به گزارش خبرنگار مهر، ایران در سالهای اخیر با افزایش مصرف گاز و فشار مضاعف بر شبکه انتقال روبه رو شده و زمستانهای سردتر این فشار را بیشتر کرده است هر سال با نزدیک شدن به فصل سرما بحث آسیب پذیری شبکه گاز کشور دوباره مطرح میشود و مساله افت فشار در برخی مناطق به تیتر خبرها تبدیل میشود در همین میان طرح بزرگ ایجاد سامانه های ذخیره سازی راهبردی گاز فشرده یا همان سی ان جی و ال ان جی بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است طرحی که قرار است در نقاط استراتژیک کشور از جمله شهرهای دور از خطوط اصلی انتقال گاز اجرا شود تا در زمان بحران نقش یک منبع پشتیبان فوری را ایفا کند.
کارشناسان میگویند ایران با وجود داشتن دومین ذخایر بزرگ گاز جهان همچنان از نبود ساختار ذخیره راهبردی رنج میبرد و این ضعف هر سال در زمان افت دما و افزایش مصرف آشکار میشود بسیاری از کارشناسان بر این باورند که مشکل اصلی کمبود گاز نیست بلکه فقدان امکان دسترسی سریع به گاز ذخیره شده در شرایط اضطراری است موضوعی که باعث میشود دولت در روزهای سرد زمستان به خاموش کردن صنایع روی آورد تا مصرف خانگی را تامین کند و همین تعطیلی ها خسارت های سنگینی به بخش تولید وارد میکند.
ضرورت روزافزون ذخایر راهبردی گاز
شبکه انتقال گاز ایران پوشش گسترده ای دارد اما توزیع مصرف در سراسر کشور یکدست نیست شهرها و استانهایی که فاصله زیادی از خطوط اصلی انتقال دارند بیش از دیگر مناطق در معرض خطر افت فشار قرار میگیرند تجربه سالهای گذشته نشان داده در برخی استانها از جمله استانهای شمال شرق کشور هر موج سرمایی میتواند شبکه را دچار نوسان کند و شهروندان را با محدودیت جدی مواجه سازد.
در چنین شرایطی وجود مخازن ذخیره سازی سی ان جی یا ال ان جی میتواند مانند یک سپر عمل کند این مخازن میتوانند گاز فشرده یا مایع شده را برای مدتی طولانی نگه داری کرده و در زمان بروز بحران به سرعت آن را وارد شبکه کنند به باور کارشناسان همین سازوکار در بسیاری از کشورهای صنعتی جهان به عنوان بخش جدایی ناپذیر امنیت انرژی شناخته میشود.
با این حال راه رسیدن به چنین سامانه ای در ایران آسان نیست زیرا ساخت مخازن ذخیره گاز فشرده یا مایع شده نیازمند فناوری پیچیده و تجهیزات خاص است مخصوصا ذخیره ال ان جی که به دمای بسیار پایین نیاز دارد و تاسیسات ساخت آن پرهزینه و حساس است با وجود این برخی متخصصان بر این باورند که ایران میتواند در مرحله نخست با تمرکز بر ذخیره سازی سی ان جی که فناوری ساده تر و تجربه داخلی بیشتری دارد شروع کند.
از سوی دیگر افزایش بی رویه مصرف خانگی یکی از چالشهای اصلی شبکه است کارشناسان یادآور میشوند که حتی اگر مخازن ذخیره ساخته شود بدون مدیریت مصرف و افزایش بهره وری همچنان احتمال بروز بحران وجود خواهد داشت با این حال بسیاری معتقدند ذخیره سازی راهبردی میتواند بخشی از آسیب پذیری را در کوتاه مدت کاهش دهد و زمان بیشتری برای اصلاح ساختار مصرف در اختیار دولت قرار دهد.
چالشهای فنی و مالی طرح
ساخت این سامانه ها مستلزم سرمایه گذاری گسترده است و تخمین های اولیه نشان میدهد احداث هر سایت ذخیره سازی به صدها میلیون دلار بودجه نیاز دارد دولت نیز با کمبود منابع مواجه است و این مسئله اجرای پروژه را دشوار کرده است برخی تحلیلگران میگویند بدون حضور بخش خصوصی و مدلهای مشارکت عمومی و خصوصی اجرای این طرح ممکن نیست اکنون وزارت نفت در حال بررسی مدلهایی است که بخش خصوصی بتواند تاسیسات را بسازد و دولت در مواقع اضطراری از آنها استفاده کند.
چالش دیگر مربوط به استانداردهای ایمنی است ذخیره سازی ال ان جی و سی ان جی باید تحت مقررات سخت گیرانه انجام شود زیرا کوچکترین اشتباه میتواند خطر ایجاد کند برخی متخصصان هشدار داده اند که ورود شتابزده به این حوزه بدون طراحی دقیق و بدون آموزش نیروهای متخصص میتواند ریسکهای تازه ای برای زیرساخت انرژی ایران ایجاد کند.
با وجود این وزارت نفت میگوید مطالعات فنی و مالی در حال انجام است و مراحل امکان سنجی به زودی تکمیل میشود اما زمان مشخصی برای آغاز عملیات اجرایی اعلام نشده و همین موضوع باعث شده کارشناسان نسبت به آینده طرح تردید داشته باشند.
کدام مناطق به ذخایر گاز نیاز دارند
بر اساس تحلیلهای اولیه مناطقی که بیشترین نیاز را دارند شهرها و استانهایی هستند که فاصله بیشتری از خطوط اصلی انتقال گاز دارند یا مصرف آنها بسیار بالاست همچنین مناطقی که در معرض سرمای شدید قرار میگیرند در اولویت قرار دارند کارشناسان از استانهایی همچون خراسان رضوی خراسان شمالی اردبیل آذربایجان شرقی و برخی شهرهای جنوبی مانند چابهار و بندرعباس به عنوان مناطق حساس نام میبرند.
کلانشهرهایی چون تهران اصفهان مشهد و تبریز نیز در فهرست نیاز قرار دارند زیرا حجم مصرف آنها بسیار بالاست در تهران که بزرگترین مصرف کننده گاز کشور است هرگونه اختلال میتواند به سرعت یک بحران گسترده ایجاد کند برخی پیشنهاد داده اند مخازن بزرگ ال ان جی در جنوب پایتخت ساخته شود تا در مواقع افت فشار نقش پشتیبان را بر عهده گیرد.
در جنوب و شرق کشور نیز نیاز متفاوت است این مناطق بیشتر با مشکل دسترسی به شبکه پایدار روبه رو هستند و وجود یک سامانه ذخیره سازی میتواند به تامین انرژی صنایع و همچنین تامین مصرف خانگی در دوره های اضطراری کمک کند برخی مقامهای محلی میگویند ذخیره سازی میتواند حتی مصرف صنایع بندری را در زمانهای اوج مصرف مدیریت کند.
چشم انداز اجرای طرح
با وجود اهمیت طرح هنوز ابهامهای زیادی درباره زمانبندی آن وجود دارد دولت بارها اعلام کرده این پروژه در اولویت است اما بودجه مشخصی برای آن در نظر گرفته نشده است برخی منتقدان میگویند بهتر است دولت ابتدا بر اصلاح الگوی مصرف و کاهش هدررفت انرژی تمرکز کند زیرا بدون مدیریت مصرف ساخت مخازن تنها یک مسکن موقت خواهد بود.
حامیان طرح اما نظر دیگری دارند آنها میگویند ذخیره سازی گاز در شرایطی که شبکه در معرض ریسک قرار دارد یک ضرورت است و میتواند حتی با ظرفیت محدود نقش مهمی در جلوگیری از بحران ایفا کند به گفته یکی از کارشناسان اگر گاز داریم اما نمیتوانیم آن را در زمان مناسب به دست مصرف کننده برسانیم داشتن بزرگترین ذخایر جهان به تنهایی فایده ای ندارد.
در نهایت آینده این طرح به تصمیم گیری دولت چگونگی تامین منابع مالی و توانایی جلب مشارکت بخش خصوصی بستگی دارد اگر زیرساختهای اولیه در سالهای آینده ایجاد شود شبکه گاز کشور میتواند از وضعیت شکننده به سوی پایداری بیشتر حرکت کند در غیر این صورت ایران همچنان هر زمستان با هراس کمبود گاز روزهای سرد را پشت سر خواهد گذاشت.
نظر شما