن از شرکت‌های دانش‌بنیان می‌تواند فقر منابع انسانی و تجهیزات را برطرف کرده و درنتیجه دستیابی به فنّاوری دیجتال در حوزۀ هوش مصنوعی را تسریع کرده و غنی سازد.

او در پایان گفت: از چند سال پیش، موضوع ادبیات از بنیاد نخبگان حذف شد. احیای مجدد آن، از درخواست‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی است.

گفتنی است در این نشست سعید سرکار، رئیس مرکز توسعۀ فنّاوری‌های راهبردی، و حسین روزبه، رئیس سازمان توسعۀ همکاری‌های علمی و فنّاورانۀ بین‌المللیِ معاونت علمی، فنّاوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری و جمعی از مدیران بنیاد سعدی و بنیاد دایرةالمعارف جهان اسلامی نیز حضور داشتند.

پیش از این نشست معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور از کتابخانۀ مرکزی و نمایشگاه آثار انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی بازدید کرد.