"باغبان"؛ نسخه هندی "شاه لیر"

به گزارش خبرنگار مهر، مهمترین ویژگی فیلم این است که کارگردان گرته برداری دقیق و همانندسازی ادبی را مد نظر قرار نمی دهد. بلکه وی در اصل جانمایه و محور اصلی یک مضمون و داستان مشهور برخوردار از اصول نمایشنامه نویسی را در نظر می گیرد و با استفاده از آن فیلمنامه ای را به نگارش درمی آورد که با شرایط روز و فرهنگ جامعه اش سازگاری دارد.

مردم هند همواره احترام زیادی به والدین خود می گذارند و توجه به بزرگترها اهمیت خاصی در این کشور دارد. رسم بوسیدن خاک پای بزرگترها بازتابی دقیق از همین ویژگی فرهنگی است. هر چند مدرنیته باعث شده بخش های مهمی از این فرهنگ همانند دیگر کشورهای جهان به نوعی دچار فراموشی و بی توجهی نسل جدید شود.

سازنده فیلم "باغبان" با استفاده از همین ویژگی فرهنگی سراغ درونمایه "شاه لیر" می رود. در نمایشنامه شکسپیر یک شاه تصمیم می گیرد قلمرو خود را بین فرزندانش تقسیم کند. در اینجا زن و شوهری بعد از بازنشستگی تصمیم می‌گیرند املاک‌شان را بین فرزنداشان تقسیم کنند و در طول سال به نوبت نزد یکی از فرزندان شان بمانند.

در "شاه لیر" مسئله قدرت و غفلت به عنوان مضمون اصلی مورد توجه قرار می گیرد. در حالی که "باغبان" سعی دارد به مسئله بی محبتی و اشتباه بزرگ فرزندان اشاره کند. مسئله ای که در سال های اخیر در بیشتر کشورهای جهان دیده می شود و فرزندان تحمل و فرصت کافی برای نگهداری والدین شان را ندارند. مشکلی که با رسوخ هر چه بیشتر زندگی ماشینی و افزایش گرفتاری های روزمره افزایش پیدا می کند.

این فیلم هندی در دمیدن روح شرقی در قصه ای که اصل و ریشه آن غربی است به موفقیت می رسد. کارگردان خود را اسیر قواعد کلاسیک نمی کند و پا را از تبدیل عین به عین یک داستان قدیمی رها می کند تا با انتخاب خانواده ای که در بین طبقه متوسط جامعه قرار می گیرد و در هر شهری می توان نمونه هایی از آنها را پیدا کرد، به اثر خود وجهی امروزی و ملموس بدهد.

نکته دیگر اینکه کارگردان این اثر برخلاف همتایان خود به مسئله شخصیت پردازی و روابط میان آنها توجه خاصی نشان می دهد. به همین خاطر از ابتدای داستان با آنکه فضا شاد و همه بچه ها در اطراف والدین شان هستند، اما رابطه عمیق معنوی بین آنها دیده می شود و در عین حال میان بچه ها اختلاف های کوچک و بزرگ وجود دارد که با تقسیم اموال خود را بیشتر نشان می دهد.

سازنده این فیلم سعی نکرده بچه ها را افرادی منفی نشان بدهد، بلکه فرزندان این پدر و مادر گرفتار خودخواهی ها و کوته نظری خود هستند و فقر فرهنگی موجود در این خانواده باعث می شود آنها برای راحتی خود، پدر و مادرشان را از هم جدا کنند. پدر خانواده هم برای اینکه همسرش آزار نبیند مدت زیادی این خودمحوری بچه ها را تحمل می کند.

نگاه این گونه سازندگان "باغبان" باعث می شود فیلم غیرمنطقی یا حتی دور از دسترس به نظر نرسد. یعنی مخاطب عام به خوبی بتواند شرایط را درک کند و به طور نسبی آن را در مقایسه با رفتارهای خود قرار دهد و به این ترتیب امکان نوعی قضاوت درباره خود را به دست آورد. همین موضوع فیلم را از اثری منطقه ای و منحصر به شرایط خاص رها می کند.

نکته قابل توجه در زمینه اقتباس این فیلم از یک اثر شاخص تبدیل اتفاقات است. به عبارتی دیگر، همان بلاهایی که بر سر "شاه لیر" می آید، گریبانگیر شخصیت اصلی "باغبان" می شود. با این تفاوت که دیگر قصه دنبال طرح مسایل مربوط به جاه و جلال شاهانه نیست، بلکه اتفاقات در راستای جامعه امروزی شکل می گیرد تا مرد که در اعتماد به فرزندانش اشتباه کرده و توجه آنها به مسایل معنوی و میزان محبت به والدین شان را مد نظر قرار نمی دهد، به مجازاتی مطابق با اشتباهش برسد.