"فرهنگ‌نامه تاریخی مفاهیم فلسفه" منتشر شد

به گزارش خبرگزاری مهر، جلد اول کتاب "فرهنگ‌نامه تاریخی مفاهیم فلسفه" با ویراستاری فارسی محمدرضا حسینی بهشتی و بهمن پازوکی و با همکاری فریده فرنودفر به موضوع "فلسفه هنر" اختصاص دارد که از سوی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و با همکاری مؤسسه فرهنگی  پژوهشی نوارغنون در 270 صفحه منتشر شده است.

کتاب حاضر ترجمه گزیده‌ای از مدخلهای مربوط به حوزه زیبا‌شناسی و فلسفه هنر و برگرفته از کتابی آلمانی با عنوانHistorisches Worterbuch der Philosophie  است. متن فرهنگنامه در زبان اصلی در دوازده جلد تنظیم شده و از 1971 میلادی نشر آن آغاز شد و سرانجام با چاپ جلد سیزدهم که شامل "فهرستها" است در سال 2004 به پایان رسید.

این فرهنگنامه آلمانی شامل 3712 مدخل در زمینه مفاهیم فلسفه در شاخه‌های مختلف آن و نیز مفاهیم مشترک میان فلسفه و سایر رشته‌ها، از جمله زیباشناسی و نظریه هنر، تاریخ و نظریه فرهنگ،‌ زبان‌شناسی،‌ ادبیات و خطابه، اخلاق، تعلیم و تربیت، ‌علوم سیاسی، ‌روان‌شناسی، روانکاوی و روان‌درمانی و جامعه‌شناسی، اقتصاد، ادیان، الهیات و عرفان، ریاضیات و منطق، فیزیک، علم هیئت، جغرافیا، زمین‌شناسی، زیست‌شناسی و طب است.

این کتاب دربردارنده 14 مدخل از حدود 160 مدخل مربوط به زیباشناسی و فلسفه هنر فرهنگنامه تاریخی مفاهیم فلسفه است که البته ضرورت انتخاب آنها برمبنای برطرف‌ساختن بخشی از نیازهای فعلی پژوهشگران ایرانی و رفع خلأ موجود در منابع زیباشناسی و فلسفه هنر در زبان فارسی است.

امر زیبا، زیباشناسی، امر زیباشناختی، فلسفه هنر، تاریخ هنر، علم هنر، فنون آزاد/ فنون مکانیکی، هنر (فن)، اثر هنری، خواست هنری، داور هنری، دین هنری، غایت هنر، هنر انتزاعی، هنر ناب، هنر، شعر، هنر شعرسرایی، والا، امر والا از جمله مدخلهایی هستند که در این جلد مورد اشاره قرار گرفته‌اند.

آنگونه که در مقدمه این کتاب آمده است رویکرد تاریخی به فلسفه به‌معنای آن نیست که اندیشه نظام‌مند فلسفی را به مطالعه تاریخی آن تحویل ببریم، چرا که مطالعه تاریخی، نحوه تکوین و تطورات اندیشه‌ها را دنبال می‌کند، درحالیکه در یک نگاه نظام‌مند فلسفی، نحوه پاسخی که یک اندیشه به پرسش فلسفی از موضوع می‌دهد، مورد بررسی قرار می‌گیرد.

پیوند میان این دو رویکرد به‌وی‍ژه، در هرمنوتیک فلسفی آشکار می‌شود. در اینجا، معلوم می‌شود که تلاش برای فهم پاسخهایی که به پرسشهای فلسفی داده شده و یا کوششی که خود ما برای یافتن پاسخی نوین به‌عمل می‌آوریم، در متن سنت فلسفی صورت می‌گیرد و تلاش کسانی که می‌خواهند از نقطه صفر اندیشه آغاز کنند، به تجربه تاریخی‌، تلاشی است که به‌لحاظ عملی و نظری ناممکن است. شناخت سنت‌های پیشین فلسفه، جزئی از فلسفه است و فهم اندیشه‌‌های فلسفی بریده از تاریخ آن، فهمی ناکافی است.

به‌علاوه، اندیشه‌های فلسفی در بستر زبان شکل می‌گیرد و منتقل می‌شود. واژه‌ها،‌ مفاهیم و اصطلاحات در شکل‌گیری این اندیشه‌ها تأثیری به‌سزا دارند. تمامی کوشش‌ها برای حذف نقش زبان در این عرصه،‌ جز منتقل‌شدن از یک سطح زبان به سطح دیگر حاصلی نداشته است. اگر اندیشه‌های فلسفی را مجموعه به‌هم‌پیوسته‌ای از مفاهیم بدانیم که خود را در قالب گزاره‌های زبانی و واژه‌ها ظاهر می‌سازند، تحقیق در باب واژه‌ها،‌ مفاهیم و اصطلاحات فلسفی نقش تعیین‌کننده‌ای در فهم این اندیشه‌ها خواهد داشت.

امتیاز این فرهنگنامه این است که سیر تطور تاریخی مفاهیم را به‌گونه‌ای مستند همراه با مأخذ و منابع غنی برای مطالعه بیشتر در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد. حاصل سه دهه تلاش بی‌وقفه محققان و مؤلفان، فرهنگنامه‌ای شده است که به اذعان صاحبان فن، "کار قرن" محسوب می‌شود و نه‌تنها در حوزه آلمانی‌زبان، بلکه در سایر حوزه‌ها نیز تاکنون بدیلی نداشته است.

لازم به ذکر است که دو مجلد دیگر، یکی در حوزه اخلاق و دیگری در حوزه الهیات نیز به تدریج از همین انتشارات به چاپ خواهد رسید.