خبرگزاری مهر- گروه فرهنگ و هنر: کمیک استریپ یک امکان جدید هنری است که با توجه به جذابیت ذاتی این هنر، امکان بالایی برای برقراری ارتباط با مخاطب دارد و برخلاف تصور عامه این هنر صرفا مربوط به فرهنگ هنر و صنعت آمریکا و یا ژاپن نیست و باید این هنر را به مخاطب ایرانی نیز معرفی کرد.
مسعود صفوی که او را بیشتر به عنوان تهیهکننده دو مجموعه تلویزیونی انیمیشن "شکرستان" و "تاریخ از این ور" میشناسیم، به عنوان رئیس مرکز مطالعات فیلم انیمیشن حوزه هنری از دو سال پیش با راهاندازی کارگاه کمیکاستریپ به طور حرفهای و مستمر به این هنر پرداخته و تاکنون نزدیک به 800 صفحه کمیک استریپ تولید کرده است و به گفته صفوی تولید این کمیک استریپ تا ابتدای سال آینده به یکهزار و پانصد صفحه خواهد رسید.
رئیس مرکز مطالعات فیلم انیمیشن حوزه هنری در گفتگو با خبرگزاری مهر، درباره کم و کیف حضور کمیک استریپ در ایران، نوع فعالیت حوزه هنری در این زمینه، دلیل کار در حوزه کمیک استریپ و ... سخن گفت.
* مسعود صفوی به عنوان تهیهکننده مجموعه تلویزیونی "شکرستان" شناخته شده است و پخش سریالی دیگر با عنوان "تاریخ از این ور" را در نوبت پخش دارد. سئوال این است که چه ضرورتی داشت که به جای تمرکز در حوزه تخصصی خود با تجربهای هفت ساله، وارد عرصه جدیدی به نام کمیکاستریپ شود؟
- کمیک استریپ جزیی از تولیدات جانبی انیمیشن است و من معتقدم باید عرصههای دیگر مرتبط با هنر انیمیشین را نیز تجربه کنیم و این نوع تجربهها منطبق بر استراتژی تمرکز از یک سو و رعایت اصول انعطاف در زمینههای تولیدی و تجاری از سوی دیگر است. از همین رو معتقدم یک مرکز تولید محصولات فرهنگی باید منعطف باشد و تجربه تولید آثار جدید در حرفههای متفاوت را با نگاه بومی پشت سر بگذارد.
* چرا کمیک استریپ ؟
- به چند دلیل. اول اینکه فرآیند تولید و تخصصها و ماهیت این هنر به انیمیشن نزدیک است. نکته دوم جذابیت و تاثیرگذاری این هنر - صنعت و همچنین قیمت تمام شده کار در حوزه کمیک استریپ است که کمتر از انیمیشن است. مسئله بعد این است که کمیک استریپ میتواند بازار خوبی در داخل و خارج از کشور ایجاد کند و یکی از پردرآمدترین صنایع دنیا است. اما در ایران به دلایل مختلف به آن بیتوجهی شده است. از سوی دیگر حضور نیروهای مستعد و توانمند در این رشته در ایران کم نیستند. نکته دیگر اینکه عدم توجه به این رشته در داخل کشور و تلاشهای عمدتا ناموفق و پراکندهای که در این حوزه شده نیاز به ساماندهی و جهتگیری درست دارد و دلیل آخر اینکه سرانه مطالعه با استفاده از جذابیتهای تصویری این رشته بالا میرود.
*فعالیت در این عرصه به دلیل عدم شناخت و معرفی یک حرفه جدید ریسک بالایی را میطلبد که شما آن را پذیرفتهاید!
- شروع هر کار جدید با ریسک همراه است اما برای رسیدن به موفقیت در این عرصه باید این ریسک را پذیرفت. اما نکته این است که من ترس از کمیک استریپ را هیچگاه متوجه نشدهام.
* مسئله ترس نیست. بلکه نکته این است که جز تولیدات پراکنده فعالیت جدیای در عرصه کمیک استریپ نداشتهایم و به نظر میرسد دلیل این اتفاق هم این است که تولید در این زمینه کم است و یا اینکه با فرهنگ بومی و ایرانی همخوانی چندانی ندارد.
- با هر سه دلیلی که آوردید مخالفم. من با توجه به شناختی که از هنرمندان این رشته در ایران دارم مطمئنم که میتوان تولید باکیفیت و استاندارد داشت. اما باید همزمان تولید ، مدیریت و ساماندهی در این زمینه صورت گیرد که البته کار سختی است چون در این حوزه تجربه نداشتهایم. اما نمی توان به این بهانه در را به روی یک هنر - صنعت جذاب و پردرآمد بست. این که استقبال می شود یا نمی شود را هم نمی توان قبل از عرضه محصول حدس زد اما با یک بررسی اجمالی و تحقیق میدانی در بازار نشر درمییابید که در ایران هم استقبال از کتابهای کمیک موجود بسیار خوب است.
در خصوص تضاد با فرهنگ بومی و ایرانی هم باید متذکر شوم که کمیک استریپ صرفا یک روش هنری مثل سینما یا انیمیشن است و بستگی دارد چگونه از آن استفاده شود. چطور می شود گفت ذات یک هنر بدون در نظر گرفتن سوژه و موضوع با فرهنگ یک مردم تقابل دارد؟ بنابراین تفکر اشتباهی است که در یک عرصه بسیار جدی و موثر که توانمندیهای بالقوه زیادی هم در آن داریم خلع سلاح باشیم.
جالب است بدانید که مشابه همین ذهنیت در آمریکا در دهه 1950 وجود داشت و موجب افول و سقوط کمیک استریپ شد. حتی ناشران کمیک استریپ به دادگاه فراخوانده شده و به دلیل ترویج بی اخلاقی و خشونت محکوم شدند. اما به نظر من کمیک استریپ ذاتا مشکلی ندارد بلکه نوع استفادهای که از این هنر شده است منجر به اعتراض جامعه و نگرانی آنها از بدآموزی به کودکان شد. به گواه تاریخ این اتفاق منجر به یک بازبینی مجدد در روش طراحی و انتخاب موضوع و نوع نگارش توسط کمپانی های بزرگ کمیک شد و اگر اشتباه نکنم در همین ایام یعنی در ابتدای دهه 1960 کمپانی بزرگ مارول نیز در شهر نیویورک متولد شد. از این به بعد کمیک دوباره رشد کرد و تکنیکهای پیشرفته چاپ هم به او کمک کرد تا بیشتر مورد استقبال قرار گیرد و به دوران طلایی خود بازگردد.
*هنوز بر سر معنی تحتالفظی کمیک استریپ هم در ایران مساله داریم...
- معنیاش میشود خندهدار متوالی یا چیزی شبیه به این ...
*اما کمیک استریپ کمتر از جنبههای طنز برخوردار است.
- بعضی از کمیک استریپها خندهدار و فانتزیاند اما این لغت شامل کل سبکهای موجود نمیشود و یک غلط مصطلح است. شاید به خاطر خندهدار بودن کمیک استریپهای اولیه که در اوایل قرن هجدهم متولد شدند و اتفاقا در مجلات فکاهی هم چاپ می شد، چنین اطلاقی شکل گرفته و باقی مانده است.
* در فرهنگ لغت فارسی معادلی برای واژه کمیک استریپ وجود ندارد؟
- در برخی موارد داستان مصور به عنوان معادل استفاده شده که معادل خوبی نیست چون توالی و تعدد تصویر را نشان نمی دهد. اگر اشتباه نکنم آقای رزاقی هم که از قدیمی های این رشته در ایران است هم معادلی برای آن پیشنهاد داد. اگر حافظه یاری کند واژه "پی نما" را پیشنهاد داد که هم توالی و هم تصویر را نشان میدهد.
*جایگاه کمیک استریپ و هنرمندان این رشته در دنیا چگونه است؟
- کمیک استریپ در دنیا جایگاه بسیار ویژهای دارد. الان کمپانیهای بزرگی در دنیا مشغول تولید و انتشار کتب کمیک استریپ هستند. تیراژ و تنوع این کتابها باورنکردنی است مثلا در ژاپن با تیراژ بیش از پانصد میلیون نسخه در سال و درآمد سالانه سه و نیم میلیارد دلار مواجه میشویم و یا در سال 2011 تنها در آمریکای شمالی کتابهای کمیک استریپ سالانه به طور میانگین هفتاد و دو میلیون نسخه با متوسط قیمت سه تا پنج دلار تیراژ دارد این یعنی حدود هفتصد میلیون دلار درآمد سالانه برای کمپانیها که این رقم در هر سال هم بیشتر میشود.، هنرمندان این رشته درآمد بالایی دارند که طبعا از سود افسانهای تولید کمیک استریپ نشات میگیرد کمیک استریپ از جمله صنایع درآمدزای برتر در ژاپن و آمریکا است.
برای من جالب است که حتی صنعت بزرگ سینما هم برای ایجاد جذابیت و سود بیشتر به سراغ سوژهها و کاراکترهای کمیک استریپ می رود و کاملا هم تاثیر می گذارد صد البته ما نمی توانیم درابتدای راه به این تیراژها و درآمدها دست یابیم اما قطعا می توانیم با تلاش و تدبیر و برنامهریزی و فرهنگسازی به جایگاه شایستهای در این هنر-صنعت دست یابیم که دور نیست.
* آینده کمیک استریپ در ایران را چطور ارزیابی می کنید آیا می توان به موفقیت های چشم گیر این هنر در ایران امیدوار بود؟
- هنوز در ابتدای راه هستم و موفقیت در این عرصه، مدیریت و تلاش و حمایت میطلبد اما آنچه هست اینکه این هنر- صنعت قابلیت سرمایهگذاری دارد. یکی از امتیازهای بزرگ ما این است که نیروهای توانمند و مستعد ایرانی در این هنر داریم و باید از یک سو مدیریت کنیم تا تولیدات با حفظ کیفیت موجود به صرفه شوند و از سوی دیگر فرهنگسازی و تبلیغ کنیم تا مردم با کمیک استریپ ایرانی آشنا شوند که با توجه به جذابیت ذاتی کمیک استریپ تیراژ مناسب پیدا کنیم و علاوه بر بالا بردن آمار سرانه مطالعه باعث ایجاد یک شغل پردرآمد در کشور شویم و آن گاه کم کم به جایگاه شایسته ایران در این هنر دست یابیم.
*دو سال از فعالیت شما در حوزه کمیک استریپ در حوزه هنری میگذرد موضوع کتابهای کمیک استریپی که تا کنون تولید شده است، چیست؟
- چند موضوع اصلی داشتیم دفاع مقدس، انقلاب اسلامی، زندگی پهلوانان ایران زمین و یک داستان تخیلی.
*در حوزه دفاع مقدس چه داستانیهای مطرح شد؟
- گوشه ای از زندگی سرداران دلاور دوران دفاع مقدس شهید خرازی، شهید چمران، شهید بابایی، شهید باقری و شهید جهانآرا تصویر شده است.
* داستانهایی با موضوع پیروزی انقلاب و زندگی پهلوانان ایران در چه زمینهای بود؟
- در موضوع انقلاب اسلامی زندگی حضرت امام از آغاز مبارزه تا پیروزی انقلاب اسلامی کار شده و زندگی پهلوانان شامل گوشهای از زندگی دوازده پهلوان جوانمرد ایران از جمله تختی، پوریای ولی، محمد مازار، یوسف ساوی، عبدالرزاق، صادق قمی و ...است.
* داستانهای تخیلی هم در مجموع کمیکها بود؟
- داستان تخیلی هم عرضه کردیم و وقت و انرژی زیادی از کارگاه برای رسیدن به استاندارد و کیفیت مناسب چه در حوزه فیلمنامه و داستان و چه در حوزه طرح و تصویر صرف شد. این داستانهای تخیلی درباره سه شخصیت است که از سه زمان گذشته و حال و آینده به سرزمینی سفر میکنند که زمان بازیچه دست دانشمندی شده است که از آن به نفع خود سود جسته و سه شخصیت داستان ما با گذر از مراحل گوناگون و بعضا خطرناک با کسب تجربیات و درک رذایل و فضایل اخلاقی سرانجام با دانشمند روبرو میشوند.
* کار در کارگاههای کمیک استریپ دستهبندی موضوعی هم دارد؟
- قطعا. این کارگاه تحت نظارت و مدیریت امین مویدی فعالیت می کند. در زمینه فیلمنامهنویسی آقایان عربلو، شجاعی، تمیزی، رضایی و دهقانی و در زمینه طراحی و تصویرگری تحت مدیریت هنری علی کیانی، چارهجویی، سرشار، امیر خالقی، سعید خالقی، مفوز، بهمنی، بزاز زادگان، محمد یوسفی، انصاری، اسدالهی، اسلامی، معین، امین منتظری و خانمها واحدی امین و نوشینروانی همکاری میکنند.
* به عنوان آخرین سئوال، به نظر میرسد که فرایند تولید به دو قسمت نوشتن فیلمنامه و تصویرگری تقسیم میشود. آیا هر کدام از دوستانی که نام بردید به تنهایی یکی از فیلمنامهها را تصویر میکنند یا همه در یک گروه کاری قرار میگیرند؟
- بهترین روش این است که برای رسیدن به کیفیت بهتر، یک فرایند تولید به تفکیک تخصصهای مختلف و در قالب یک کار تیمی تعریف شود اما به دلایل مختلف از جمله نداشتن برآورد دقیق زمانی و همچنین هزینهبر بودن این اتفاق و لزوم داشتن تجربه عملی به این نتیجه رسیدیم که فعلا قسمتی از تولیدات در قالب راهاندازی خط تولید و استفاده از تخصص های مختلف و قسمتی از پروژه در قالب همکاری دو نفر به عنوان تصویرگر و فیلمنامهنویس انجام شود.
داستان تخیلی سرزمین زمان با روش اول انجام می شود یعنی یک گروه شش نفره با تخصصهای مختلف این کار را تولید میکنند فرآیند تولید با همکاری و تعامل همه تخصصها انجام می شود و محصول نتیجه یک کار تیمی و صد البته مدیریت دقیق و با وسواس این فرایند تولید و منابع است.
الان که من با شما صحبت می کنم ما به یک تجربه راه اندازی خط تولید کمیک استریپ و شناسایی نیروی متخصص در هر یک از تخصص های مختلف تولید کمیک و همچنین برآورد دقیق زمانی و ریالی تولید ژانرهای مختلف کمیک استریپ دست یافتهایم و این به نظر من مهمترین دستاورد و نتیجه ای است که می توانستیم در مرحله اول راهاندازی کارگاه به آن دست یابیم و در مرحله بعدی تولید، با توجه به این تجربه خواهیم توانست مدیریت بهتری در حفظ کیفیت استاندارد و تعدیل منابع اعمال کنیم.
نظر شما