"ارزانفود" همدان مجموعه ای دست نخورده در انتظار ثبت جهانی

به گزارش خبرنگار مهر، ارزانفود از مجموعه ‌آثار دست ‌کند زیرزمینی در ایران است که در سال 1389 به‌طور اتفاقی کشف و همان زمان برنامه‌ پاک‌ سازی و شناسایی در آن انجام شد.

بر اساس بررسی‌ هایی که در این محوطه انجام شده، قدیمی‌ ترین لایه‌ای که در این محل می ‌توان تشخیص داد، مربوط به دوران اشکانیان است و استقرار و استفاده از این مجموعه در دوره ‌های سلجوقی، ایلخانی‌، تیموری و صفوی ادامه داشته است.

این مجموعه به صورت دست کند در بستری از سنگ های لاشه ایجاد شده است

یافته های باستان شناسی بیانگر این واقعیت است که این مجموعه به صورت دست کند در بستری از سنگ های لاشه موسوم به "شسیت" ایجاد شده و بسیار گسترده بوده است.

این مجموعه شامل اتاق ها، سالن ها و راهروهای ارتباطی متعددی است که فضاهای موجود را به هم مرتبط می‌کند.

ورودی فعلی مجموعه در راس تپه و به صورت چاهکی به عمق تقریبی سه متر قرار دارد و ابعاد ورودی آن حدود 70 در70 سانتیمتر است.

ورودی یکی از دریچه‌ ها یا هواکش ‌های مجموعه که در سقف راهرویی تعبیه شده و توسط حفارگران بازگشایی شده، به یکی از اتاق‌های اصلی مجموعه منتهی می ‌شود.

فضاها و اتاق های این مجموعه دارای ابعاد متغیر و احتمالا کاربری های متفاوتی هستند در بدنه بیشتر آنها سکوهای سنگی وجود دارد که شباهت زیادی به آخور احشام دارد.

در بالا و مجاورت سکوها و بدنه بیشتر فضاهای مجموعه حلقه با قلاب های تراشیده شده از سنگ بستر به شکل زیبا به چشم می خورد و این قلاب ها نیز کاربردی هستند و نظر قاطعی در خصوص عملکرد آنها وجود ندارد.

کاوش های باستان شناسی در پنج کارگاه و در نقاط مختلف تپه انجام شده است

کاوش های باستان شناسی در پنج کارگاه در نقاط مختلف تپه انجام شده و هر کارگاه متشکل از تعدادی اتاق است که همگی به هم ارتباط دارند و در بعضی قسمت ها تک اتاق هایی دیده می شود که دارای یک ورودی و به صورت مستقل هستند.

مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی همدان در رابطه با شهر زیرزمینی ارزانفود گفت: این مجموعه شامل تعداد زیادی اتاق و فضای دست‌کند در عمق سه تا پنج متری زمین است و در دامنه‌ ارتفاعات الوند و حدود 30 کیلومتری شهر همدان قرار دارد.

اسدالله بیات افزود: در بررسی و کاوش های انجام شده این مجموعه در دوره تاریخی اشکانی شکل گرفته و در دوره های بعد بویژه دوره های مختلف اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است.

80 اتاق در کاوش های هیئت باستان شناسی کشف شد

وی بیان کرد: کشف 80 اتاق حاصل کاوش های هیئت باستان شناسی مستقر در روستای دست کند ارزانفود است و در فصل سوم کاوش های باستان شناسی ارزانفود اطلاعات متعددی از استقرار دوره های تاریخی در این مجموعه به دست آمده است.

وی همچنین معماری غنی مجموعه دست کند ارزانفود را به دوره ایلخانی نسبت داد و یادآور شد: این مجموعه شامل فضاهایی ساخته شده با سنگ های قلوه ای رودخانه ای و ملاگل است.

بیات در ادامه عنوان کرد: در جای جای سرزمین پهناور ایران آثار زیرزمینی با کاربری های به نسبت مشابهی وجود دارد که در گذر زمان به واسطه موقعیت و شرایط خاص این فضاها مورد استفاده مجدد واقع شده و در کالبد و کاربری آنها تغییرات محسوسی به وجود آمده است.

وی افزود: نمونه مشابه را در شهر سامن حدود 15 کیلومتری ملایر – روستای انوج، حدود 45 کیلومتری جنوب غرب ملایر، مجموعه زیرزمینی روستای کمری در 50 کیلومتری شمال ملایر- را می توان نام برد.

مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی همدان همچنین گفت: از عمده کاربری های عام که می توان برای این مجموعه ها متصور بود استفاده به صورت پناهگاه است.

وی اظهار داشت: بررسی ها در مجموعه زیرزمینی ارزاننفود و نمونه های مشابه آن مثل سامن و انوج حاکی از آن است که اینها در ابتدا با اهداف و اغراض دیگری ایجاد شده اند چراکه بیشتر زاغه ها و پناهگاه ها در زیر منازل مسکونی و قلعه ها ایجاد شده و به صورت واحدهای منفرد، مجزا و اختصاصی کاربرد داشتند.

شهر زیرزمینی ارزانفود کاربری خاصی غیر از پناهگاه داشته است

بیات اضافه کرد: در آثار زیر زمینی ارزانفود این امر واضح است که آثار به عنوان یک مجموعه طراحی و ساخته شده و کاربری خاصی غیر از پناهگاه داشته است.

وی ادامه داد: روستای ارزانفود بین کوهپایه‌های رشته کوه الوند محصور شده و به دلیل موقعیت خاص طبیعی محیطی سرسبز و آرامش‌ بخش همراه با چشمه‌سارها و جویبارهای فراوان را ترسیم کرده است که برای رسیدن به این روستا باید مسیر پرپیچ و خم و زیبای سداکباتان را پشت سرگذاشت پس از طی حدود 25 کیلومتر به روستا رسید و این روستا زمستان‌های سرد و برفگیری دارد.

پیشنهاد ثبت جهانی شهر زیرزمینی ارزانفود

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان از ثبت ملی شهر تاریخی دستکند زیرزمینی ارزانفود در پنجمین اجلاس شورای ثبت و پیشنهاد آماده کردن پرونده ثبت جهانی آن در این اجلاس خبر داد.

وی اظهار داشت: ارزش و ویژگی خاص این مجموعه در بکر و دست نخورده بودن آن است که با توجه به عظمت و معماری خاص آن قابلیت معرفی برای ثبت جهانی شدن را نیز دارد و به همین دلیل در این اجلاس بسیار مورد توجه قرار گرفت.

بیات با اشاره به دیگر آثار تاریخی ثبت شده استان همدان در این دوره از اجلاس ثبت کشور گفت: همچنین پرونده پنج تپه از تپه‌های دشت قهاوند که متعلق به دوره‌های تاریخی، اشکانی، ساسانی و مس و سنگ هستند توسط اداره کل میراث فرهنگی همدان ارائه شد که همه آنها در فهرست میراث ملی کشور به ثبت رسیدند.

توسعه گردشگری روستایی باید در اولویت باشد

مدیرکل سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان گفت: برگزاری تورهای گردشگری به مقصد روستاهای هدف گردشگری استان می‌تواند بسترساز بازدید گردشگران و طبیعت‌گردان از این مناطق شده و توسعه گردشگری روستایی را به دنبال داشته باشد.

وی افزود: در هفته گردشگری امسال جمعی از اصحاب رسانه، علاقمندان و اعضای کارگروه گردشگری متشکل از مدیران دستگاه های اجرایی از روستاهای ورکانه و ارزانفود بازدید خواهند کرد تا با جاذبه گردشگری روستایی و مجموعه دستکند ارزانفود که برای ثبت جهانی آن اقداماتی صورت گرفته آشنا شوند.

بیات در رابطه با ظرفیت گردشگری روستای ورکانه نیز گفت: روستای ورکانه از روستاهای 11 گانه هدف گردشگری استان همدان محسوب می شود که در نزدیکی شهر همدان قرار گرفته است.

وی گفت: ویژگی نخست این منطقه به دارا بودن بافت یک پارچه سنگی بسیار زیبایی است که از جهت تاریخی قابل اهمیت است.

وی عنوان کرد: زادگاه پرفسور موسیوند مخترع اولین قلب مصنوعی جهان روستای ورکانه است که از این پتانسیل می توان برای معرفی و جذب گردشگر استفاده کرد.

وی اضافه کرد: همچنین قرار گرفتن مجموعه اصطبل جدید و قدیم، بافت سنگی، طاقی و ضربی زیبای به کار گرفته شده در معماری روستا می تواند مورد توجه مسافران و سرمایه گذاران قرار گیرد.