عالي ترين هدف در زندگی انسان سعي در اصلاح و اكمال قلب و پاك كردن و تزكيه ي آن از صفات زشت و آراستن آن با سجايا و ملكات نيكو است، باشد تا آماده ي بهره بردن از انوار الطاف رحماني و افاضه ي معارف الهي گردد. بنابر اين شرف انسان به قلب اواست و با آن بر بسياري از موجودات، برتري مي يابد و خدا را مي شناسد، كه اين معرفت سبب شرف و جمال او در دنيا و مقام و كمالش در آخرت مي گردد. پس قلب است كه خدا را مي شناسد و براي او عمل مي كند و به سويش مي شتابد و به جوارش نزديك مي شود و اعضا و جوارح،پيروان و خادمان اويند كه آنها را چون بردگان به خدمت مي گيرد و چون ابزار به كار مي برد.
قلب است كه اگر از آفات سالم بود، مورد پذيرش خداوند است و اگر غرق در شهوات بود از او محجوب است و چون انسان تزكيه اش كرد رستگار مي شود و آنگاه كه با معصيت و گناه آلوده اش ساخت نا اميد و محروم مي گردد و اوست كه در واقع مطيع خداست و انوارش بر جوارح مي تابد و اوست كه در واقع گناهكار است و آثارش بر اعضا آشكار مي شود. با نورافشاني و ظلمت اوست كه نيكي ها و بدي ها در شخص ظاهر مي گردد.
قلب است كه انسان با شناختن آن،خود را مي شناسد و چون خود را شناخت خدايش را مي شناسد و اگر قلب را نشناسد خود را نشناخته است و چون خود را نشناخت خدايش را نمي شناسد قلب است كه اكثر مردم نسبت به آن، جاهل و از شناختن غافل اند و به خاطر گناهان بين او و آنان، حجاب و حائل است، حائل خداست چرا كه او بين انسان و قلبش حائل مي شود. و به سبب ارتكاب گناهان، وي را از ياد خودش باز مي دارد و او را گمرا مي كند و هدايت نمي كند و بر مشاهده و مراقبت قلبي و شناخت صفات آن، توفيق نمي دهد. بنابر اين معرفت قلب و احوال و اوصاف آن، ريشه ي اخلاق و زيربناي طريق كمال است.
قلب، موجودي خدايي و روحاني و لطيف است كه وابسته به بدن است همچون وابستگي اعراض به اجسام يا كارگربه ابزار و يا دارنده ي مكان به مكان. روح نيز همين موجود لطيف و خدايي و عالِم و مدُرِك است و چيزي شگفت و خدايي است كه عقل ها از ادراك حقيقت آن عاجزند.
نفس نيز همين موجود لطيف است و انسان نيز در حقيقت همين موجود است كه به حسب حا لاتش متصف به صفات گوناگوني مي شود وقتي تحت فرمان خداوند آرامش بيابد و با اعتماد به پروردگار، اضطراب و تزلزل از او زائل شود و در جدال با شهوات از راه خدا و طريق حق منحرف نگردد نفس مطمئنه ناميده مي شود. اگر به مرحله ي آرامش و سكون نرسد، اما در پيكار با شهوات از خود دفاع كند نفس لوامه مي گيرد و اگر از خواسته هاي شهوات و هوسها و شياطين پيروي كند نفس اماره به سو ناميده مي شود.
راه تسلط شيطان بر قلب حواس پنجگانه ي ظاهري و نيز قواي باطني مثل خيال، شهوت و غضب است.قلب دائما تحت تاثير اين قواست و اخص اين آثار خواطر هستند. خواطر، محرك اراده اند و افعال متكي به آنها هستند. خاطر، ميل و رغبت را تحريك مي كند و رغبت، عزم و نيت را و نيت،همان اراده است كه عضلات و اعضا را به حركت وا مي دارد.
خاطر محرك دو گونه است؛ قسمي انسان را به خير دعوت مي كند كه عبارت است از هر آنچه در عاقبت به نفع او است.قسمي ديگر و ي را به شر مي خواند كه عبارت است از هر آنچه در عاقبت به او ضرر مي رساند.خاطرِ پسنديده، الهام و خاطر بد، وسوسه است. سبب خاطري كه انسان را به خير مي خواند، غالبا فرشته است و سبب آنچه به شر دعوتش مي كند شيطان است.
فرشته يا ملَك، يكي از آفريده هاي خداست كه و ظيفه اش افاضه خير، افاده علم، كشف حق و نويد دادن به نيكي است. كار شيطان، برخلاف اينها است،تشويق به شر،امر به زشتي ها و ترساندن از فقر هنگام تصميم به كار نيك. شايد اين دو گانگي و تقابل سخن خداوند متعال باشد كه مي فرمايد؛و از چيزي دو جفت آفريديم.چرا كه موجودات،به معاني مختلف،متقابل و دو گانه اند.
در حديث است كه دو نيرو به قلب نزديك مي شوند و آن را تحت تاثير قرار مي دهند يكي از جانب فرشته و ديگر از سوي شيطان همچنين در حديث است كه قلب مومن بين دو انگشت از انگشتان خداوند قرار دارد، يعني بين دو آفريده ي او و آن دو آفريده عبارتند از ملك و شيطان و مانند انگشتان كه تحت تسلط انسانند،مقهور اراده تكويني خداوند مي باشند و معناي اين سخن كه انسان بين آن دو مي باشد،آن است كه خداوند آدمي را با آن دو واگذاشته اند تا هر كدام را خواست و اراده كرد، همان را برگزيند. در نتيجه مي توان گفت كه قلب سليم، قلبي است كه در حال ملاقات با خدا،هيچ كس را جز او در خود جاي نداده باشد.
نظر شما