خدا "حکمت" را به چه کسانی می دهد/ روایتی از امام باقر(ع) درباره کسب حکمت

به گزارش خبرگزاری مهر، بر اساس آموزه های دین مبین اسلام، فرد مسلمان اگر عمل صالح انجام دهد گذشته از اجر اخروی در همین دنیا هم پادش هایی را دریافت خواهد کرد. یکی از از پاداش هايي كه خداوند حکیم در دنيا به صالحان مي دهد و قطره اي از آن بر همه جهان طبيعت برتري دارد "حكمت" است.

بدون شک حكمت عطيه اي الهي است كه خداوند به پاس عبوديت و بندگي، به اندكي از بندگان كه تشنه معرفت و جوياي حقيقت هستند تقديم مي كند و آنها را از اين آب زلال و گوارا سيراب مي سازد.

راغب اصفهاني مي گويد حكمت به معنای رسيدن به حق با علم و انديشه است، بنابراين معناي حكمت در خدا، شناخت اشيا و ايجاد آنها در نهايت اتقان و استحكام است و در انسان شناخت موجودات و انجام كارهاي شايسته است و اين همان معنايي است كه قرآن لقمان را به آن توصيف كرده است. آنجا كه مي فرمايد "ما به لقمان حكمت داديم".

بدون شک هيچ سرمايه دنيوي به ارج و منزلت حكمت نمي رسد، بلكه تمام دنيا در مقايسه با آن ناچيز است.به اين معنا كه نيل به حكمت ارزشمندتر از نيل به تمام دنياست.خداي تعالي در آیه 77 سوره نساء دنيا را متاع قليل مي داند در حالي كه حكمت در آیه 269 سوره بقره را خير كثير مي داند.

بر فرض كه فردي از انسان به همه مقامات دنيوي از قبيل رياست،ثروت،عيش و نوش دست پيدا كند، در عين حال اندك است. زيرا علاوه بر اينكه محدود است، با اضطراب و نگراني همراه است و رو به فناست؛ اما حكمت و لوازمش، علاوه بر اينكه آرامش بخش انسان در زندگي دنياست، سرمايه حيات ابدي اوست. درك اين مطلب كه يكي از مقدمات نيل به حكمت است به انديشه و تامل نيازمند است و بدين جهت خداوند بعد از بيان ارزش حكمت مي فرمايد؛جز صاحبان انديشه و خرد متذكر نمي گردند.

امام صادق(ع) در بيان ارزش حكمت فرموده است: حكمت نور معرفت، ميراث تقوا و ميوه راستگويي است. خدا بر هيچ بنده اي از بندگانش نعمتي بزرگتر، والاتر و پايدارتر و با ارزش تر از حكمت نداده است.

اين سوال پيش مي آيد كه آيا حكمت معرفت غير اختياري است كه خداي منان به هر كسي بخواهد تفضل مي كند و انسان هيچ گونه دخالتي درآن ندارد يا اينكه حكمت به زمينه سازي نيازمند است و تا انسان ريشه پليديها را نخشكاند، نهال حكمت در نفس كشت نمي گردد؟

حقيقت اين است كه نهال حكمت با زدودن پليديها از روح و تلاش براي آراستن آن به حسنات كشت مي گردد. روايات فراواني از امامان معصوم(ع) دلالت دارد بر اينكه حكمت پاداش معنوي اعمال انسان در دنياست. عمل، مايه افاضه معرفت از جانب خداي سبحان مي شود.

امام باقر(ع) می فرمایند: بنده اي چهل روز ايمانش را براي خدا خالص نمي كند، مگر اينكه خداي عزوجل او را نسبت به دنيا زاهد مي گرداند و او را نسبت به دردها و دواي آن بينا مي سازد و حكمت را در دلش ثابت و زبانش را بدان گويا مي گرداند.

طبق اين روايت، چهل روز پاكي ازآلودگي ها و تطهير از غير خدا و تسليم در برابر او، زهد را به ارمغان مي آورد و در سايه زهد، انسان از غم و اندوه مي رهد. چهل روز بندگي انسان را دنيا شناس مي كند،مي فهمد كه او براي دنيا آفريده نشده است، مي فهمد حب دنيا منشا كجروي ها است و بالاخره مي فهمد خلاصي از گرفتاريهاي دنيا و فتنه ها با پناه بردن به خداي رحمان حاصل مي شود. اين معرفت ها همان حكمت است، وقتي حكمت در دل جاي گرفت، بر زبان هم جاري مي شود و به اعمال رنگي ديگر مي دهد. اعمال رنگ خدايي پيدا مي كند، چنانچه قرآن مي فرمايد: صبغة الله و من أحسن من الله صبغة و نحن له عبدون؛ رنگ آميزي خداست هيچ رنگي خوش تر از ايمان به خداي يكتا نيست و ما اورا پرستش مي كنيم.

همچنین از حضرت عيسي(ع) منقول است كه فرمود؛ به حقيقت برايتان مي گويم كه هرگاه ظرف سوراخ نباشد، مي تواند عسل را در خود جاي دهد، همچنين اگر خواهش هاي غلط دلها را نشكافد و طمع آن را چركين نكند و نعمت ها،آن را تيره و سخت نسازد، جايگاه حكمت خواهند گشت.

مطابق اين روايت حضرت عيسي(ع) هر دلي را براي جلب افاضه الهي شايسته مي داند و آنچه موجب محروميت از اين فيض بزرگ الهي مي شود،خواسته هاي غير منطقي،افزون طلبي ها و استفاده نادرست از نعمت هاي الهي است.