خبرگزاری مهر- گروه استانها: ایران اسلامی به دلیل تمدن چندهزار ساله خود طی قرن های گذشته شاهد وجود مشاهیر و نام آورانی در خطه های مختلف بوده که هر کدام آثار ارزشمندی را در حوزه های مختلف از خود به یادگار گذاشته اند و آوازه جهانی دارند.
بزرگانی چون خیام، عطار و فردوسی که هرکدامشان به تنهایی می توانند هویت یک کشور محسوب شوند به عنوان گنجینه های معنوی ایران زمین در خراسان رضوی زیسته اند و پس از وفاتشان آرامگاهی زیبا توسط معماران و مهندسان ایرانی بر مزارشان بنا شده است.
آرامگاه هایی که امروز نمادهایی از معماری باشکوه ایرانی و اسلامی محسوب می شوند و بسیاری از گردشگران داخل و خارجی همه ساله از این مکان های باشکوه بازدید می کنند.
آرامگاه فردوسی
آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی در میان باغی به فاصله ۲۰ کیلومتری شمال مشهد واقع شده است. ساختمان فعلی آرامگاه فردوسی و موزه توس که الهام گرفته از شیوه معماری هخامنشی به ویژه آرامگاه کوروش بود به دستور انجمن آثار ملی در سال ۱۳۴۳ آغاز و با نظارت مهندس هوشنگ سیحون در سال ۱۳۴۷ به انجام رسید.
نمای بیرونی بنا شامل عناصر تزئینی هخامنشی به خصوص ستونها و سرستونها است و اشعاری که بر اضلاع چهارگانه بنا نگاشته شده از حکیم فردوسی و معرف اندیشه و شخصیت وی است. بخش فوقانی بنا بصورت توخالی ساخته شده و فضای داخلی آن نیز علاوه بر الهام گرفتن از معماری دوره اشکانی شامل ۲۰ ستون مرمری در پائین و ۸ ستون در بخش فوقانی است. در بخش هایی از آرامگاه نیز دیوارنگارههایی از فریدون صدیقی نصب شده که نمایش صحنه هایی از روایات شاهنامه است.
بنای کنونی دارای نهصد متر سطح زیربنا، و ساخته شده از بتون و سنگ و کاشی است. بخش فوقانی بنا، که در اجرای اولیه توپر بود این بار میانتهی ساخته شد. سقف داخلی آن هم با کاشیکاری معرق و متأثر از عناصر تزیینی دورهٔ هخامنشی و عصر فردوسی روکاری شد. دیوارهای آن هم تماماً با سنگ هایی از منطقهٔ توس نماسازی شد.
در حال حاضر باغ آرامگاه حدود شش هکتار مساحت ، یک موزه و کتابخانه دارد وسالانه بیش از یک میلیون گردشگر از این مجموعه بازدید می کنند.
آرامگاه هادی سبزواری
هادی سبزواری یکی از عالمان و اندیشمندان برجسته در زمینه علوم و فلسفه اسلامی بود. وی در سال ۱۲۱۲ هجری قمری در شهر سبزوار به دنیا آمد , علوم مقدماتی را در سبزوار آموخت و سپس برای یادگیری بیشتر و تکمیل آموختههایش به مشهد سفر کرد. پس از آن به اصفهان رفت تا در زمینه فلسفه و عرفان آموزش ببیند. او در سال ۱۲۴۲ هجری قمری یعنی در سن ۳۰ سالگی دوباره به مشهد برگشت و مدت پنج سال را به تدریس در مدرسه «حاج حسن» مشهد گذراند.
از ملا هادی سبزواری آثار ارزشمندی بر جای مانده است که از مهمترین آنها میتوان به «اسرار الحکمه فی المفتتح المغتنم»، «النبراس فی اسرار الاساس»، «دیوان اشعار»، «راح قراح و کتاب رحیق در علم بدیع»، «مفتاح الفلاح و مصباح النجاح» و همچنین «رسائل حکیم سبزواری» اشاره کرد. علاوه بر اینها منظومه و شرح منظومه سبزواری نیز از ایشان به جا مانده که در این اثر، هادی به تلخیص «اسفار» ملا صدرا پرداخته است.
ملا هادی سبزواری در بیست و پنجمین روز از ماه ذی الحجه سال ۱۲۸۹ هجری قمری، در سن ۷۷ سالگی و پس از یک عمر پربار در زمینه یادگیری علوم اسلامی و تدریس آنها از دنیا رفت. در حال حاضر آرامگاه این شخصیت برجسته در شهر سبزوار و در ضلع جنوبی میدان کارگر این شهر قرار دارد.آرامگاه حاج ملا هادی سبزواری در ضلع جنوبی میدان کارگر شهر سبزوار ساخته شده است و قدمت آن نیز به دوران قاجاریه برمیگردد.
این آرامگاه جزو بناهای دارای طراحی داخلی «چلیپایی» شکل است. در ساخت بنا بهطور عمده از آجر با ملات گچ و گچ خاک استفاده شده است. وجود یک گنبد فیروزهای رنگ و استفاده از کاشی کاریهایی رنگارنگ بر زمینه لاجوردی از عواملی هستند که در زیباسازی بنای آرامگاه نقش مهمی دارند.
آرامگاه ملا هادی سبزواری به عنوان یک اثر تاریخی ارزشمند در ۹ مرداد سال ۱۳۵۵ هجری شمسی و با شماره ثبت ۱۳۳۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
آرامگاه عطار نیشابوری
آرامگاه عطار از بناهای دوره امیر علیشیر نوایی است و در سده نهم هجری ساخته شدهاست. بنای کنونی آرامگاه دارای هشت ضلع و گنبدی کاشی کاری شده و چهار در ورودی است. در نمای بیرونی آن چهار غرفه کاشی کاری شده تعبیه شدهاست و در وسط بقعه، قبر عطار و یک ستون هشت ترکی به ارتفاع ۳ متر وجود دارد. عطار چنانکه از نامش پیدا است، در نیشابور دکان عطاری داشت و در حمله مغول به نیشابور کشته شد. وی یکی از پرکارترین شاعران ایرانی بهشمار میرود و بنا به نظر عارفان در زمینه عرفانی از مرتبه بالایی برخوردار بودهاست.
بقعه آرامگاه عطار آجری و ساده و فرسوده بود تا اینکه در سال ۱۳۱۴ انجمن آثار ملی در روند بازسازی اقدام به کاشیکاری و مرمت تزئینات آرامگاه کرد و محوطهای زیبا در کنار بقعه سازماندهی کرد تا این فضای سبز بتواند حال و هوایی در شان او و کمالالمک نقاش مشهور ایرانی بیافریند. آرامگاه کمالالمک که توسط استاد هوشنگ سیحون طراحی شده در فاصله کمی از این بنا در همین محوطه قراردارد. طراحی این بنا در هماهنگی با آرامگاه عطار نیشابوری نقش مهمی در تاکید بر ارزشهای فرهنگ ایرانی در این مکان داشته است.
فریدالدین عطار نیشابوری شاعر و عارف نامی ایران در حدود سال ۵۴۰ هجری متولد و در سال ۶۱۸ درگذشت وآرامگاه وی در خیابان عرفان واقع درنیشابور کنونی هر ساله پذیرای علاقمندان به ادب و فرهنگ ایرانی است.
خیام نیشابوری
مکان آرامگاه خیام در باغی است که محل زندگی خیام در زمان حیاتش بوده است و مرقد امام زاده محروق نیز در آن واقع شده ،در این باغ دیدنی با مساحت ۲۰ هزار متر مربع مجموعه ای از کتابخانه،موزه و مهمانخانه همچنین تندیسی از حکیم عمر خیام در محوطه ورودی نصب شده است.
سال ۱۳۱۳ هجری شمسی گروهی از مسوولان، شرق شناسان و پژوهشگران برای افتتاح آرامگاه فردوسی راهی طوس شده و سری نیز به آرامگاه خیام می زنند، اما این مکان را در وضعی نامناسب می بینند که این موضوع باعث می شود دولت وقت ایران تصمیم بگیرد تا بنایی یادبود و زیبا در شان خیام بسازند. این یادبود بر روی سکوی سنگی چهارگوش و روبازی که در نزدیکی مسجد محروق قرار داشت ساخته می شود. این سازه دو ایوان بالا و پایین و دیواری کوتاه و سنگی از جنس سنگ خلج داشت و در فاصله سه یا چهار متر از دیوار بقعه قرار گرفته بود. یک ستون سنگی همراه با رباعی از ملک الشعرای بهار که با خط نستعلیق تزیین شده بود نیز در نزدیکی این آرامگاه قرار داشت.
عمارت این آرامگاه که همانند بناهای آرامگاه فردوسی و آرامگاه نادر توسط استاد سیحون طراحی و ایجاد شده به گونه ای بسیار ماهرانه و مهندسی و بنا به آرزوی خیام که دریکی از شعرهای خود آورده «کاش مزارم جای قرار می گرفت که برگ گل بر مزارم می ریخت»مهندس سیحون این آرزو را بر آورده و معماری بنا را از تداخل امام زاده و با تنظیم ارتفاع آرامگاه ،شکوفه های درختان اطراف بر روی قبر به زیبایی آن می افزاید.
همچنین در معماری بنا بیست بیت از اشعار خیام در کتیبه های لوزی شکل به خط تعلیق استاد مرتضی عبدالرسولی در سال ۱۳۳۹ آورده شده است.
آرامگاه نادرشاه افشار
آرامگاه نادر شاه افشار بنایی است که به یادبود وی بر مزارش در مشهد ساخته شده است. قوام السلطنه در اواخر دوره قاجار در محل یکی از مقابر ویران شده نادری، آرامگاه جدیدی برای وی ساخت.
نادرشاه افشار، فاتح دهلی در هنگام حیات خود دستور به ساخت آرامگاهی کوچک در بالا خیابان مشهد داد. این آرامگاه کوچک در سال ۱۱۴۵ هجری قمری در مجاور چهارباغ شاهی و روبروی حرم امام ضا از خشت و گل ساخته شد.
بنای جدید که در محل فعلی آرامگاه وی قرار داشت مدتی بر پا بود تا این که انجمن آثار ملی ایران در سال ۱۳۳۵ خورشیدی درصدد بر آمد آرامگاهی مناسب برای وی در همان محل مقبره ساخته قوامالسلطنه احداث کند و این کار از سال ۱۳۳۶ شروع شد و در سال ۱۳۴۲ به پایان رسید.
مقبره کنونی نادرشاه واقع در ضلع شمال غربی چهارراه شهدا (نادری سابق) است که پس از حرم حضرت رضا (ع) مهمترین موضع توریستی-تاریخی شهر مشهد تلقی می شود. این اثر در باغی به مساحت ۱۴۴۰۰ متر مربع ساخته شده و شامل سکویی دوازده پله ای، مقبره، پوششی خیمه مانند بر روی قبر، سکویی مرتفع در مجاور قبر با مجسمه نادرشاه سوار بر اسب و سه تن دیگر در پی او، یک غرفه فروش کتاب و دو تالار برای موزه است.
طراح این بنا مهندس سیحون بود و مجسمه ها را هنرمند فقید ابوالحسن صدیقی ساخته است. مصالح مقبره به طور عمده از سنگ های خشن و سخت گرانیت کوهسنگی مشهد است. بعضی از قطعات سنگ، بسیار بزرگ انتخاب شده تا تداعی کننده مقبره دوم ساخته خود نادرشاه باشد. پوشش مقبره کاملا به مانند چادر عشایری است که نادر در آن زاده و هم کشته شده است. پوشش دیوارهای داخلی مقبره نیز از سنگ های مرمر اُخرایی رنگ مراغه انتخاب شده تا قتل نادرشاه در داخل چادر را تداعی کند.
آرامگاه کمال الملک
آرامگاه کمال الملک در نزدیکی آرامگاه خیام و در مجاورت آرامگاه عطار قرار گرفته و به غیر از معماری جذابی که برای بنای یادبود آن به کار رفته، باغ زیبا و سرسبزی دارد که راه رفتن و گشت و گذار در آن برای هر طبیعت دوستی خوشایند است.
محمد غفاری معروف به کمال الملک، نقاش برجسته ایرانی مدتی نقاش دربار بود و در این مدت ۱۷۰ تابلوی نقاشی زیبا را خلق کرد که بدون شک معروف ترین آن ها تالار آینه است، همان تابلویی که باعث شد ناصرالدین شاه لقب کمال الملک را به این نقاش دهد.
آرامگاه کمال الملک نسبت به دو آرامگاه معروف دیگر نیشابور یعنی خیام و عطار کمتر شناخته شده است اما معماری جالب توجه آن برای گردشگران دیدنی است. طراحی بنای یادبود آرامگاه کمال الملک مثل آرامگاه های ابن سینا و خیام به دست مهندس هوشنگ سیحون انجام شده است، کسی که در سال ۱۳۳۷ شمسی، برای ساخت بنای یادبود کمالالملک طرحی را به انجمن آثار ملی ارائه داد. طرحی به مساحت زیربنای ۲۸ متر مربع شامل شش ایوانچه مقعر که داخل فرورفتگیهای آن با کاشیهای معرق لاجوردی و سفید تزئین شده بود. طرح مورد موافقت قرار گرفت و ساخت بنا در کنار آرامگاه عطار در سال ۱۳۴۱ شمسی به سبک جدید و مشبک با شش ایوان توسط چند کارگر نیشابوری شروع شد.
برای ساخت مقبره کمال الملک از معماری شهر کاشان، زادگاه کمال الملک الهام گرفته شده است. در این بنا از تزئینات کاشی معرق استفاده شده که زیبایی خاصی را به آن داده است و کاشی کاری ها آنقدر هنرمندانه است که با نزدیک شدن به خط تقارن قوس ها اندازه طراح ها کوچک تر می شود. سنگی که بر روی مزار کمال الملک قرار گرفته بافتی خشن دارد و از جنس گرانیت است. در بالای مقبره هم نقش برجسته ای از کمال الملک به چشم می خورد که توسط شاگرد او حجاری شده است.
ایران گنجیه مشاهیر
ایران گنجینه ای از مشاهیر ادبی و علمی است که بسیاری این داشته ها در گوشه و کنار کشور به خوبی مورد تکریم قرار نگرفته اند و لازم است مسئولان متولی حوزه فرهنگ و نهادهای مردمی با شناسایی این افراد زمینه معرفی آنها را به عموم مردم فراهم کنند.
اقدامی که می تواند بیش از گذشته فرهنگ و تمدن ایران اسلامی را به رخ جهانیان بکشد تا در دورانی که عظمت ملت ایران مورد هدف دشمنان قرار گرفته بتوانیم به داشته های خود افتخار کنیم.
نظر شما