به گزارش خبرنگار مهر در کرمان، مردم کویرنشین شهر کرمان که از دیر باز با مشکلات اقلیمی زندگی در کویر مواجه بوده اند همواره در فکر ابداع روشهایی نو برای زندگی بهتر در کویر خشک کرمان بوده اند و در نهایت، این اندیشه ها در معماری منحصر به فرد کرمان تبلور یافته است.
ساخت صدها بادگیر کهن و دهها یخدان عظیم در شهر کرمان نمایانگر اوج هنر معماران کرمانی بوده است.
هم اکنون در شهر کرمان چندین یخدان از دوران قاجاریه به جای مانده است که به عنوان یکی از قطبهای جذب توریست کرمان محسوب می شوند که بعضا با تغییر کاربری به سالن آنفی تئاتر و یا زورخانه مبدل شده اند.
مردم کرمان در گذشته برای رهایی از گرمای تابستان در طول زمستان اقدام به جمع آوری قطعات یخ و برف متراکم شده می کردند و این قطعات یخی را در محوطه مخروطی شکل یخدان نگهداری می کردند و به دلیل نوع ساخت این مخروط و وجود دیوارهای مرتفع اطراف این سازه مخروطی شکل قطعات یخ منجمد باقی می ماند و مردم در طول تابستان از یخ موجود در یخدان استفاده می کردند.
یکی از مهمترین یخدانهای کرمان که در مناطق مختلف شهر کرمان ساخته شده اند یخدان زریسف است که هم اکنون در مجاورت پارک روشندلان در خیابان زریسف کرمان واقع شده است.
نکته قابل تامل در خصوص این یخدان مرمت عجیب یخدان است که طی ماههای اخیر توسط کارشناسان میراث فرهنگی کرمان انجام شده است.
هرچند که سازه این بنا از خشت و گل بنا شده اما طرح مرمت این بنای تاریخی کرمان به وسیله آجر و بتن صورت گرفته و همین مسئله موجب تعجب گردشگران و مردم منطقه شده است.
این در حالی است که یکی از مهمترین اصول در مرمت آثار تاریخی حفظ هویت معماری این آثار است که به دلیل شرایط خاص استان کرمان ساخت اکثر بناهای تاریخی استان کرمان از جمله یخدانها، ارگ قدیم بم، ارگ راین و حتی بازار تاریخی کرمان با استفاده از خشت و گل انجام شده است.
اما متاسفانه مرمت دیوارهای ضله شرقی و غربی یخدان زریسف کرمان بدون در نظر گرفتن هویت تاریخی بنا با استفاده از بتن و حتی میله گرد و آجر صورت گرفته است و جنبه بصری یخدان تاریخی کرمان را تحت تاثیر قرار داده است.
مرمت این اثر تاریخی در حالی با استفاده از مصالح غیر بومی و اصیل کرمان انجام شده است که به دلیل کم توجهی به حفظ و نگهداری این اثر تاریخی قسمتهایی از دیوارهای های مرتفع این سازه تاریخی نیز به دلیل شرایط اقلیمی دچار ریزش لایه های سطحی و ترک خوردگی گسترده شده است.
نکته قابل توجه دیگر کم توجهی در مرمت تاج دیواره های یخدان است به گونه ای که قسمت تزئینی تاج یخدان که متشکل از حداقل یازده مثلث است در سازه جدید با استفاده از هفت تا هشت مثلث ساخته شده است.
قسمتهای مختلف این سازه نیز دچار ریزش شده است و درب دوم سازه اصلی یخدان نیز با صندلی های بتنی پارک مجاور برای جلوگیری از ورود به محوطه داخلی مخروط یخدان مسدود شده است.
معاون فنی میراث فرهنگی کرمان طی گفتگویی در خصوص وضعیت مرمت این یخدان تاریخی گفت: این یخدان از بناهای تاریخی دوران قاجار در کرمان است و یکی از نمادهای معماری استان کرمان محسوب می شود که برای نگهداری یخ توسط مردم در گذشته از آن استفاده می شده است.
محسن موحدی گفت: مرمت این اثر تاریخی به دلیل اهمیت این یخدان از چندی پیش در دستور کار قرار گرفته است و قسمت قابل توجهی از مرمت انجام شده است.
وی در پاسخ به اینکه دلیل استفاده از مصالح نوین در مرمت این اثر تاریخی چه بوده است اظهارداشت: به دلیل ارتفاع زیاد دیواره های یخدان و همجواری یخدان با منازل مسکونی در پشت یخدان مجبور شدیم برای کم عرض نشدن کوچه پشت یخدان و استحکام بیشتر سازه از مصالح نوین استفاده کنیم.
وی ادامه داد: برای حفظ جنبه بصری یخدان در مرحله آخر مرمت این بنای تاریخی یک لایه خشت و گل روی قسمتهای بازسازی شده کشیده خواهد شد.
وی اضافه کرد: اگر از مصالح اصیل سازه در مرمت استفاده می شد در نهایت عرض کوچه پشت یخدان به دلیل عریض بودن پایه بنا کم می شد و مردم برای عبور و مرور با مشکل مواجه می شدند.
هم اکنون بسیاری از بناهای تاریخی شهر کرمان نیاز به مرمت اساسی دارند که می توان به قسمتهای متعددی از بازار تاریخی کرمان، حمام باغ له له، قلعه دختر و قلعه اردشیر اشاره کرد و از مسئولان توقع می رود در صورت انجام عملیات مرمت این آثار هویت اصیل و تاریخی معماری کرمان در بازسازی و مرمت این بناها حفظ شود هر چند که به نظر می رسد کمبود اعتبار و بالا آمدن سطح آبهای زیرزمینی کرمان همچنان به عنوان مهمترین عامل تهدید کننده بناهای تاریخی به خصوص در مرکز شهر کرمان که 70 درصد بناهای تاریخی شهر را در خود جای داده، حل نشده باقیمانده است.
نظر شما