خبرگزاری مهر، گروه استانها- مرجان سیف الدین: محله تاریخی ابنسینا در اصفهان، خاستگاه بنایی است که به عنوان نخستین دانشگاه علوم پزشکی جهان اسلام شناخته میشود؛ مدرسهای منسوب به دوره آلبویه که نه تنها بستری برای تدریس علوم مختلف بود بلکه میراثی از جامعنگری علمی و اخلاقی شیخالرئیس ابوعلیسینا را در خود جای داده است.
این بنای تاریخی که با معماری گنبدخانهای منفرد شکل گرفته، در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳ با شماره ثبت ۱۱۵۵۵ بهعنوان یک اثر ملی ثبت شده و یادآور حضور ۱۵ ساله ابنسینا در اصفهان است.
آلبویه بستر درخشش علمی ابنسینا در اصفهان را فراهم کرد
محمدحسین ریاحی، استاد دانشگاه و اصفهانشناس در این باره در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: دوره درخشش تمدن ایران اسلامی در قرن سوم و چهارم در اصفهان، مربوط به آلبویه است که موقعیت والا و ارزشمندی داشت و به عنوان مرکزیت سیاسی و فرهنگی شناخته میشد، بهطوری که بسیاری از دانشمندان، محققان و بزرگانی از جمله ابنسینا به این شهر نقلمکان کردند.
وی افزود: فرمانروایان آلبویه به جهت علاقهمندی به امور فرهنگی و علوم روز وقت، شرایط بسیار مطلوبی را برای اسکان و تدریس شیخالرئیس ابوعلی سینا در اصفهان فراهم کردند و این مدرسه از یادگارهای حضور این دانشمند در اصفهان است.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه علاءالدوله، فرمانروای وقت آلبویه، به دلیل علاقه به علم و دانش و ابنسینا در کلاسهای علوم مختلف او حاضر میشد، گفت: فرهنگ اهمیت به دانشمندان در اصفهان، این مجال را به ابنسینا داده بود تا تالیفات بیشتری داشته باشد و دانشمندان دیگری را تربیت کند.
ریاحی از ابوالحسن بهمنیار و ابوعبدالله معصومی اصفهانی به عنوان شاگردان مطرح ابنسینا در این مدرسه نام برد و افزود: ابنسینا درباره معصومی اصفهانی بارها گفته است که همانطور که ارسطو نزد افلاطون موقعیت برتر و بالایی داشت، معصومی هم نزد من جایگاه والایی دارد.
این نویسنده اضافه کرد: شیخالرئیس به دلیل اینکه در هر موضوعی مورد حمایت و احترام فرمانروایان آلبویه قرار داشت، توانست کتابهای بسیاری را به نگارش درآورد و تالیف کتاب مشهور شفا را در همین مدرسه به پایان برد و نیز دانشنامه علایی را به علاءالدوله به نشان قدردانی از او تقدیم کرد.
وی افزود: در پی حمله غزنویان، کتابهای بسیاری از ابنسینا از جمله کتاب فلسفی او به نام «الانصاف» که در این مدرسه تالیف شده بود، در آتش سوخت.
این پژوهشگر اصفهانشناس ادامه داد: حضور ۱۵ ساله این حکیم در اصفهان و علاقه فرمانروایان وقت در فراهم کردن محیطی امن برای آموزش و تدریس بوعلی سینا باعث شد که این شهر اولین پایگاه در تدریس علم پزشکی معتبر در سرزمین ایران و جهان اسلام شود و این مدرسه از او به یادگار بماند.
طب سنتی در مکتب سینایی با سلامت روان گره میخورد
مرجان مشکوتی، مدیر جوانیجمعیت و سلامت خانواده معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه مدرسه ابنسینا از مباهات علمی و فرهنگی پزشکان این شهر است، گفت: آنچه او را به الگویی ماندگار برای پزشکی ایران و جهان بدل ساخته، فراتر از دانش گسترده او، توجه به حال و احوال بالینی بیمار بوده است.
وی افزود: ابنسینا از اولین پزشکانی بوده است که درباره داروها دستورالعمل نوشته است و تا پایان درمان بیمار، این موضوع را مورد توجه داشت.
مشکوتی با بیان اینکه این طبیب حاذق به خوشخلقی و جدیت در درمان معروف بوده است، عنوان کرد: ابنسینا بهگونهای به تمام جوانب طب و دانش زمان خود احاطه داشت که پزشکی را نه بهعنوان دانشی مجزا، بلکه در پیوند با فلسفه، حکمت و شناخت طبیعت انسان میدید. این نگاه جامع، او را به الگویی بیبدیل در تاریخ پزشکی بدل کرده است.
وی درباره علم نبض و روانشناسی که ابنسینا به آن احاطه داشت، به روایت مستند و معتبری درباره شاهزادهای که گمان میکرد گاو است، اشاره کرد و گفت: ابنسینا گفت «چه گاو لاغر و بهدرنخوری! تا چاق نشود به درد من نمیخورد» و بعد از چند دستورالعمل، اول از نظر روحی و بعد جسمی شاهزاده را درمان کرد.
مشکوتی با استناد به معروفترین اثر ابنسینا در علم طب گفت: این دانشمند در کتاب قانون خود تایید کرده است که سلامت روح و جسم جداییناپذیرند (مفهومی که قرنها بعد بهعنوان پزشکی روانتنی نام گرفت) که اگر در کنار درمان جسم، روح را نیز درمان کنی، بیمار زودتر شفا مییابد.
وی ادامه داد: این اخلاق و رفتار ابنسینا که سلامتی روح، روان و جسم را لازمه هم میداند، یک الگوی بسیار تاثیرگذار در درمان بیماران است.
تلفیق حکمت و ایمان ستون فقرات پزشکی جهان را شکل داد
محمد مظاهری، متخصص طب ایرانی نیز در این ارتباط در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: ابنسینا سالها پس از شکلگیری اولیه طب ایرانی، آن را بهشدت توسعه بخشید، بهگونهای که امروزه نام این علم با نام او به عنوان طب سینایی گره خورده است.
این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان درباره اصول این دانش و ارتباط آن با آموزههای ابنسینا که هنگام تدریس در مدرسه اصفهان به آن بسیار تاکید داشت، افزود: در طب ایرانی تلاش بر این است که غذای فرد، داروی فرد باشد و داروی فرد، غذای فرد باشد.
وی تاکید کرد: این نگاه تلفیقی به تغذیه و درمان، ریشه در نگاه جامع ابنسینا به سلامت انسان دارد. مظاهری در تبیین ابعاد معنوی شخصیت ابنسینا اظهار کرد: حکیم ابوعلی سینا، فردی موحد و متشرع بود؛ وی هرگاه در موضوعی دچار آشفتگی و ابهام میشد، با نماز و برقراری ارتباط با پروردگار باریتعالی، به پاسخ مسائل خود نائل میگشت که این پیوند عمیق میان علم و ایمان، از دیگر وجوه تمایز مهم در شخصیت علمی اوست.
وی با اشاره به کتاب «قانون» به عنوان ستون فقرات پزشکی جهان گفت: ابنسینا در این کتاب مفاهیمی چون شناخت بیماریهای واگیر و اهمیت قرنطینه، تاکید بر نقش محیط، آبوهوا و تغذیه در سلامت، تقسیمبندی داروها بر اساس طبع و اثر، تشخیص بیماریها از طریق نبض، ادرار و مدفوع را مطرح کرد.
کتر مظاهری با بیان اینکه این دانشمند بر آموزشهای پزشکی نوشته در کتاب قانون خود بسیار توجه داشت، افزود: این کتاب ستون فقرات آموزش پزشکی در شرق و غرب بود و در دانشکدههای طب جهان تا قرن هجدهم میلادی تدریس و همچنان بهعنوان یکی از مهمترین متون علمی تاریخ بشری شناخته میشود.
پزشکان معاصر میراثدار اخلاق و کرامت انسانی ابنسینا هستند
مسعود جوانبخت، پزشک باسابقه اصفهانی در گفتگو با خبرنگار مهر در توصیف میراث این دانشمند برجسته که سالیان متمادی در اصفهان به پرورش دانشآموختگان پرداخت، گفت: اصفهان پیوندی ناگسستنی با این میراث شکوهمند دارد؛ شهری که در سایه حضور ابنسینا، پزشکی را از مرتبه دانش فراتر برد و به مقام «حکمت» رساند.
وی افزود: تشخیص ماهیت بیماری و روشهای درمان، تنها بخشی از مسیر است؛ آنچه متمایزکننده است، درک ریشههای انسانی رنج و برخورد با بیمار به مثابه موجودی دارای روح و احساس است و باید با الگوبرداری از حکمت او، اخلاق پزشکی را همواره سرلوحه و اولویت نخست خود قرار دهیم.
پوریا عادلی، دادستان انتظامی نظام پزشکی استان اصفهان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر در تبیین جایگاه اخلاقی و رفتاری ابنسینا در طب امروز، گفت: با توجه به اینکه اصفهان از مهدهای آموزش علم پزشکی ابنسینا بوده است، پزشکان امروزی علاوه بر شکلگیری ارتباط میان پزشک و بیمار، باید در درمانها به مسائل اجتماعی و اقتصادی بیماران نیز توجه کنند؛ امری که امروزه تحت عنوان پزشکی جامعهگرا تعریف میشود.
وی با اشاره به اینکه نگاه طب سینایی یادآور این نکته است که طبابت، هنری انسانی است که با کل وجود یک انسان سروکار دارد، افزود: با سرلوحه قرار دادن این ویژگی پزشکی ابنسینا، اولویت نخست ما این است که باید بیمار را درمان کنیم، نه بیماری را.
دادستان انتظامی نظام پزشکی استان اصفهان ادامه داد: ابنسینا بنیانگذار علم شواهدمحور، اخلاق در تحقیق و دقت در تشخیص در علم پزشکی بود؛ او همواره بر مشاهدهی دقیق و مستندسازی تاکید داشت و معتقد بود پزشک باید پیش از تجویز، علتشناسی دقیقی داشته باشد.
عادلی با بیان اینکه بهروز بودن از اخلاقیات پزشکی است، افزود: ابنسینا نماد فروتنی علمی است. او با وجود تسلط بر تمام علوم عصر خویش، همواره بر محدودیتهای دانش بشری و ضرورت یادگیری مستمر تاکید داشت.
وی ادامه داد: برای پزشک امروزی که با انفجار اطلاعات مواجه است، این خضوع علمی، لازمهی شکوفایی و راهی برای دوری از خودشیفتگی حرفهای است.
دادستان انتظامی نظام پزشکی استان اصفهان، عنوان کرد: جایگاه اخلاقی ابنسینا برای پزشک امروزی، در تقلید از روشهای درمانی هزار سال پیش نیست، بلکه در انسانیسازی پزشکی است؛ او به پزشک امروز میآموزد اخلاق، قطبنمای هدایت این حرفه است و پزشک پیرو مکتب سینوی، در هر ویزیت، نه تنها در حال درمان یک بیماری، بلکه در حال پاسداشت کرامت انسانی است.
اصفهان؛ بخشی از میراث ماندگار ابنسینا
مدرسه ابنسینا در دل بافت تاریخی اصفهان، یادآور روزگاری است که علم و حکمت در این شهر جایگاهی ویژه داشت و حضور دانشمندانی چون ابنسینا، این جایگاه را بیش از پیش پررنگ کرد و اول شهریورماه، زادروز این حکیم بزرگ بهانهای است تا بار دیگر به میراث پزشکی او و نسلی از پزشکانی بیندیشیم که در سختترین شرایط زندگی و در مسئولیت سنگین حفظ جان انسانها، همچنان خود را در برابر بیمار مسئول میدانند؛ میراثی که شاید بتوان ریشههای آن را در همان نگاه جامع ابنسینا به انسان، سلامت، اخلاق و دانش جستوجو کرد.
نظر شما