رتبه یازدهم ایران در بین کشورهای اسلامی از نظر فناوری و نوآوری

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC)، علویان مهر رئیس مؤسسه ISC گفت: موسسه ISC وظیفه رصد و پایش علم و فناوری جمهوری اسلامی ایران و کشورهای اسلامی را بر عهده دارد. رصد جایگاه فناوری و نوآوری می تواند به برنامه ریزان و سیاستگذاران حوزه علم و فناوری کمک کند.

وی اظهار داشت: شناخت وضعیت موجود، مهمترین گام برای برنامه ریزی و سیاست گذاری آینده در مورد هر نظام است. نظام علم و فناوری کشورها نیز به عنوان نظامی گسترده، پیچیده و دارای اجزا و ابعاد رسمی و غیر رسمی از این قاعده مستثنی نبوده و به منظور برنامه‌ ریزی و سیاست‌گذاری در مورد آن، شناخت دقیق وضع موجود و همچنین تعقیب روند تغییرات در طول زمان در مقایسه با دیگر کشورها ضروری است.

علویان مهر خاطرنشان کرد: یکی از معتبرترین نظام های فناوری و نوآوری جهانی، سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو) است. هدف اصلی این سازمان، پیشبرد و توسعه‌ نظام بین المللی مالکیت فکری در جهت پرورش نوآوری و خلاقیت در سطح جهان است و به منظور نیل به این مهم، کنوانسیون ها و معاهدات متعدّدی با نظارت وایپو بین کشورهای عضو این سازمان منعقد شده است که می تواند موجب افزایش همکاری‌ های بین ‌المللی در ارتقای حمایت از مالکیت فکری شود.

رئیس مؤسسه ISC گفت: شاخص جهانی نوآوری وایپو (GII) از ۷ رکن تشکیل شده است؛ هر رکن نیز از سه زیررکن (مجموعاً ۲۱ زیررکن و و هر زیررکن از چندین شاخص) مجموعاً ۸۱ شاخص تشکیل شده است. هفت رکن شاخص جهانی نوآوری در دو دسته ورودی و خروجی سامان یافته اند. در دسته ورودی های نوآوری (عوامل ایجاد کننده) که نشان دهنده توانایی اقتصاد یک کشور به منظور انجام فعالیت‌ های نوآورانه است، ارکان نهادی یا موسسات، پژوهش و سرمایه انسانی، زیرساخت ‌ها، پیچیدگی بازار، و پیچیدگی کسب وکار و در دسته خروجی ‌های نوآوری که نتایج فعالیت ‌های نوآورانه در اقتصاد یک کشور را نشان می ‌دهد، دو رکن خروجی ‌های دانشی و فناورانه و خروجی ‌های خلاق وجود دارند. امتیاز هر کشور در هر یک از ارکان هفت ‌گانه، از طریق محاسبه میانگین ساده امتیاز زیررکن ‌ها به دست می ‌آید.

علویان مهر ادامه داد: با توجه به مطالب ذکر شده، بررسی و تحلیل جایگاه جمهوری اسلامی ایران در شاخص های فناوری و نوآوری در رتبه بندی های معتبر جهانی از جمله وایپو اهمیت زیادی دارد.

جدول شماره ۱، وضعیت کشورهای پیشرو جهانی در شاخص های ۷ گانه فناوری و نوآوری را براساس گزارش وایپو ۲۰۲۵ نشان می ‌دهد.

وی ادامه داد: با توجه به جدول شماره ۱، در بین کشورهای پیشرو جهانی، کشورهای سوئیس، سوئد و آمریکا در بالاترین رتبه ها در شاخص ‌های ۷ گانه فناوری و نوآوری قرار گرفته‌اند. کشور سوئیس در شاخص خروجی ‌های خلاق، کشور آمریکا در شاخص پیچیدگی بازار و پیچیدگی کسب و کار، سنگاپور در شاخص موسسات، کره جنوبی در شاخص پژوهش و سرمایه انسانی و چین در شاخص خروجی های دانش و فناوری رتبه ‌های اول را به خود اختصاص داده ‌اند.

رئیس مؤسسه ISC گفت: در بین کشورهای پیشرو اسلامی، کشورهای امارات، مالزی و ترکیه در شاخص های ۷ گانه فناوری و نوآوری بالاترین جایگاه‌ها را داشته‌اند. کشور جمهوری اسلامی ایران رتبه ۷۰ جهانی و رتبه ۱۱ در بین کشورهای اسلامی را به خود اختصاص داده است.

وی افزود: براساس گزارش های شاخص جهانی نوآوری، جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۰ رتبه ۶۷، ۲۰۲۱ رتبه ۶۰، ۲۰۲۲ رتبه ۵۳، در سال ۲۰۲۳ رتبه ۶۲، در سال ۲۰۲۴ رتبه ۶۴ و در سال ۲۰۲۵ رتبه ۷۰ را به خود اختصاص داده است. بهترین رتبه جمهوری اسلامی ایران در ۵ سال اخیر به سال ۲۰۲۲ با رتبه ۵۳ بر می گردد (نمودار ۱). نمودار ۱ روند رتبه جمهوری اسلامی ایران در بازه زمانی ده ساله را نشان می دهد که نشان از بهبود عملکرد فناوری و نوآوری ایران در بازه زمانی ده ساله است. همچنین رتبه ایران در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال ۲۰۲۴ شش پله افزایش داشته است. براساس گزارش ۱۰ سال اخیر وایپو، روند رتبه جمهوری اسلامی ایران از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ کاهشی و از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ مجدد روند افزایشی شده است.

رئیس مؤسسهISC گفت: براساس جدول شماره ۲، رتبه‌ی جمهوری اسلامی ایران در مجموع خروجی های دانش و فناوری ۳ رتبه بهبود یافته است. در سال ۲۰۲۵ بهترین رتبه ایران در شاخص خروجی‌های دانش و فناوری مربوط به زیرشاخص اثرگذاری دانش (رتبه ۲۴ جهانی) است.

وی ادامه داد: یکی از نقاط قوت کشور در سال ۲۰۲۵ مربوط به اثرگذاری دانش است. بررسی گزارش های سالانه وایپو نشان می دهد که طی سال‌ های گذشته، علاوه بر عملکرد خوب کشور در تولید دانش، اثرگذاری و تبدیل دانش به خروجی مطلوب بوده است. در سال ۲۰۲۵ در زمینه اثرگذاری و تبدیل دانش به خروجی مطلوب، وضعیت نسبت به سال‌ های قبل بهبود یافته است که این مرهون ارتباط بهتر و موثرتر بین مراکز تولید علم و مراکز صنعتی، توسعه‌ کیفیت و کمیت شرکت های دانش‌بنیان و حمایت ملی از مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری است. به طور کلی کارکرد نشر دانش از جمله کارکردهای ضعیف نظام نوآوری ایران بر اساس این گزارش است.

علویان مهر در پایان گفت: بررسی چند ساله شاخص های نوآوری نشان می دهد که رتبه جمهوری اسلامی ایران در مجموع خروجی های خلاق ۷ رتبه بهبود یافته است. در زیرشاخص دارایی های نامشهود (دارایی های فکری) رتبه جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۵، ۱۴ بوده است.