حلقه گم شده تاریخ در بند فراموشی/ فصل جدید کاوشها؛ وعده یا واقعیت

به گزارش خبرنگار مهر، تمدن چندین هزار ساله جیرفت یک دهه بیشتر نیست که به دنیا معرفی شده اما در همین مدت اندک هم به فراموشی سپرده شده؛ سال رو به اتمام است اما، فصل جدید کاوش های باستان شناسی هنوز آغاز نشده، اشیای عتیقه جیرفت سرقت و قاچاق می شود و هنوز هیچ فعالیت علمی اساسی درباره این تمدن کهن صورت نگرفته است.

اوایل دهه 80 بود که تمدن 5 هزار ساله ای در منطقه جنوب استان کرمان سر از خاک بر آورد؛ در پی وقوع سیلابی در حاشیه هلیل رود، یکی از روستاییان، شی قدیمی شناور در آب دید و چنین شد که مردم به وجود اشیای گران قیمت در آن منطقه پی بردند.

در آن روزها، سرقت اشیای عتیقه ای که سودجویان به یغما می بردند و نابودی بخش هایی از این تمدن کهن، تنها اخباری بود که از جیرفت و داشته های باستانی اش به گوش می رسید اما سرانجام با پیگیری های رسانه ای و هشدارهایی که در این خصوص به مسئولین داده می شد، گروهی متشکل از باستان شناسان داخلی و خارجی به سرپرستی "دکتر یوسف مجیدزاده" تشکیل و اولین قدم برای انجام کاوش ها برداشته شد.

یافته هایی که نظریه های باستان شناسی را متحول کرد

آنچه که از این کاوش ها به دست می آمد کاوشگران را به این نتیجه رسانده بود که جیرفت کهن ترین تمدن شرق است.

سرپرست این گروه بارها مدعی شده بود که "تمدن جیرفت و داده های باستان شناسی در این منطقه، نظریه های باستان شناسی بزرگ دنیا درباره تمدن شرق را به هم خواهد زد" آن روزها با جدیت، فعالیت های باستان شناسی در آن منطقه پیگیری و اخبار مسرت باری منتشر می شد.

هر چند از تندیسها و ظروف منحصر به فردی که توسط برخی از مردم محلی غارت شده بود، چیزی عاید این گروه نشد اما حاصل کاوشها بنا به گزارش رسانه ها،  ثبت بیش از 80  محوطه باستانی در این منطقه بود همچنین این گروه توانست ساختاری قدیمی که جزو زیگوراتها بود، همچنین شش گور، یک مرکز صنعتی و تعداد زیادی اشیای دیگر شامل 25 مهر و مهمتر از همه یک لوح گلی را بیابد که نخستین سند خدشه ناپذیر از خط و نوشتار به حساب می آمد.

جیرفت کهن؛ مرکز تجاری جهان

کاوش های باستان شناسی جیرفت هر مرحله که پیشتر می رفت، از رازهای مگویی پرده برداشته می شد که تاریخ تمدن را انگشت به دهان می گذاشت؛ نقطه عطف این کاوش ها زمانی بود که سرپرست گروه باستان شناسی جیرفت اعلام کرد: "مطمئن شده ایم که جیرفت از تمدن بین النهرین قدیمی تر و وسیع تر بوده است و مطالعات و کاوش ها نشان می دهد که جیرفت بزرگ ترین مرکز تجاری جهان بوده است"... در همان گیر و دار و در سال 85 بود که فرهنگستان هنر نیز اقدام به برگزاری نخستین پیش ‌همایش و نشست تخصصی درباره‌ جیرفت کرد؛ همه چیز به خوبی پیش می رفت هر چند که طبق روال، سنگ اندازی ها هم در کنار دلسوزی ها وجود داشت؛ اما، ناگهان این تمدن ارزشمند هم گرفتار بی توجهی شد.

فریادها و هیاهویی که در مدت چهار، پنج سال فعالیت گروه باستان شناسان از جیرفت و تمدن کهن آن حکایت می کرد ناگهان آرام شد تا اینکه به سکوت رسید؛ سرپرست گروه باستان شناسی جیرفت تغییر که نه، با دلخوری از جیرفت رفت و از آن زمان تاکنون یا خبری از کاوش های باستان شناسی نیست و یا اگر هم باشد دیگر مسرت بخش نیست.

بی توجهی به محوطه های کاوش شده

بدتر اینکه از ماحصل کاوشهای چند ساله کنار صندل هم چندان محفاظت نشده است؛ سال گذشته، در آخرین بازدیدی که خبرنگار مهر از تپه های باستان شناسی کنار صندل داشت از منطقه ای حکایت می کرد که انگار نه انگار که مهد تمدنی 5 هزار ساله است و یا به ادعای یوسف زاده، حلقه گم شده تاریخ بشریت؛ محوطه های وسیع کنار صندل جنوبی و شمالی به حال خود رها شده و در معرض فرسایش شدید باران و باد قرار گرفته و محدوده تمدن هزاره سوم قبل از میلاد هم  در زیر سم گوسفندان صحرایی رها شده بود.

پژوهشهای جدیدی آغاز می شود

اما در شرایطی که کاوشهای باستان شناسی جیرفت به دلایلی نامشخص تعطیل شده بود، بهمن ماه سال گذشته بود که هادی ایرانمنش، سرپرست میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان در گفتگو با یکی از خبرگزاری ها در حالی که از تعطیلی دو، سه ساله پژوهش ها در خصوص فعالیت های باستان شناسی جیرفت خبر داد، اعلام کرد که درباره‌مرمت و حفاظت از میراث و کشفیات باستان‌شناسی، اعتبار خاصی متناسب با اهمیت موضوع در نظر گرفته شده است.

وی تصریح کرد که می خواهیم پژوهش‌ها را در آینده ا‌ی نزدیک آغاز کنیم.

با اعلام این خبر، بارقه امیدی در دلها پدیدار شد که باز هم تمدن جیرفتِ کرمان توجه جهانیان را به سوی تاریخ درخشان ایران جلب خواهد کرد. اما هم اکنون و در حالی که تا پایان سال 90 مدت زمان زیادی باقی نمانده است، هنوز هم تمدن جیرفت و کاوشهای باستان شناسی این منطقه در خواب و فراموشی است؛ دلیل همه این بی توجهی ها هم البته کمبود اعتبار عنوان شده و می شود.

تابستان برای انجام کاوشها فصل مناسبی نیست

در این باره، خبرنگار مهر با نادر علیدادی سلیمانی، مدیر پایگاه میراث جیرفت گفتگو کرد. وی با بیان اینکه فصل مناسب آب و هوایی در جیرفت پاییز و زمستان است، می گوید: به همین دلیل، تا شهریور ماه نتوانستیم کاوشها را در این منطقه آغاز کنیم.

وی می افزاید: اعتباری به این منظور اختصاص یافته است اما اینکه حفاری ها در کجا صورت بگیرد هنوز تصمیم قطعی گرفته نشده است.

سرپرست کاوشها هنوز مشخص نشده است

وی درخصوص معرفی سرپرست فصل جدید کاوشها هم اظهار می دارد: هنوز سرپرست مشخص نشده است.

وی البته اذعان می دارد: تعیین فردی به عنوان سرپرست این فصل از کاوشهای باستان شناسی اصلا کار دشواری نیست و به محض تامین کامل اعتبار، فعالیت آغاز می شود.

علیدادی سلیمانی ادامه می دهد: بسیار امیدوار هستم که امسال فصل جدید کاوشهای باستان شناسی در جیرفت آغاز شود.

مکان پیشنهادی برای کاوشهای جدید؛ اسفندقه

وی می گوید: برای فصل جدید هم خود من در نظر دارم که این فعالیتها در اسفندقه انجام شود چون این منطقه بخشی از جیرفت است و تپه های باستان شناسی خیلی قدیمی تری در آنجا وجود دارد.

مدیر پایگاه میراث جیرفت اظهار می دارد: اگر امسال کاوشهای باستان شناسی در این منطقه صورت بگیرد نتایج بسیار درخشانی حاصل خواهد شد.

علیدادی سلیمانی در خصوص حفاظت از این منطقه هم بیان می دارد: در بخش حفاظت فیزیکی، پایگاههای ما هم در شهر قدیم و هم در کنار صندل دایر است و مرتب این محدوده ها سرکشی می شود.

وی ادامه می دهد: در بخش حفاظت مرمتی نیز خوشبختانه تا بهار سال 90 هم کنارصندل و هم شهر قدیم را مرمت کردیم که این کار را ادامه خواهیم داد.

با کمبود اعتبار مواجه هستیم

علیدادی سلیمانی در باره دلیل وقفه کاوش های باستان شناس جیرفت در چند سال اخیر هم می گوید: به هر دلیلی، اعتباری به این منظور اختصاص نیافت و اجازه حفاری داده نشد.

در همین حال، یکی از اقدامات موثری که می توانست در تقویت بُعد علمی کاوش های جیرفت موثرترین روش باشد، همایشی بود که توسط فرهنگستان هنر برگزار می شد که در چند سال اخیر خبری از آن نبوده است؛ علیدادی سلیمانی در این باره به خبرنگار مهر می گوید: باید کاری انجام شود و نتایج جدیدی به دست آید تا با آن بتوان همایش برگزار کرد که تا پایان شش فصل کاوشها این همایش برگزار و با تعطیلی آن، همایشی هم برگزار نشد.

برگزاری همایش بین المللی جیرفت؛ شاید وقتی دیگر

در همین حال، اواخر آبان ماه جاری، در آیین رونمایی از 18 شی به سرقت رفته از جیرفت، رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور اعلام کرد که با دستور و حمایت‌ های رییس‌جمهور به زودی همایش بین ‌المللی تمدن جیرفت با دعوت از صاحب‌نظران، پژوهشگران، باستان‌شناسان، کاوشگران، محققان و علاقه‌مندان داخلی و خارجی برگزار خواهد شد.

تا پایان سال باید منتظر ماند

پیش از این حفاری ‏های غیر قانونی دل تمدن جیرفت را زخم می زد و حالا بی توجهی به این منطقه آن هم به بهانه نبود اعتبار. باید تا پایان سال 90 منتظر ماند تا مشخص شود آیا فصل جدید کاوشهای باستان شناسی و همایش بین المللی جیرفت، تنها در حد یک وعده بوده و یا اینکه نه؛ آیا بهار سالهای آغازین دهه 90 هم مانند دهه 80 می تواند برای تمدن 5 هزار ساله و درخشان و منحصربفرد جیرفت نکو و خوش یُمن خواهد شد یا نه... اگر چه سیلاب، خاک از چهره این گنجینه زدود اما این گنج بزرگ را تاریخ ایران از آب نگرفته و باد آورده نیست؛ باید با دل و جان آن را حفظ و به همه جهانیان معرفی کرد.

..............................

گزارش: اسماء زنگی آبادی