دلایل روند کاهش صادرات اردبیل/ نگاه سنتی و جزیره ای به صادرات و تحریم ها

به گزارش خبرنگار مهر، استان اردبیل با وجود واقع شدن در مرزهای شمالی کشور و مجاورت با کشورهای منطقه قفقاز امسال با روند کاهش صادرات مواجه بوده که نگاه سنتی، عدم همسویی مجاری صادراتی، برنامه ریزی موقت، عدم توسعه یافتگی صنعت در استان و نبود کالاهای صنعتی مورد تقاضای بازارهای خارجی از جمله دلایل آن عنوان می شود.

هم اکنون عمده صادرات اردبیل شامل محصولات کشاورزی بوده و صادرات آن در حالی انجام شود که قیمت این گروه از کالاهای صاراتی با نوسانات قابل توجهی در بازار داخلی مواجه شود.

به منظور بررسی مشکلات صادراتی منطقه با صدیف بیگ زاده معاون توسعه تجارت خارجی سازمان صنعت، معدن و تجارت استان اردبیل به گفتگو نشسته ایم.

با توجه به افت صادرات در چهار ماهه نخست سال پیش بینی شما از ادامه این روند در طول سال جاری چیست.

افت صادرات در سالهای اخیر به دلایل مختلفی از جمله کاهش ارزش گذاری اقلام صادراتی، عدم ثبات قوانین صادراتی، عدم تعامل دستگاههای دخیل در امر صادرات، ضعف معلوماتی صادرکنندگان و نگاه سنتی به مقوله صادرات و تحریم ها بوده است.

صادرات کشور در چهار ماهه نخست سال با افت پنج درصدی مواجه است و این در حالی است که استان اردبیل با افت 21 درصدی مواجه بوده است. تحلیل روند فعلی نشان می دهد کاهش نرخ صادرات استان تا پایان سال ادامه خواهد یافت.

با توجه به سال های قبل دخالت چه عواملی موجب پیشی گرفتن اردبیل از میانگین کشوری در نرخ کاهش صادرات شده بود که هم اکنون تاثیرگذار نیست.

در سالهای اخیر میانگین صادرات استان به نسبت میانگین کشوری بالاتر بوده و به عنوان مثال زمانی که صادرات کشور رشد 10 درصدی را نشان می داد، استان اردبیل از رشد 40 درصدی برخوردار بود.

با این وجود به دلیل اینکه تنوع صادراتی استان محدود است، تاثیر منفی بر قیمتها و نوسانات نرخ ارز و تحریمها تاثیر قابل توجهی در وضعیت کلی صادرات ایجاد می کند.

به عنوان مثال استان اردبیل، استان صنعتی و برخوردار از میعانات گازی نیست و بیشترین حجم صادرات و بالغ بر 23 درصد ازمجموع صادرات آن را سیب زمینی تشکیل می دهد که به تبع قیمت آن در نرخ صادرات استان نقش دارد.

امسال نیز سیب زمینی به عنوان مهمترین محصول صادراتی استان مطرح بوده است، آیا صادرات این محصول در سال جاری به دلیل تجربه سود تجاری سال گذشته است و یا به دلیل مازاد تولید این محصول در استان.

در استان سالانه بالغ بر 800 هزار تن سیب زمینی تولید می شود که بالغ بر 500 هزار تن مازاد بر مصرف داخلی است. علاوه بر این صادرات در برخی مواقع به دلیل قراردادهای از پیش ساخته تجار با کشورهای هدف صورت می گیرد و همواره به دلیل مازاد تولید نیست.

شائبه افزایش قیمت سیب زمینی پس از آغاز صادرات آن مطرح می شود. به نظر شما صادرات تاثیر منفی در قیمت داخلی کالا دارد.

کاملا بر عکس است و صادرات با قیمت داخلی کالا ارتباط معکوس دارد و دلیل آن این است که زمانی که قیمت کالا در بازار داخلی بالا باشد تاجر احساس نیازی به صادرات کالا نکرده و صادرات کاهش پیدا می کند.

کارشناسان معتقدند سود صادراتی به دلیل کاهش ارزش پولی ایران موجب بی اعتنایی صادرکننده به این موضوع شده است. به نظر شما این صحت دارد.

در برخی مواقع این مهم می تواند صحت داشته باشد اما باید توجه داشت کشورهای هدف نیز نسبت به این موضوع بی توجه نیستند و به عنوان مثال هر تن سیب زمینی دو سل قبل به قیمت 400 دلار به فروش می رسد و در حال حاضر قیمت آن 200 دلار است.

چراکه این قیمت گذاری با توجه به تقاضا و کشش کشورهای هدف صادرات و با نظر اتحادیه اعمال شده و در نرخ صادرات نیز تاثیر منفی داشته است.

بطوریکه ارزش صادرات سیب زمینی اردبیل در چهار ماهه نخست سال جاری به نسبت سال گذشته با افت 57 درصد و وزن صادرات این محصول با افت 19 درصد مواجه است.

در حوزه صادرات چمدانی طرحی مبنی بر تسهیل مبادلات تجاری با توسعه شعاع جغرافیایی پیرامون مرز کشور ایران و آذربایجان طرح شده است. به عقیده شما خروجی این طرح چه تاثیری در صادرات استان خواهد داشت.

صادرات چمدانی در هیچ کشوری نه برنامه ریزی می شود و نه به عنوان نقطه قوت محسوب می شود. چراکه استانداردهای قابل اتکایی نداشته و کالایی که به همراه مسافر خارج می شود برخوردار از کنترل کیفی نیست. 

به همین دلیل افزایش شعاع این گروه از صادرات شاید بتواند تغییری در اعداد و ارقام صادراتی در کوتاه مدت داشته باشد، اما در بلند مدت عملا تاثیر آن ناچیز بوده و قابل بحث نیست. هر طرحی که موجب انتقال رفاه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مردم یک منطقه شود حاوی زیان بلند مدت است و اجرای این طرح باید با توجه به این موضوع مورد بازنگری قرار گیرد.

با توجه به کمبود داروهای وارداتی آیا می توان از گمرک بیله سوار در خصوص واردات دارو بهره گرفت. تدابیر دستگاههای مسئول در این راستا چیست.

به دلیل اینکه گمرک بیله سوار، گمرک تخصصی دارو محسوب نمی شود، نمی توان با توسعه واردات دارو از این گمرک کمبود دارو را رفع کرد. چراکه ورود دارو از طریق این گمرک منع قانونی دارد. دستگاههای دخیل از جمله علوم پزشکی می توانند با رسیدگی به این مهم استعلامی از نیاز دارویی استان تهیه کرده و اقدامات مرتبط را انجام دهند.

در خصوص بدهی کشورهای هدف صادرات به تجار اردبیلی، آیا بدهی های ذکر شده قابل پیگری از طریق مراجع قضایی و قانونی کشور است.

اکثر این بدهی ها که ارقام قابل توجه میلیاردی هم در بین آنها مشاهده می شود به دلیل بی اطلاعی تجار در حین عقد قرارداد با طرفهای تجاری خود است.

بی اطلاعی از اصول اولیه تجارت خارجی، بی توجهی به مفاد قرارداد و به مطالبات طرف تجاری و عدم برخورداری از مشاور و مترجم در هنگام عقد قرارداد موجب شده که تجار اردبیلی در سالهای اخیر زیانهای قابل توجهی در موضوع صادرات تجربه کنند.

با توجه به اینکه در اکثر مواقع ایراد کار به ضعف عملکرد خود تجار باز می گردد، عملا حمایت قانونی و قضایی ممکن نیست و تجار صرفا با تعامل و تفاهم می توانند مطالبات خود را پیگیری کنند.

با وجود ممنوعیت قاچاق گندم اردبیل به استان های دیگر، قاچاق گندم همچنان صورت می گیرد، صنعت و معدن در این راستا چه اقداماتی انجام داده است.

قاچاق گندم به دلیل تفاوت قیمت آن در داخل و خارج استان است و چون صادرات گندم ممنوع است خروج گندم از مرزهای استان از مبادی غیر متعارف اتفاق می افتد. تمامی این موارد زمینه تشدید قاچاق را فراهم می کند که برای بیان میزان دقیق آن ضروری است اطلاعات دقیق جمع آوری شود.

رایزنی های مختلفی برای فعالیت مرکز تجاری اردبیل در کشورهای همسایه انجام شده است که به نظر می رسد با وجود گذشت چند سال هنوز خروجی مطلوبی ندارد. هم اکنون اردبیل در کدام کشورها بازار تجاری دایر کرده است.

راه اندازی بازارهای تجاری بیش از توجه به صادرات چمدانی می تواند در توسعه صادرات منطقه نقش داشته باشد. در کشور آذربایجان پنج دوره نمایشگاه تجاری با شرکت بیش از 70 درصد واحدهای تولیدی و خدماتی برگزار شده است.

در کشور روسیه شرکتی تجاری با مشارکت تجار اردبیلی به جهت توسعه کالاهای داخلی استان شکل گرفته است. در کشور عراق به عنوان یکی از شرکای اصلی تجاری، استان اردبیل مرکز فروش ثابت دارد و شرکت "ایروس" با مشارکت اتاق بازرگانی اردبیل طرحی مبنی بر نمایشگاه نیمه دائمی استان برای معرفی توانمندی های صادراتی استان تدارک دیده است.

به گزارش مهر، افت مبادلات تجاری استان اردبیل نه تنها در بخش صادرات بلکه در واردات نیز مشاهده می شود بطوریکه در چهار ماهه نخست سال واردات استان با افت 43 درصدی ارزش و 51 درصدی وزن مواجه بوده است.

ارقامی که در مقایسه با میانگین کشوری نشان می دهد مبادلات تجاری برون مرزی یکی از مهمترین استانهای مرزی کشور نیازمند تعامل کارشناسی دستگاههای مسئول است.

.....................

گفتگو: ونوس بهنود