به گزارش خبرنگار مهر، کتاب راهنمای جامع رویه های اضطراری مدیریت بحران در موزه ها و حوزه میراث فرهنگی، یک راهنمای عملیاتی، سندی پیشگامانه و «زنده» است که توسط متخصصان برجسته امنیت موزه از سراسر جهان تدوین شده است. هدف اصلی آن، ارتقای آمادگی نهادهای فرهنگی در برابر طیف وسیعی از بحرانها و بلایای طبیعی و انسانساخت است که امروزه میراث فرهنگی جهانی را بیش از هر زمان دیگری تهدید میکند.
این کتاب در پی افزایش نگرانیها درباره آسیبپذیری موزهها در برابر تهدیدات نوین از جمله تروریسم، تغییرات اقلیمی و جرائم سازمانیافته علیه میراث فرهنگی تهیه شده است.
ساختار کتاب حول ۱۰ فصل اصلی سازماندهی شده که هر کدام به یک تهدید خاص میپردازد. هر فصل شامل مقدمهای با مثالهای واقعی، تحلیل تهدیدات، و فهرستهای اقدام (چکلیست) برای پیشگیری و مدیریت بحران است.
فصول کلیدی و نکات برجسته:
۱. تحلیل ریسک: پایه و اساس تمام برنامهریزیها. بر لزوم ارزیابی مستمر ریسکها، تعادل بین اقدامات سازمانی، سازهای و الکترونیکی (سطوح OCE)، و ادغام مدیریت امنیت در کل ساختار سازمانی موزه تأکید دارد.
۲. وندالیسم (تخریب عمدی): به انگیزههای سیاسی، مذهبی، روانی یا صرفاً تفریحی میپردازد. بر آموزش پرسنل، ایجاد فاصله فیزیکی با آثار، و پاسخ سریع برای نجات شیء آسیبدیده تمرکز دارد.
۳. سرقت: با ذکر مثال حمله به کتابخانه ملی جمهوری چک، بر اهمیت سیستمهای امنیتی، کنترل دسترسی، مستندسازی دقیق اشیاء و همکاری نزدیک با پلیس و نهادهای بینالمللی مانند Art Loss Register تأکید میکند.
۴. آتشسوزی: خطرات ناشی از آتش سوزی جنگلها، مشکلات برق، جوشکاری یا مواد شیمیایی را بررسی میکند. چکلیستهای مفصلی برای حفاظت از جان افراد و مجموعهها، شامل برنامه تخلیه و اولویتبندی اشیاء برای نجات ارائه میدهد.
۵. سیل: با تحلیل فجایع سیل درسدن (آلمان) و پراگ (جمهوری چک، ۲۰۰۲)، لزوم برنامهریزی شهری، هماهنگی با نهادهای مدیریت بحران، و داشتن برنامه تخلیه اضطراری برای مجموعهها را یادآور میشود. بر اهمیت خشککردن کنترلشده و انجماد سریع اسناد کاغذی تأکید دارد.
۶. نشت مواد شیمیایی: راهنمایی برای آزمایشگاههای موزهها. بر لزوم وجود «برنامه اضطراری نشت»، کیتهای جمعآوری مواد، تجهیزات حفاظت فردی و آموزش پرسنل تأکید میکند.
۷. زلزله: با اشاره به زلزلههای ترکیه (۱۹۹۹) و تایوان، بر آسیبپذیری سازههای تاریخی و ضرورت «مهار کردن» (Mounting) اشیاء، قفسهها و تجهیزات غیرسازهای میپردازد. چکلیستهایی برای قبل و بعد از زلزله ارائه میدهد.
۸. تروریسم: موزهها را به عنوان نمادهای ملی و اهداف جذاب برای تروریستها معرفی میکند. بر لزوم تدوین «طرح امنیتی» پویا، حفاظت فعال و غیرفعال (مانند فیلمکشی شیشهها)، بازرسیهای امنیتی و تشخیص رفتارهای مشکوک تمرکز دارد.
۹. موزهها تحت تهدید حمله موشکی، بمب و جنگ: با بررسی موردی غارت موزه ملی عراق (۲۰۰۳) و کابل، دستورالعملهای عملی برای زمان جنگ ارائه میدهد: ایجاد پناهگاه امن، انتقال یا حفاظت درجای مجموعهها، و همکاری با نیروهای نظامی و امنیتی.
۱۰. ریسکهای تأسیساتی ساختمان: ساختمان را به عنوان اولین خط دفاعی معرفی میکند. خطرات ناشی از تاسیسات معیوب (لولهکشی، برق، آزبست)، نگهداری ضعیف و فقدان نقشههای ساختمانی را برمیشمارد و بر بازرسی منظم و قراردادهای سرویس تأکید دارد.
در کتاب به صراحت اعلام شده اگرچه هیچکس نمیخواهد در موزهاش وضعیت اضطراری پیش بیاید، اما فجایع رخ میدهند بنابراین آماده باشید.
نویسندگان از همه موزهها، به ویژه موزههای کوچکتر، میخواهند که امنیت را به عنوان مسئلهای کلیدی برای کل موزه بپذیرند، نه فقط بخش حراست، برنامه اضطراری بهروز و تمرینشده داشته باشند، آموزش مستمر پرسنل و اجرای تمرینهای عملی (Drills) را در دستور کار قرار دهند، با موزههای دیگر همکاری و تبادل تجربه کنند، تحلیل ریسک را به طور دوره تکرار کنند و بر یافتههای خود تکیه نکنند، این راهنما به صورت رایگان بر روی وبسایت ICMS در دسترس عموم قرار دارد تا به عنوان ابزاری حیاتی برای حفاظت از حافظه مشترک بشریت در برابر بحرانها مورد استفاده قرار گیرد.
بیش از ۱۵ متخصص ارشد امنیت موزه از کشورهای آلمان، هلند، ایتالیا، جمهوری چک، ترکیه، و دیگر نقاط جهان، با همکاری شورای بینالمللی موزهها (ایکوم)، مجموعای از دستورالعملهای حیاتی و فوری را برای «حفاظت و واکنش در مواقع بحران» تدوین کردهاند. این متخصصان با تحلیل دهها فاجعه واقعی از سرقت کتابخانه ملی پراگ تا سیل ویرانگر درسدن و زلزلههای ترکیه، به این جمعبندی رسیدهاند که سازههای تاریخی و مجموعههای فرهنگی امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدیدات پیچیده قرار دارند.
مهمترین هشدارهای این کتاب عبارتند از:
شکست در برنامهریزی یکپارچه: بزرگترین نقطه ضعف در بسیاری از فجایع گذشته، نبود «برنامه عملیاتی یکپارچه» بوده است. به عنوان مثال، در سیل ۲۰۰۲ درسدن، نبود هماهنگی بین نیروهای امداد شهری و مسئولان موزهها، منجر به انتقال دیرهنگام تجهیزات آزمایشگاهی به ارزش نیم میلیون دلار شد که در نهایت به کلی نابود شدند.
تهدیدات نوین و پیچیده: کارشناسان هشدار دادهاند که تهدیداتی مانند «تروریسم فاجعهبار»، سرقتهای سازمانیافته با ارتباطات داخلی، و بحرانهای اقلیمی گسترده (مانند سیلهای صدساله)، نیازمند تمهیدات امنیتی بسیار پیشرفتهتر از قفلهای فیزیکی و دزدگیرهای ساده هستند.
نیاز به آموزش مستند و عملی: گزارش با ذکر مثال حمله اسیدپاش به تابلوی نقاشی در موزه ملی آمستردام، بر این موضوع تأکید میکند که واکنش صحیح و سریع نگهبان در کمتر از ۳۰ ثانیه، باعث نجات اثر هنری شد. این موفقیت، نتیجه آموزشهای دورهای و داشتن دستورالعلی مشخص بود.
راهکارهای کلیدی پیشنهادی متخصصان:
ایجاد «تیم واکنش سریع اضطراری» در هر موزه با وظایف مشخص و شمارههای تماس بهروز.
تدوین «فهرست اولویت نجات» برای اشیاء بر اساس ارزش و آسیبپذیری مادهای آنها.
برگزاری دورههای آموزشی اجباری و مانورهای عملی برای تمام پرسنل، از نگهبان تا مدیران ارشد، حداقل دو بار در سال.
ایجاد هماهنگی قانونی و عملیاتی پیشازوقت با سازمانهای آتشنشانی، پلیس، نیروهای نظامی و مدیریت بحران شهری.
استفاده از فناوریهای نوین مانند حسگرهای سطح آب در زیرزمینها، فیلمهای محافظ شیشه ضد انفجار، و سیستمهای مهار اشیاء در برابر لرزش.
این دستورالعملها به صورت رایگان در اختیار تمام موزهها، کتابخانههای ملی، آرشیوها و اماکن تاریخی سراسر جهان قرار گرفته است.
نظر شما