«حکمت متعالیه و امکان همگرایی»

استاد فلسفه دانشگاه تهران در همایش همگرایی و واگرایی درخصوص موضوع «حکمت متعالیه و امکان همگرایی» سخنرانی کرد و قرائت تازه ای در بحث تشکیک عرضی ارائه داد.

به گزارش خبرنگار مهر، در دومین روز از همایش بین المللی «همگرایی و واگرایی؛ گفتگویی میان فرهنگی-میان دینی» سیدحمید طالب زاده درباره موضوع «حکمت متعالیه و امکان همگرایی» سخنرانی کرد.

وی در این سخنرانی قرائت تازه ای از حکمت متعالیه ارائه داد که نه در نظریات ملاصدرا و نه در نظریات شارحان او وجود دارد.

طالب زاده گفت: حکمت متعالیه نظام مابعد الطبیعی را به کمال رساند و بر بنیاد اصالت وجود واقع است. اصالت وجود در اینجا یعنی اینکه واقعیت امر واحدی است و آن وجود است. چیستی کثرت هم یک پرسش اساسی است. ملاصدرا در نظریه اصالت وجود، کثرت را موهوم نمی‌داند بلکه در متن وحدت جستجو می‌کند. او بحث کثرت را در تشکیک وجود می‌برد. از نظر ملاصدرا وحدت وجود وحدت سنخی است یعنی حقیقت وجود حقیقت واحدی است اما درجات و مراتبی دارد که به یک اصل واحد برمی گردد.

وی افزود: حقیقت وجود درست از آن جهت که وجود است حد و مرز ندارد بلکه دارای سلسله مراتب است. مانند نور که در ذات خود روشنایی است اما درجات مختلفی دارد. وحدت سنخی با وحدت تشکیکی وجود یکی است. واقعیت اصیل سنخ واحدی دارد و حقیقتی داینامیک یا سریانی است همین حقیقت تشکیکی بنیاد کثرت است و حیث اختلاف وجود همان حیث وحدت می‌باشد. همه موجودات که با هم اختلاف دارند اختلاف شان ذاتی است اما در حقیقت یکی هستند و آن وجودشان است. تشکیک وجود یعنی غیر از وجود چیزی نیست و اختلاف غیر از وحدتِ سریان یافته نیست. بسط وحدت بنیاد اختلاف است. از نظر ملاصدرا تشکیک وجود دو گونه است که شامل بسط طولی و بسط عرضی می‌شود. تشکیک طولی یعنی مشاهده اختلاف در مصادیق کیفیات و کمیات مثل دو مصداق سفیدی و سفیدی تر، اما معیار این تشکیک در چیست؟ اینکه ابتدا در حقیقت وجود از راه علیت نفوذ می‌کند و موجود معلول چیزی جز ربط به علت خود نیست. وجود علت کامل‌تر از معلول است. در سلسله موجودات سلسله طولی بر معنای کمال و نقص می‌باشد و هر موجود وجودی رابط است که این رابط بودن ربط یک طرفه است.

استاد تمام گروه فلسفه دانشگاه تهران در ادامه از عنوان «تشکیک تواسعی» صحبت کرد که به گفته خود اصطلاح نوآورانه‌ای که تا پیش از وی کسی از آن یاد نکرده است. وی در توضیح آن گفت: در نوع دیگری از تشکیک عرضی که در بحث ملاصدرا نیست رابطه علیتی بین موجودات وجود ندارد مثل رابطه دو پرنده یا رابطه قطرات آب چنین تشکیکی را نمی‌توان طولی فهمید چون معنای تشکیک یعنی اینکه مابه الاختلاف عین مابه الاشتراک است. جهان طبیعت جهان زمان و مکان است که اینها عرض یکدیگر نیستند، موجودی این جهان ذاتاً زمانی و مکانی است و هر دو در امتداد هم هستند، قطعات زمان و مکان طولی نیستند و برتری بر یک جز دیگری ندارند اما مقوم هویت وجود هستند. هویت زمانی و مکانی موجودات شالوده تشکیک عرضی است. بنا به تشکیک، هر وجودی با تمام وجود دیگر هم مشترک است و هم با آن مغایرت دارد. به بیان دیگر از همان جهت که یکی است از همان جهت مغایر هم است و هر مغایرت به وحدت برمی گردد. وجودهای مغایر عین بسط وجود دیگر است چرا که وجود غیر عین وجود خود او است و هر وجودی تمام وجودهای دیگر را فرا می‌خواند. به عبارت دیگر هر وجودی تکرار نشدنی است. به همین دلیل وجود دیگر را بسط می‌دهد. در غیر این صورت تکرار است. بنابراین تشکیک عرضی باعث وحدت وجودها می‌شود.

دبیر شورای تحول علوم انسانی در نتیجه گیری بحث خود گفت: علامه در بحث خود با موضوع وجود معتقد است که تحقق وجود رابط و موجب وحدت بین آنها می‌شود. بنا به بیان علامه وجود رابطه نحوه‌ای از وجود است که بر اساس آن می‌توان وجودهای فی النفسه را در ارتباط با هم قرار داد. اکنون می‌توانیم بگوییم موجودات در تشکیک عرضی هستند و این مساله مغایر با وحدت وجود نیست و وجودها در ذات خود با یکدیگر در ارتباط هستند. به بیان دیگر هر موجودی در جهان در بنیاد وجودی با دیگران متحد است اما تمایز در وجود و ماهیت و کثرت در آگاهی رخ می‌دهد.

کد خبر 4566517

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 1 + 14 =