به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه جامجم نوشت: اگرچه بعضی، مانایی و پویایی زبان فارسی را در گذر زمان متکی به تلاشهای فردوسی با خلق اثری چون «شاهنامه» میدانند، با این حال نقش دیگر شاعران برجسته همچون حافظ، سعدی، نظامی، عطار، مولوی، خیام و... را نباید در احیا و حفاظت از این زبان نادیده گرفت. محمود جعفری دهقی یکی از پژوهشگران پرسابقه در این زمینه است که باور دارد، زبان فارسی بهرغم چالشها و تهدیداتی که بر سر راهش قرار گرفته هرگز رنگ کهنگی و فرسودگی بهخود نمیگیرد. آنچه در پی میآید حاصل گفتوگوی ما با او درباره جایگاه فعلی زبان فارسی در جهان امروز است.
آنچه در درجه اول و در مواجهه با زبان فارسی به ذهن میرسد این است که امروز زبان غالب در جهان انگلیسی است. در این صورت زبانهایی مثل فارسی که با محدودیتهایی هم روبهرو هستند چطور میتوانند از گزند مهجوریت و غبار فراموشی زمان دور بمانند؟
زبان فارسی با قدمتی چندین هزارساله و پیشینهای درخشان در شعر، عرفان، علم و دیوانسالاری، همواره توانسته پس از تلاطمهای تاریخی_ از حمله مغول تا استعمار_ نهتنها زنده بماند بلکه بر گستره خود بیفزاید اما شرایط فعلی با هجوم بیسابقه فضای مجازی، شبکههای اجتماعی، محتوای سرگرمی و اصطلاحات تخصصی غربی (بهویژه انگلیسی) متفاوت از گذشته است. واقعیت این است که هیچ زبانی در جهان امروز نمیتواند بهطور کامل، از ورود کلمات و اصطلاحات بیگانه «جلوگیری مطلق» کند اما توانایی پالایش، انطباق و بازتولید آنها را دارد. زبان فارسی این ظرفیت را نشان داده که واژهسازی علمی و دقیق داشته باشد، مانند «رایانه» بهجای کامپیوتر یا «نگارگر» بهجای گرافیست.
دیگر اینکه هویت خود را حفظ کند و حتی بر زبانهای دیگر تاثیر بگذارد. نمونه آن تاثیرگذاری زبان فارسی در هند، پاکستان یا آسیای میانه است. همچنین این قابلیت را دارد که با طنز و خلاقیت واژههای بیگانه را معادلسازی یا جذب هدفمند کند. با این حال بهطور قطع، زبان فارسی بهعنوان زبانی فرهنگساز در جهان امروز با تهدیدات و چالشهایی هم مواجه است. دقیقا ضعف رسانههای فارسیزبان در تولید محتوای جذاب، نبود سیاست زبانی منسجم (حتی در آموزش) و غلبه اصطلاحات انگلیسی در کسبوکار، فناوری و علم را میتوان از مشکلات قابل توجه زبان فارسی در شرایط کنونی قلمداد کرد.
بهنظر شما نهادهای مرتبط مانند فرهنگستان زبان و ادب فارسی توانستهاند در پاسداشت زبان فارسی نقش داشته باشند؟
بهنظر میرسد پاسخ به پرسش شما «بله اما مشروط» است. به این معنی که اگر نهادهای فرهنگی، آموزش و پرورش، رسانه ملی، ناشران و کاربران اینترنت هماهنگ عمل کنند و بهجای برخورد سلیقهای با تولید محتوای فاخر و روان و روزآمد فارسی، زبان مادری را برای نسل جدید جذاب و کارآمد نشان دهند، فارسی نهتنها تداوم مییابد بلکه میتواند الگویی برای مقاومت زبانی در جهان باشد. در غیر این صورت، روند نفوذ واژگان و ساختارهای بیگانه تسریع خواهد شد. درواقع زبان فارسی دری نه کهنه میشود نه فرسوده اما کمال آن در عصر حاضر زمانی محقق میشود که پاسدار و مروج آن باشیم.
چرا در سالهای اخیر توجه ما به حفظ زبان فارسی بیشتر شده است، بهنظر میرسد انتخاب مناسبتهایی در تقویم مانند روز بزرگداشت استاد شهریار، فردوسی و... در توجه دوباره ما ایرانیان نسبت به این مقوله نقش داشته. نظر شما در این خصوص چیست؟
زبان فارسی بهعنوان یکی از کهنترین و پربارترین زبانهای جهان اسلام و هند و اروپایی همواره نقشآفرینی فرامرزی داشته است. امروز که عصر سیطره زبانهای کلان جهانی_ بهویژه انگلیسی_ و تحولات شتابان دیجیتال است، فارسی با چالشهای بیسابقهای روبهروست. در سالهای اخیر با نگارش مقالات متعدد همواره به ریشهیابی چالشهای اصلی زبان فارسی در عرصههای ملی (درون ایران، افغانستان و تاجیکستان) و بینالمللی نظر داشتهام و این حیطه را از منظر عواملی چون افول کاربرد علمی، تهدیدات فضای مجازی، عدم هماهنگی میان سه قلمرو فارسیزبان و ضعف سیاستگذاری زبانی متمرکز مورد بررسی قرار دادهام. واقعیت این است که زبان فارسی دری، با قدمتی بیش از ۱۵۰۰سال نهتنها وسیله ارتباطی بلکه بستر تمدن، عرفان، علم و هنر در گسترهای از بالکان تا بنگال بوده است. امروزه فارسی زبان رسمی سه کشور ایران، تاجیکستان و افغانستان (با نام دری) است و جمعیتی بیش از ۱۲۰میلیون نفر بدان سخن میگویند یا با آن پیوند فرهنگی دارند.
نظر شما