یادداشت مهمان، نورالله مرادی، پژوهشگر و کارشناس رسانه: کهن شهر تبریز در تاریخ پرشکوه ایران همواره ایفاگر نقش های اثرگذار بوده و هست. تبریز یادآور خاطرات تلخ و شیرین بسیار در تاریخ سرزمینمان بوده است و یکی از شیرینترین هدایای تبریز به کشور عزیزمان شاعر بزرگ پارسی سرا استاد محمدحسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار است. روز بیست و هفتم شهریور روزی خاصی در تقویم رسمی کشور ماست که کاملا با نام استاد شهریار عجین است.
این روز در تقویم رسمی ما، یک مناسبت عادی نیست؛ بهانهای است برای بازگشت به خویشتن. روز شعر و ادب پارسی فرصتی است برای آنکه در هیاهوی روزمرگی، اندکی مکث کنیم و به زبانی بیندیشیم که قرنهاست نهتنها ابزار گفتوگوی ما، بلکه یکی از مهمترین حاملان تاریخ، فرهنگ، اندیشه و هویت این سرزمین بوده است.
زبان فارسی را نمیتوان صرفاً مجموعهای از واژهها، قواعد و ساختارهای دستوری دانست. فارسی، در معنای عمیقتر خود، خانهای فرهنگی است که حافظه جمعی ایرانیان در آن شکل گرفته و استمرار یافته است. بسیاری از آنچه امروز از گذشته خود میدانیم، از پنجره همین زبان به ما رسیده است؛ از حماسه و اسطوره و تاریخ گرفته تا عرفان، حکمت، عشق و اخلاق.
شاید یکی از شگفتانگیزترین ویژگیهای زبان فارسی، توانایی آن در عبور از قرنها و پیوند دادن نسلهایی باشد که فاصله زمانی بسیاری با یکدیگر دارند. امروز میتوانیم شعر فردوسی، سعدی، مولانا و حافظ را بخوانیم و با وجود گذشت صدها سال، همچنان با بسیاری از مضامین و عواطف آن ارتباط برقرار کنیم. این استمرار، صرفاً یک اتفاق ادبی نیست؛ نشانه زنده بودن زبانی است که توانسته است خود را با تحولات تاریخی و اجتماعی همراه کند و در عین تغییر، هویت بنیادین خویش را حفظ نماید.
فردوسی بزرگ در روزگاری که بخشهایی از میراث فرهنگی ایران در معرض فراموشی قرار داشت، زبان را به سنگر حافظه تاریخی بدل کرد. شاهنامه تنها یک اثر ادبی سترگ نیست؛ روایتی گسترده از جهانبینی، اخلاق، اسطوره و هویت ایرانی است. پس از او نیز شاعران و اندیشمندان بزرگی آمدند و هر یک بر پهنه این زبان، افقی تازه گشودند؛ سعدی با حکمت اجتماعی و اخلاق انسانی، مولانا با جهان عرفان و معنا و حافظ با پیوند شگفتانگیز عشق، اندیشه و زیبایی.
اما پاسداشت زبان فارسی نباید به ستایش گذشته محدود شود. بزرگداشت واقعی یک زبان، در میزان توانایی آن برای زیستن در زمان حال و ساختن آینده آشکار میشود.
اگر زبان را موجودیتی زنده بدانیم، فارسی نیز همچون هر زبان زنده دیگری نیازمند مراقبت، نوآوری و توجه است. زبان فارسی باید بتواند زبان علم، فناوری، رسانه، آموزش، اقتصاد، هنر و زندگی روزمره باشد؛ باید ظرفیت نامگذاری و بیان مفاهیم تازه را داشته باشد و در برابر تحولات جهان معاصر، نه منفعل، بلکه خلاق و توانمند عمل کند.
در این میان، مسئولیت نهادهای آموزشی، فرهنگی و رسانهای اهمیت دوچندان پیدا میکند. مدرسه، دانشگاه، رسانه و فضای مجازی، هر یک سهمی در شکل دادن به فارسی امروز دارند. کیفیت زبان در رسانهها، شیوه آموزش آن در مدارس، میزان توجه به ادبیات در نظام آموزشی و حتی نوع مواجهه ما با زبان در شبکههای اجتماعی، همگی بر آینده این میراث فرهنگی اثر میگذارند.
از این منظر، روز شعر و ادب پارسی را میتوان روز تجدید پیمان با آینده زبان فارسی نیز دانست. ما وارثان زبانی هستیم که شاعران و نویسندگان بزرگ، قرنها برای غنا و ماندگاری آن کوشیدهاند؛ اما این میراث تنها زمانی ارزشمند خواهد بود که نسل امروز بتواند آن را با کیفیتی شایسته به نسل فردا منتقل کند.
شاید زیباترین تعبیر درباره زبان این باشد که هر نسل، تنها یک مصرفکننده زبان نیست؛ بلکه در برابر آن مسئول است. هر کلمهای که درست مینویسیم، هر جملهای که سنجیده بیان میکنیم، هر کتابی که میخوانیم و هر کودکی که با شعر و ادبیات فارسی آشنا میکنیم، در حقیقت سهمی در استمرار این میراث بزرگ داریم.
امروز، بیش از هر زمان دیگری، باید به یاد داشته باشیم که تمدنها تنها با بناها و آثار تاریخی ماندگار نمیشوند؛ بخش مهمی از یک تمدن در واژههایی زنده میماند که نسلها پس از نسلها بر زبان میآورند.
فارسی، یکی از همین میراثهای زنده است؛ میراثی که هنوز در آن میاندیشیم، عشق میورزیم، مینویسیم و جهان پیرامون خود را معنا میکنیم.
پس روز شعر و ادب فارسی، فقط روز شاعران نیست؛ روز زبان ماست؛ روز حافظه ماست؛ روز فرهنگی است که در تار و پود واژههای فارسی تنیده شده است. امیدواریم این زبان کهن و زنده، همچنان در مسیر تاریخ، چراغی برای اندیشه، پلی میان نسلها و خانهای امن برای فرهنگ و هویت ایرانی در گستره ی جغرافیایی ایران فرهنگی و سایر فارسی زبانان جهان باقی بماند.
نظر شما