به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از تیوی بریکس، بازپیکربندی روابط تجاری در میان کشورهای جنوب جهانی، نیاز به توسعه زیرساختهای حملونقل و ایجاد کریدورهای بینالمللی جدید را بیش از پیش برجسته کرده است. سران کشورهای بریکس در اجلاس قازان ۲۰۲۴ بر اهمیت استفاده یکپارچه از ظرفیتهای حملونقل برای ایجاد یک سیستم پایدار درونگروهی تأکید کردند؛ سیستمی که با تکیه بر مسیرهای اقتصادی، فناوریهای نوین و استانداردهای مشترک، رشد جریانهای تجاری و جابهجایی افراد را تسهیل کند.
در همین چارچوب، کشورهای بریکس در حال بررسی ایجاد یک سکوی لجستیکی مشترک هستند؛ سکویی که هدف آن شکلدهی لجستیک چندوجهی، ارتقای هماهنگی و بهبود چارچوبهای حقوقی میان اعضاست. پرسش اصلی این است که این سیستم چه زمانی شکل میگیرد، چه ساختاری خواهد داشت و بر کدام مسیرها و شیوههای حملونقل استوار میشود.
سکوی لجستیکی مشترک
کارشناسان تأکید میکنند که سکوی لجستیکی بریکس به معنای ساخت بنادر یا جادههای جدید از صفر نیست، بلکه بر استفاده هماهنگ و بهینه از زیرساختهای موجود تمرکز دارد. در صورت تحقق، این سکو میتواند اطلاعات مربوط به تمامی مسیرهای مسافری و باری کشورهای عضو را در خود تجمیع کند و امکان طراحی مسیرهای بهینه از نظر زمان و هزینه را فراهم آورد. چنین سیستمی همچنین به شرکتهای حملونقل اجازه میدهد مسیرهای خود را متنوع کرده و وابستگی به یک بندر یا کشور خاص را کاهش دهند.
نلی سمینووا، پژوهشگر ارشد مؤسسه شرقشناسی آکادمی علوم روسیه، میگوید این سکو به احتمال زیاد نه یک مرکز لجستیکی کلاسیک، بلکه یک ساختار دیجیتال و نهادی خواهد بود که کریدورهای ملی و منطقهای موجود، از جمله ابتکار «کمربند و جاده» و کریدور شمال–جنوب، را بهصورت مجازی به هم متصل میکند. به گفته او، هسته این سکو مجموعهای از استانداردهای فنی، رابطهای دیجیتال و قواعد تبادل داده است که امکان ارتباط میان سامانههای ملی رزرو، رهگیری و ترخیص کالا را فراهم میکند.
اریک اسکالونا آگیلار، دانشیار دانشگاه برناردو اوهیگینز شیلی، نیز با این دیدگاه همنظر است و معتقد است ماهیت بریکس بهعنوان یک چارچوب مبتنی بر اجماع، شکلگیری یک مدل فدرالی با قابلیت تعاملپذیری سامانههای ملی و خصوصی را محتملتر از ایجاد یک پلتفرم کاملاً متمرکز میسازد.
هابهای لجستیکی و قواعد مشترک
در کنار سکوی دیجیتال، ایجاد هابهای لجستیکی نیز در دستور کار بریکس قرار دارد. این هابها شامل انبارها، مراکز بستهبندی، مناطق گمرکی و واحدهای تولیدی هستند که تمرکز و توزیع جریان کالا را ممکن میسازند. از جمله طرحهای مطرحشده، بررسی ایجاد یک پایانه غلات در مصر است؛ کشوری که روسیه بزرگترین تأمینکننده گندم آن به شمار میرود.
به باور کارشناسان، چالش اصلی نه زیرساخت فیزیکی بلکه معماری نهادی این همکاری است. سمینووا تأکید میکند سکوی بریکس نباید جایگزین سامانههای ملی شود، بلکه باید قواعد مشترکی مانند کریدورهای دیجیتال، تسهیل تشریفات گمرکی، هماهنگی تعرفهها، تسویه با ارزهای ملی و فهرست اپراتورهای مورد اعتماد را ایجاد کند.
مسیرهای کلیدی؛ از دریای شمال تا شمال–جنوب
حملونقل دریایی با سهم حدود ۹۰ درصدی از تجارت جهانی، برای بریکس اهمیت حیاتی دارد. در این میان، مسیر دریای شمال روسیه بهعنوان یک مزیت راهبردی مطرح است. این مسیر که اروپا را از کوتاهترین راه به آسیا متصل میکند، تقریباً نصف مسیر کانال سوئز طول دارد. در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۷.۹ میلیون تن کالا از این مسیر جابهجا شد و طبق برنامهریزیها قرار است تا سال ۲۰۳۵ به ۲۲۰ میلیون تن برسد.
در حوزه زمینی، کریدور بینالمللی شمال–جنوب که روسیه را به ایران، هند و کشورهای خلیج فارس متصل میکند، نقشی فراتر از یک مسیر تجاری صرف دارد. به گفته کارشناسان، این کریدور میتواند بستر شکلگیری زنجیرههای مشترک تولید و لجستیک و همگرایی اقتصادی کشورهای جنوب جهانی باشد.
ابتکار کمربند و جاده و کریدورهای نوظهور
ابتکار کمربند و جاده چین که از سال ۲۰۱۳ آغاز شده، امروز بیش از ۱۵۰ کشور را دربر میگیرد و بهعنوان یکی از ستونهای اتصالپذیری بریکس شناخته میشود. در کنار آن، پروژههای جدیدی مانند کریدور ترانسپاسیفیک برزیل–پرو–چین و طرحهای مفهومی اتصال مورمانسک به جنوب آفریقا نیز مطرح شدهاند که نشاندهنده بلندپروازیهای لجستیکی بریکس هستند.
چشمانداز آینده
با وجود این طرحها، کارشناسان اذعان دارند که شبکه حملونقل بریکس هنوز مجموعهای پراکنده و با هماهنگی محدود است. تفاوت استانداردها، رویههای گمرکی و مقررات فنی از جمله چالشهای اصلی به شمار میرود. با این حال، اعلام رسمی ابتکارهایی مانند «ائتلاف بینالمللی لجستیک بریکس» نشان میدهد که حرکت به سمت یک سیستم هماهنگتر آغاز شده است.
به باور تحلیلگران، در دهه آینده بریکس بهتدریج از پروژههای منفرد به سمت یک شبکه منسجم لجستیکی حرکت خواهد کرد؛ مسیری تدریجی که کریدور شمال–جنوب و مسیر دریای شمال میتوانند از نخستین اجزای پیوندخورده آن با ابتکار کمربند و جاده باشند.
نظر شما