به گزارش خبرنگار مهر، انجمن دوستداران میراث فرهنگی استان فارس و موزه فرش فارس شامگاه سه شنبه نشست تخصصی فرش را با حضور اساتید دانشگاه، کارشناسان، مسئولان امر و علاقه مندان به هنر فرش در محل موزه فرش در شیراز برگزار کردند.
در این نشست ابتدا مصطفی ندیم استاد ایران شناسی دانشگاه شیراز به سخنرانی با موضوع اسطوره و فرش پرداخت و گفت: سرزمین ایران کم آب است و این موضوع همواره فرهنگ و تاریخ تمدن ما را تحت تاثیر خود قرار داده است.
وی در ادامه گفت: بر این اساس درخت و آب دو جزء رایج در فرهنگ اساطیر ایرانی محسوب می شود و در فرشهای ایرانی نیز این دو جزء قابل مشاهده است.
این استاد دانشگاه شیراز در ادامه سخنان خود به موضوع درخت در فرهنگ ایران و بین النهرین پرداخت و گفت: در اساطیر جهان درخت دارای جایگاه ویژه ای بوده است و آن زمان چنین تصور میشد که خدایان بالای سرمان قرار دارند و درخت را می کاشتند تا به خدایان برسند و هرچه درخت مرتفع تر بوده بهتر بوده است.
ندیم با اشاره به اینکه درخت بابانوئل نیز بر اساس همین فرهنگ وجود دارد، اصافه کرد: درخت مذکور نیز در فرهنگ مسیحی برخاسته از این تفکرات است که درخت ستون جهان است و به وسیله آن انسان می تواند به آسمان و خدایان برسد.
وی یادآورشد: حتی میتوان گفت که برج ها و ستونهایی که بعدها ایجاد می شود مانند برج شهر فیروزآباد متاثر از این تفکر است که درخت چه ارزش خاصی دارد.
.jpg)
این استاد دانشگاه شیراز به درخت معروفی نیز اشاره کرد که در بین النهرین مطرح بود که به آن درخت زندگی می گفتند و نماد زندگی محسوب میشده است.
ندیم در ادامه سخنان خود به پوشش گیاهی که در نقوش فرش استان فارس نیز وجود دارد اشاره کرد و گفت: مشابه درخت زندگی در نقوش فرش در فارس نیز وجود دارد.
وی با اشاره به دومین موضوعی که در پوشش گیاهی در قالی فارس قابل مشاهده است نیز گفت: دومین چیزی که می توان مشاهده کرد درخت سرو است. ما دو نوع سرو داریم یکی سرو ایستاده و دیگری سرو "چمان" که سرو چمان سروی بوده که بر اثر حرکت باد خمیده شده است.
این استاد دانشگاه شیراز با بیان اینکه در دوره هخامنشی نیز از نقش سرو استفاده میشده است، ادامه داد: نقش دیگری که در قالی فارس نیز قابل مشاهده است نقش بهشت یا پردیس بوده است.
ندیم در ادامه سخنان خود در پاسخ به سئوال یکی از حضار که در مورد خاستگاه ایجاد فرش پرسید که آیا از ایلات و روستا شروع شده یا جوامع شهری به آن دست یافته اند بیان کرد: مواد اولیه فرش از پشم و نخ است و این مواد نیز به طور طبیعی در ایلات وجود داشته به همین خاطر باید ترتیب آن را از ایلات، روستاها و سپس جوامع شهری دانست.
این استاد دانشگاه شیراز در عین حال به این موضوع نیز اشاره کرد که فرش بافهای ایرانی نقوش ذهنی را پیاده می کنند و ذهن بافی نیز در ایلات است ضمن اینکه بیشترین ذهن بافی نیز مربوط به استان فارس است.
علت فرش نشینی ایرانیها و صندلی نشینی اروپایی ها
در ادامه این جلسه مدیر موزه فرش فارس نیز به سخنرانی با موضوع انسان شناسی فرهنگی فرش پرداخت و گفت: اشیاء نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای در هویت ما دارند.
صدق آمیز با اشاره به اینکه فرش یکی از آن اشیایی است که وجودش نوع زندگانی، روابط و فرهنگ ما را به عنوان یک انسانی ایرانی تعیین می کند، بیان کرد: ما به عنوان یک انسان ایرانی بر روی فرش زندگی می کنیم و از نظر فرهنگی انسانهای فرش نشینی هستیم اما انسان اروپایی از صدها سال پیش بر روی فرش زندگی نمی کرده و زندگی وی بر بروی صندلی و بعدها مبلمان بوده است.
مدیر موزه فرش فارس دلیل این تفاوت نیز جغرافیای زندگی ایرانیها و اروپایی ها دانست و افزود: جغرافیای اروپا به خاطر بارندگی و رطوبت آنجا ملزم می کرده که آنها بر روی صندلی زندگی کنند و جغرافیای ما خشک بوده به همین خاطر ما بر روی فرش زندگی می کنیم.
صدق آمیز با اشاره به اینکه ما روی زمین می خوابیم، روی زمین عبادت می کنیم و روی زمین کار کرده و غذا می خوریم، بیان کرد: اما انسان اروپایی به واسطه جغرافیای منطقه خود بر روی صندلی زندگی می کرده و حتی عبادتش نیز بر روی صندلی است.
وی با تاکید بر اینکه تمام کارهایی که ما روی زمین انجام می دادیم بر روی فرش بوده است، ادامه داد: مراسمهای ما بر روی زمین و فرش انجام میشده حتی مراسم جشن عروسی ما و خنچه عقد را بر روی فرش قرار می داده اند و بر این اساس تمام زوایای زندگی ما بر روی فرش اتفاق می افتاده است.
مدیر موزه فرش فارس با اشاره به تغییری که در برخی از این الگوها صورت گرفته، بیان کرد: اکنون الگوی کار و خواب ما تغییر کرده یعنی مانند 100 سال گذشته کارگاه های ما بر روی زمین کار را انجام نمی دهند یا برای خواب مانند گذشته از زمین استفاده نمی شود و از تخت بهره می جوییم و این الگوها به ما منتقل شده و خودمان آنها را پذیرفته ایم و دلیل آن نیز به این خاطر است که ما فضاهایمان را از دست داده ایم.
وی اصافه کرد: بر این اساس ما فضای کار، زندگی و... را از دست داده ایم و الزاماتی که فضاهای جدید ایجاد می کند این است که ما از مبل استفاده کنیم و با برای خواب از تخت استفاده کنیم زیرا فضاهای گذشته را نداریم و زندگی در فضاهایی نظیر آپارتمان و ابعاد آن چنین الزاماتی را ایجاد می کند.
صدق آمیز گفت: بعد از سالها چنین تغییرات الگویی باعث می شود ما تفاوتهای فرهنگی را با تمدنهای دیگر نداشته باشیم.
وی متذکرشد: اگر فرش را از تمام این مجموعه های فرهنگی مان بگیریم تمام روابط انسانی ما زیر سئوال می رود.
مدیر موزه فرش فارس در این راستا تذکر داد که باید با حوصله تر رفتار کنیم و در این خصوص کمی صبر کنیم و از فرهنگمان به خوبی مراقبت کنیم.
وی با تاکید بر اینکه باید بشینیم و در رابطه با فرهنگمان فکر و برنامه ریزی کنیم، به موضوع تب "گبه" نیز اشاره کرد و گفت: تب استقبال از گبه نیز طی دوره های اخیر اتفاق افتاده در صورتیکه گبه فقط بخش کوچکی از دست بافته های ما بود و اکنون استقبال از گبه در حال از بین بردن هنر فرش بافی ما است.
صدق آمیز گفت: این چند سال نیز تمام می شود و تب گبه نیز به پایان می رسد اما آن زمان ما فرشمان را از دست داده ایم.
وی ادامه داد: همانطور که گفته شده هنر فرش بافی ما ذهنی است و وقتی این دانش کنار گذاشته شد از نسلی به نسل دیگر منتقل نمی شود و رو به فراموشی می رود.
در ادامه مراسم همت محمدی معاون صنایع دستی میراث فرهنگی استان فارس نیز بیان کرد: ما موظفیم برای فرش به عنوان یکی از محصولات اساسی صنایع دستی برنامه ریزی درست داشته باشیم زیرا این صنایع دستی نقش مهمی در اقتصاد ایران نیز دارد.
وی با اشاره به اینکه در مشکلاتی که برای فرش ایجاد شده عواملی نظیر سیاست گذاریها و بحث فروش صنایع دستی دخیل هستند، بیان کرد: یکی از موضوعات کنونی ضعف قوانین و مقررات است و به عنوان مثال بیشتر کشورهای دنیا صادرات تکنولوژیهای خود به خصوص آن دسته از تکنولوژی های تخصصی را ممنوع کرده اند به غیر از ایران که این موضوع آزاد است.
معاون صنایع دستی میراث فرهنگی فارس با اشاره به اینکه واردات صنایع دستی نیز برای صنایع دستی داخلی تهدید محسوب می شود، بیان کرد: ظهور مشاغل رغیب نیز یکی دیگر از تهدیدات است.
وی گفت: درآمد بافت یک متر مربع گلیم برای بافنده 20 هزار تومان است که حداکثر در طول ماه چهار متر می تواند ببافد اما در شغل کارگری این درامد را ظرف حدود دو روز تامین می کند.
وی از رویدادی دیگری نیز در حوزه فرش خبر داد: چندی است که به گفته یکی از فعالان عرصه فرش روناس به عنوان یکی از مواد رنگدانه فرش در بازار کمیاب شده زیرا توسط عراقی ها خریداری شده و این یک تهدید است که شاید در آینده عراق نیز در زمره رقبای ما در حوزه فرش قرار گیرد.
نظر شما