به گزارش خبرنگار مهر، محرم ماه اندوه و عزاداری برای شهادت امام حسین(ع) فرا رسید تا روایتگر زندگی و مجاهدتهای امامی باشد که در اوج مظلومیت به همراه 72 یار وفادارش در سال 61 هجری در صحرای کربلا در مبارزه با ظلم و جور به شهادت رسید.
از آن زمان تاکنون سالهاست که شیعیان همه ساله در رثای مظلومیت این امام همام، آیینهای مختلفی در دهه اول ماه محرم برگزار میکنند.
در استان خراسان جنوبی نیز شهر جلوه ای دیگر یافته و ایام عزاداری آزادگان کربلا از گذشتگان دور با مراسم سنتی در مناطق مختلف تلفیق یافته و مناظری زیبا از عشق، دلدادگی و ارادت به اهلبیت(ع) را به نمایش می گذارد.
آداب و رسوم حاکم بر عزاداریهای مذهبی سالار شهیدان یکی از دیدنی ترین و عرفانی ترین مراسم مردم خراسان جنوبی است.
دهه محرم در این منطقه ایامی است که در آن غرورها خاموش، نخوتها فراموش، بزرگیها کنار افتاده و مرد و زن، امیر و فقیر خاک سار و غلام مولا امام حسین(ع) میشوند و با ذکر مصیبت های آن حضرت به عزاداری می پردازند.
از کنار مساجد و معابر شهر که گذر میکنی مردمانی را میبینی که در تلاش و تکاپو هستند شهر را مهیای ماه محرم ماه پیروزی خون بر شمشیر ماه رشادت ایثار و گذشت و سربلندی اسلام کنند.
علم بندان اوج عشق و ارادت دلدادگان حسینی
یکی از مراسمهای سنتی عزاداری شهرستان بیرجند در ماه محرم مراسم علم بندان است که مردم بیرجند به ویژه سادات با مراسم علم بندان عزاداری سالار شهیدان را آغاز میکنند.
"علم" از مهم ترین و اصیل ترین علائم عزاداری است و مردم برای آن احترام زیادی قائل هستند به طوری که وقتی علم ها را می بندند انگار که دوباره با آن جان می گیرند و هرگز به علم پشت نمی کنند.
مراسم علم بندان یا علم بند در بیرجند و روستاهای این شهرستان در روزهای مختلف دهه نخست محرم از جمله روز اول، دوم، سوم، چهارم و هفتم انجام می شود.
در روستای درخش، علم بندان مراسمی است که در روز چهارم محرم الحرام انجام می شود، به گونهای که علمبندها در مسجد جامع درخش گرد هم می آیند و علمها را گرفته و تا عصر عاشورا همراه عزاداران در مراسم حمل می کنند.
هرکدام از علمها به نام یکی از ائمه اطهار(ع) نامگذاری و برپا میشود و به این ترتیب 12 علم به نام 12 امام و دو علم به نام حضرت فاطمه زهرا(س) و قمر بنی هاشم حضرت ابالفضل العباس(ع) در مراسم خاص با پارچه هایی به رنگهای مختلف پوشانده می شود.
بعد از آن پارچههایی که مردم محل برای برطرف شدن گرفتاری ها و مشکلات شان نذر علم ها کرده اند، با نظم و رنگبندی خاصی بر روی علمها بسته میشود و در همین زمان نوحه سرایی و مداحی در مجلس برپاست. با برافراشته شدن علمها مراسم سینه زنی و عزاداری امام حسین(ع) هم آغاز می شود.
بلند کردن علم ها به دست سادات علم دار
این مراسم نسل به نسل از پدر به پسر بزرگتر خانواده انتقال می یابد و هرکدام از علمها علاوه بر اینکه دارای صاحبی موروثی است دارای علمگردانی موروثی نیز هست.
نگهداری طوق بالای علم در تمام سال بر عهده علم گردان است، علم گردان در زمان مراسم، حراست و مواظبت از علم را برعهده دارد و به اعتقاد اهالی روستای درخش اگر علم دچار خسارت شود و یا بر زمین بیفتد، صاحب علم باید قربانی کند در غیر این صورت برای خانواده صاحب علم اتفاق ناگواری در سال رخ میدهد.
از روز چهارم محرم تا پایان مراسم عزاداری در عصر عاشورا، علم گردانان علمها را دور روستا می چرخانند و برای صحت و سلامتی اهالی منزل و شادی مردگان آنان ذکر فاتحه سر می دهند.
آمدن علمها به منزل اهالی روستا بسیار خوش یمن و نیامدن آنان بد یمن است، بنابراین اهالی روستا مواظب هستند در این چند روز علمها به درب منازل آنان آمده و برای لحظاتی جلوی منزل آنان توقف کنند.
هر علم گردان برای خود یک جارچی و یا همراه استخدام می کند که وظیفه جارچی همراهی با علم گردان و جمع آوری نذوراتی است که مردم به علم گردانان اهدا می کنند و چه بسا بسیاری از مردم به خاطر حضور علمها در جلوی منزلشان گوسفند قربانی کنند و در پایان مراسم نذورات جمع آوری شده بین علم گردان و جارچی تقسیم میشود.
در شهرستان بیرجند مراسم علم گردانی در شهرها اغلب در نیمه نخست و در روستاها در نیمه دوم دهه اول محرم برگزار می شود.
در حال حاضر مراسم علم بندان در شهر بیرجند در شب نخست ماه محرم در هیئت محبان الزهرا(س) با حضور تعدادی از سادات که به سادات علم دار معروف هستند برگزار می شود.
در این مراسم ابتدا مجلس روضه خوانی در داخل حسینیه هیئت برگزار می شود و بعد از آن تعدادی از سادات به همراه علمها در حالی که چاووشی می خوانند به داخل حسینیه می روند و علم را می بندند و دیگران نوحه خوانی می کنند.
پس از بستن علم یکی از سادات آن را برداشته و دور حسینیه می چرخاند و سپس در اطراف علم سینه می زنند که به آن حسن - حسینی گفته می شود و در پایان علمها را در جای ویژه نصب می کنند.
این مراسم امسال نیز ظهر امروز با حضور سادات بیرجندی و جمع زیادی از عزاداران در هیئت محبان الزهرا(س) از ساعت 14 شروع می شود.
...................
گزارش: فاطمه زیراچی
نظر شما