خبرگزاری مهر – گروه استانها- یسری چراغی: در تاریخ پرحادثه دفاع مقدس، هر گوشه از این سرزمین روایت خود را دارد؛ روایتهایی که برخی پررنگ و بارها بازگو شدهاند و برخی دیگر در لابهلای غبار زمان، کمتر دیده و شنیده شدهاند. وقتی نام جنگ تحمیلی به میان میآید، ذهنها اغلب به سوی خوزستان، خرمشهر و دشتهای سوزان جنوب میرود؛ جایی که قابهای ماندگار از مقاومت و پیروزی در حافظه جمعی ملت نقش بسته است. اما در همان روزهایی که نگاهها به جنوب دوخته شده بود، در غرب کشور جبههای گسترده و نفسگیر شکل گرفت؛ جبههای که از نخستین ساعات تجاوز دشمن، زیر باران گلوله و آتش قرار داشت و مردمانش با تمام توان ایستادند.
کرمانشاه، قصرشیرین، سرپلذهاب، گیلانغرب و دهها شهر و روستای دیگر در غرب ایران، تنها نقاطی بر روی نقشه نبودند؛ هر کدام سنگری بودند استوار در برابر دشمنی که آمده بود تا خاک این سرزمین را درنوردد. کوههای سر به فلک کشیده زاگرس، شاهد نبردهایی بودند که گاه در سرمای استخوانسوز زمستان و گاه در گرمای طاقتفرسای تابستان رخ میداد. رزمندگانی که در این منطقه جنگیدند، نه فقط با دشمن، که با طبیعت خشن، کمبود امکانات و دشواریهای فراوان نیز دستوپنجه نرم میکردند. با این حال، نام بسیاری از این نبردها و قهرمانانش، آنگونه که شایسته است، در تاریخ رسمی جنگ ثبت نشد.
گویی غرب کشور، علاوه بر تحمل سنگینی جنگ، سهمی از غربت روایت نیز نصیبش شد. رشادتها، ایثارها و فداکاریهایی که در این جبهه رقم خورد، کمتر به تصویر کشیده شد و کمتر در کتابها و مستندها جای گرفت. بسیاری از فرماندهان و رزمندگانی که نقشهای کلیدی در دفاع از این مرز و بوم داشتند، در سکوتی ناخواسته به حاشیه رانده شدند؛ سکوتی که نه از کماهمیتی کارشان، بلکه از کمتوجهی به این بخش مهم از تاریخ نشأت میگرفت. این فراموشی تدریجی، زخمی است که هنوز بر پیکره حافظه تاریخی ما باقی مانده است.
در میان همین روایتهای ناگفته، زندگی و مجاهدتهای مردانی نهفته است که هر یک میتوانستند الگویی الهامبخش برای نسلهای بعد باشند. مردانی که بیهیاهو جنگیدند، بیادعا فرماندهی کردند و بینامونشان به شهادت رسیدند. یکی از این چهرهها، شهید محمدسعید جعفری است؛ فرماندهای از دل جبهههای غرب که نامش برای بسیاری ناآشنا مانده، در حالی که نقش او در دفاع از این سرزمین، نقشی برجسته و تعیینکننده بوده است.
در چنین شرایطی، اهمیت تلاشهایی که برای بازخوانی و ثبت این بخش مغفولمانده از تاریخ انجام میشود، دوچندان است. کتاب «غریب غرب» از جمله آثاری است که میکوشد پرده از این غربت کنار بزند و گوشهای از واقعیتهای جبهههای غرب کشور را به تصویر بکشد. این کتاب، تنها یک زندگینامه ساده نیست؛ روایتی است از یک دوره حساس تاریخی، از فضایی آکنده از خطر، ایمان و فداکاری، و از فرماندهای که در دل همین شرایط رشد کرد و به نمادی از مقاومت بدل شد.
گفتوگوی پیشرو با پروانه نوری، نویسنده کتاب «غریب غرب»، تلاشی است برای نزدیک شدن به این روایت کمتر شنیدهشده. نوری که با دغدغه حفظ حافظه تاریخی و جلوگیری از فراموشی قهرمانان گمنام قلم به دست گرفته، در این اثر کوشیده است تا تصویری زنده و ملموس از شهید محمدسعید جعفری و فضای جبهههای غرب ارائه دهد. او با بهرهگیری از خاطرات، اسناد و روایتهای شفاهی، مسیری را پیموده که به احیای نام و یاد یکی از فرماندهان مظلوم دفاع مقدس انجامیده است.
این گزارش، نگاهی است به پشتصحنه شکلگیری کتابی که میخواهد غربت جبهههای غرب و قهرمانانش را فریاد بزند؛ روایتی از دغدغه یک نویسنده و از تاریخی که هنوز بخشهایی از آن در سکوت مانده است. شاید بازخوانی چنین روایتهایی، گامی باشد برای کاملتر شدن تصویر دفاع مقدس در ذهن نسل امروز؛ تصویری که در آن، غرب کشور نه در حاشیه، بلکه در متن حماسه ملی ایران قرار دارد.
معرفی شهدای غرب کشور، ادای دین است
پروانه نوری، نویسنده کتاب «غریب غرب» در گفتوگویی صمیمی با خبرنگار مهر از انگیزه خود برای پرداختن به زندگی شهید سیدمحمدسعید جعفری سخن گفت و تأکید کرد: معرفی شهدای غرب کشور، ادای دینی است که بر گردن همه ما قرار دارد و نباید اجازه داد مظلومیت این جبهه در تاریخ باقی بماند.
این بانوی نویسنده که سالها دغدغه مظلومیت شهدای دیارش را در دل داشت، اینبار با نگارش کتاب «غریب غرب» تلاش کرده است روایتی داستانی و در عین حال مستند از زندگی یکی از فرماندهان پیشتاز دفاع مقدس ارائه دهد؛ فرماندهای که نامش با مقاومت جانانه مردم غرب کشور گره خورده و نقش مهمی در روزهای آغازین جنگ تحمیلی ایفا کرده است.
نوری با لحنی آرام اما سرشار از اطمینان، داستان آشنایی خود با این شهید را چنین روایت میکند: قصه فرماندهان همیشه برایم جذاب بود، اما پرسشی ذهنم را درگیر کرده بود که چرا برای شهدای دیار خودمان کمتر اثری نوشته شده است. همین سؤال ساده، آغازگر سفری دهماهه شد؛ سفری برای تحقیق، گفتوگو و کشف زندگی مردی که یکی از ستونهای استوار سپاه در غرب کشور به شمار میرفت.
از یک پرسش ساده تا کشف یک گوهر
وی ادامه داد: بررسیهایم نشان داد شهید سیدمحمدسعید جعفری نهتنها یک فرمانده محلی، بلکه چهرهای ملی و اثرگذار در نخستین روزهای دفاع مقدس بوده است. فرماندهی نخستین عملیات نظامی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نشان از جایگاه رفیع و اعتماد بالایی داشت که به وی سپرده شده بود. با این حال، غربت جغرافیایی منطقه، به غربت نام این شهید نیز انجامیده بود. حتی در زادگاهش، بسیاری تنها نام یک خیابان را به یاد داشتند و کمتر کسی از شخصیت بزرگ پشت این نام آگاه بود. همین حس غربت مرا مصمم کرد که قلم به دست بگیرم و زندگی او را روایت کنم.
«غریب غرب»؛ عنوانی که خود بر زبان آمد
نوری درباره انتخاب عنوان کتاب توضیح داد: نام کتاب در میانه مسیر نوشتن و از دل همان حس مظلومیت و غربت به ذهنم رسید. «غریب غرب» هم اشارهای به خطه غرب کشور دارد و هم غربت فرماندهای را بازگو میکند که با همه عظمتش کمتر شناخته شده بود. شهید جعفری در وطن خود غریب ماند، اما یقین دارم تاریخ، بزرگی و رشادت او را فراموش نخواهد کرد.
سیمای یک پیشتاز؛ از زبان رهبری
این نویسنده با احترام از ویژگیهای برجسته شهید جعفری یاد کرد و گفت: مقام معظم رهبری در دیدار تاریخی سال ۱۳۹۰ با مردم کرمانشاه، لقب شهید پیشرو و پیشتاز را به او دادند. راز این پیشتازی را میتوان در سه ویژگی خلاصه کرد؛ بهموقع فهمیدن، بهموقع عمل کردن و بهموقع پاسخ دادن به نیاز جبهه. وی پیش از آغاز رسمی جنگ، نشانههای طوفان را تشخیص داد و در لحظه هجوم دشمن، با امکاناتی محدود اما ایمانی راسخ، در برابر یورش بعثیها ایستاد. شجاعتش زبانزد همرزمانش بود و حتی در برابر مقامات وقت، برای دفاع از حق و حقیقت، هیچگاه عقبنشینی نمیکرد.
روایتی به سبک مستند داستانی
کتاب «غریب غرب» در قالب مستند داستانی و در ده روایت کوتاه نوشته شده است. نوری درباره این شیوه نگارش بیان کرد: هدفم این بود که مخاطب، بهویژه نسل جوان، با یک متن خشک تاریخی روبهرو نشود، بلکه با قصههایی جذاب و ملموس همراه شود. هر داستان، بخشی از شخصیت شهید جعفری را نشان میدهد؛ از ایمان استوارش در میدان نبرد و شجاعت مثالزدنیاش گرفته تا مهربانی پدرانه، تواضع و گذشتش در زندگی شخصی.
وی افزود: تلاش کردم خاطراتی را انتخاب کنم که هم مستند باشند و هم قابلیت تبدیل شدن به روایت داستانی را داشته باشند تا هم جذابیت داشته باشند و هم حقیقت تاریخی حفظ شود.
پژواک یک کتاب؛ از مزار شهدا تا قلب نسل جوان
این نویسنده از بازخوردهای کتاب با رضایت یاد کرد و گفت: استقبالها بسیار دلگرمکننده بود. از خانوادههای شهدا و همرزمان قدیمی گرفته تا جوانانی که برای نخستین بار با نام شهید جعفری آشنا میشدند، همه با اشتیاق کتاب را دنبال میکردند. این واکنشها بزرگترین پاداش برای من بود.
وی با ابراز امیدواری افزود: آرزو دارم این کتاب به دست مقام معظم رهبری نیز برسد و مورد توجه و نظر ایشان قرار گیرد.
نوری ادامه داد: دوست دارم این روایت پیامی برای همه باشد که شهدا انسانهایی دور از دسترس و افسانهای نبودند؛ آنان مانند ما زندگی میکردند، اما در لحظههای سرنوشتساز با ارادهای آهنین و ایمانی نورانی تصمیم گرفتند و تاریخ را با ایثار خود تغییر دادند.
چالشها و دغدغههای یک نویسنده دفاع مقدس
پروانه نوری در بخش دیگری از گفتوگو به مشکلات نویسندگان حوزه دفاع مقدس، بهویژه در استانها، اشاره کرد و اظهار داشت: یکی از نیازهای مهم ما، دسترسی به اساتید برجسته ادبیات پایداری است که اغلب در تهران حضور دارند. اگر کارگاهها و جلسات نقد و راهنمایی در استانها برگزار شود، مسیر رشد نویسندگان بسیار هموارتر خواهد شد. این موضوع میتواند با حمایت حوزه هنری و بنیاد حفظ آثار محقق شود. حتی گاهی نویسندگان یک استان به دلیل نبود محفل مشترک، یکدیگر را به خوبی نمیشناسند.
وی با اشاره به ضعف در معرفی و توزیع آثار افزود: متأسفانه بسیاری از کتابهایی که با زحمت فراوان نوشته و حتی توسط ناشران معتبر چاپ میشوند، بدون برنامه رونمایی و معرفی مؤثر باقی میمانند. این کتابها معمولاً در تیراژ محدود منتشر شده و وارد بازار اصلی نمیشوند، در حالی که نویسنده ماهها یا سالها برای تولید آنها وقت گذاشته است.
نوری همچنین به اولویتدادن برخی نهادها به شهدای شاخص انتقاد کرد و گفت: به باور من، نباید میان شهدا تبعیض قائل شد. درست است که درجات شهدا نزد خداوند متفاوت است، اما تشخیص آن به ما مربوط نمیشود. تمرکز صرف بر چند شهید شناختهشده، ناخواسته باعث غفلت از روایتهای ناب دیگر و دلخوری خانوادههای شهدا میشود. وظیفه ما معرفی همه عزیزانی است که جان خود را در راه وطن فدا کردند.
وی در ادامه به مانعی دیگر اشاره کرد و افزود: گاهی نویسندهای که قصد کار مستند دارد با عدم همکاری برخی خانوادههای شهدا مواجه میشود. این موضوع که میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، روند گردآوری خاطرات را طولانی و دشوار میکند و گاهی از انگیزه نویسنده میکاهد.
نگاهی به فردا و توصیهای به اهالی فرهنگ
پروانه نوری در پایان گفتوگو با تأکید بر مسئولیت همگانی در زنده نگه داشتن یاد شهدا گفت: روایت شهدای مظلوم وظیفه همه ماست. هر کس میتواند به اندازه توان خود کاری انجام دهد؛ از نوشتن یک کتاب و ساخت فیلم گرفته تا حتی یک یادداشت کوتاه در فضای مجازی. باید چراغ یاد این عزیزان را که چراغ راه امروز ما هستند، روشن نگه داریم. همچنین ادارات و نهادهای فرهنگی باید بیش از پیش برای معرفی این گنجینههای ارزشمند تلاش کنند.
نظر شما