نامهربانیها بر مخمل سبز دنا نقش تازیانه می زند/ دنا داغدار انقراض گیاهانش

به گزارش خبرنگار مهر، عروس سفیدپوش زمستان که رخت برمی بندد، بانوی سبزینه پوش بهار دامنه های سپید دنا را با تاج گل و سبزه و 475 گونه گیاهی خوراکی و دارویی خوش آب و رنگ می آراید.

دنا این یادگار دیرینه سرزمینمان که همواره پناهگاه و مامن مردمانش بوده، این روزها با دستانی که در پناه خود جای داده است، زخم می خورد.

در هر گوشه این کوه سترگ که مردمانش را در در گستره شکوهمند خود زندگی می بخشد، ردپای بوته کنانی است که با رویش اولین گیاه، تیغ بر می کشند و این جوانه های نورسته را به تاراج می برند.

زنگ انقراض گیاهان خوراکی دنا به صدا در آمده است

بوته کنی و برداشت بی رویه گیاهان خوراکی و دارویی در فصل بهار، زنگ خطر انقراض گونه های گیاهی نادر این سرزمین را به صدا در می آورد.

این روزها به دیدن زنان و مردانی که گیاهان رو به انقراض دنا را در خیابانهای شهر به فروش می رسانند، عادت کرده ایم.

میدان ها و خیابانهای مرکزی شهر یاسوج و دیگر شهرهای استان نیز پر از زنان، مردان و حتی کودکانی است که از روی طمع و یا از سرنداری، چوب حراج بر این ثروت سبز خدادادی می زنند.

برداشت بی رویه گیاهان دارویی و خوراکی در کهگیلویه و بویراحمد باعث از بین رفتن قسمت‌های وسیعی از این گیاهان شده است. گیاهانی که زمانی نه چندان دور، آشنای کودکان این مرز و بوم بودند و در سالهای نداری مرهم دردهایشان.

دنا، این سرچشمه عظیم سخاوت مردمانش را چه بی تکلف در پهنه مخملین خود جای داده است و چندین گونه گیاهی دارویی و خوراکی بی نظیر همچون "درمنه"، "بومادران"، "پونه کوهی"، "برنجاسب"، "آویشن"، "زرآبی" یا "چای کوهی"، "بابونه"، "چوبک"، "جلپه"، "خاری"، "پشموک"، "توت سهری"، "میخک"، "انگیون"، "کارده"، "ریواس"، "پیاز وحشی" یا "تره"، "ختمی وحشی"، "بن سرخ"، "کتیرا"، "گل گاوزبان"، "بیلهر"، "خاکشیر"، "پرسیاوشان" و .. راه به آنها ارزانی می دارد.

گیاهانی همچون "زرابی"، "کرفس"، "آنغوزه"، "بن سرخ"، "ریواس"، "بیلهر" ، "تره"، "موسیر"، "کنگر" و "جاشیر" از جمله گیاهان خوراکی و دارویی در کهگیلویه و بویراحمد هستند که گل نداده و بهار ندیده معاش روستاییان و کالای پرقیمت بازارهای شهر می شوند.

دنا داغدار انقراض سبزینه های کمیاب

گیاهانی که در اولین هجوم ناگهانی بوته کنان، می میرند و ریشه می خشکانند و داغشان بر دل دنا تا همیشه می ماند.

یک گیاهشناس و پژوهشگر گیاهان دارویی در استان، بهره برداری بی رویه و بسیار زیاد مردم از گیاهان خوراکی و دارویی را مهمترین عامل به خطر افتادن حیات این گیاهان عنوان کرد.

عزیزالله جعفری با بیان اینکه خطر انقراض، گونه های خوراکی و دارویی گیاهان این استان را تهدید می کند، افزود:۴۷۵ گونه از مجموع یک هزار و ۲۰۰گونه گیاهی شناسایی شده در منطقه حفاظت شده دنا، از نوع گیاهان دارویی هستند.

وی بیان کرد: هم اکنون خطر انقراض گیاهانی همچون "زرابی"، "موسیر"، "باریجه"، "خاری"، "بن سرخ"، "چویل"، "بیلهر" و"آنغوزه" را تهدید می کند.

جعفری تصریح کرد: از میان این گونه ها، گیاه "زرابی" وضعیت خطرناکتری دارد به طوری که رویشگاه های آن در کوه دنا به شدت کاهش یافته است.

475 گیاه دارویی در دنا می روید

این استاد دانشگاه تصریح کرد:475 گونه گیاه دارویی در کوه دنا می روید و این تعداد گیاه دارویی 52.2درصد کل گونه‌های گیاهی دارویی قاره اروپا و 26.6درصدگونه‌های گیاهی دارویی کشور را شامل می شوند.

وی با بیان اینکه 15 درصد ازگونه های گیاهی شناسایی شده در دنا، بومی این استان هستند، اظهار داشت: سه گیاه دارویی و کمیاب در دنیا شامل "باریجه"، "آنغوزه" و "گز انگبین" در این استان رویش می یابند.

حال با افزایش قیمت این گیاهان ریشه کنی و فروش آنها نیز افزایش یافته و روزانه چندین هزار بوته گیاهان خوراکی و دارویی در استان ریشه کن می شوند.

آمار دقیقی از میزان برداشت گیاهان خوراکی در این استان وجود ندارد اما هر ساله هنگام فصل بهار هزاران کیلو از انواع گیاهان خوراکی رسته در دنا وارد بازار کهگیلویه و بویراحمد و استان‌های همجوار می‌شود.

یکی دیگر از گیاهان ارزشمندی که در اثر برداشت بي رويه و بوته کني، در معرض خطر انقراض قرار دارد، "بيلهر" است.

گياه”بيلهر” در ارتفاعات بالاي دو هزار و 500 متر کوههاي دنا در کهگيلويه و بويراحمد مي‌رويد.
اين گياه تلخ که با گرفتن زهر آن شيرين مي‌شود، يکي از گياهان خوراکي مورد علاقه مردم اين استان است که همين علاقمندي باعث شده در فصول بهار مورد هجوم قرار گيرد به طوريکه به گفته کارشناسان تا چند سال آينده اثري از اين گياه خوراکي در کوههاي استان مشاهده نمي‌شود.

هم اکنون"بيلهر" پر فروش ترين گياه کوهي در بازارهاي کهگيلويه وبويراحمد است و حتي تقاضاي بسيار استانهاي همجوار براي استفاده از اين گياه، باعث قاچاق آن به ديگر استانها شده است.

"بن سرخ" که در اصطلاح محلی به آن "لیزک" می گویند نیز از جمله گیاهانی است که در خطر انقراض قرار گرفته است و در اثر ریشه کنی و برداشت بی رویه، رویشگاه های متعدد این گیاه به چند رویشگاه کاهش یافته است.

عروس سربزیر دنا در ماتم زوال اشک می ریزد

لاله واژگون گیاهی است بومی زاگرس که آن را "گُل اَشک"، "اشک مریم" و "تاج قیصر" نیز نامیده‌اند.

این گل زیبا و سر بزیر چند روزی را مهمان دنا نشینان است و هر سال اوایل اردیبهشت ماه گل می دهد و به دو رنگ زرد و قرمز بوده که گونه زرد آن در خطر جدی انقراض قرار گرفته است.

این گونه گیاهی به وسیله انسان، دامها و تغییرات کاربری زمینهای کوهستانی به شدت در حال تهدید است.

زخمهایی که گاهی با ندانم کاریهایمان برپیکر طبیعت می زنیم، پایانی تلخ را برایمان رقم می زند.

اگر به خود نیاییم و دستان نامهربان بوته کنان و دشمنان طبیعت را بفشاریم فردا باید جوابگوی آیندگانی باشیم که از گیاهان دنا فقط نامی را شنیده اند و تصویری را به یادگار نظاره می کنند.

.....................

گزارش:صدیقه امیدی

عکس: اسحاق آقایی