خبرگزاری مهر، گروه بین‌الملل: شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و واگذاری اکثریت هر دو مجلس کنگره به دموکرات‌ها، به بحثی فراتر از رقابت‌های حزبی در واشنگتن تبدیل شده است. بسیاری از تحلیلگران و چهره‌های سیاسی جهان، تجاوز علیه ایران و پیامدهای اقتصادی و سیاسی آن را از عوامل مهم این شکست می‌دانند؛ تا جایی که «تریتا پارسی» معاون اندیشکده کوئینسی، با تأکید بر این موضوع گفت: «دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای پیروز نشدند؛ ایران پیروز شد.»
از تشبیه ترامپ به «اردک مرده» از سوی «ظفر هلالی» دیپلمات پیشین پاکستانی، تا اظهارات «یائیر گولان» سیاستمدار اسرائیلی درباره تبدیل شدن نتانیاهو به چهره‌ای نامطلوب برای هر دو حزب آمریکا و مواضع مقام‌های اروپایی درباره ضرورت پایان دادن به جنگ، نشانه‌های فزاینده‌ای از پیوند میان تحولات ایران و معادلات سیاسی واشنگتن دیده می‌شود. حتی ترامپ نیز به نقش جنگ ایران در شکست انتخاباتی حزب جمهوری‌خواه اذعان کرده است.
بهای تقابل با ایران در صندوق‌های رأی آمریکا
شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را نمی‌توان صرفاً به رقابت‌های حزبی یا نارضایتی از عملکرد اقتصادی دولت ترامپ محدود کرد. جنگ علیه ایران نیز به یکی از موضوعات مهم این رقابت تبدیل شد و پیامدهای آن، از افزایش هزینه‌های انرژی و فشار بر معیشت خانوارها تا نگرانی از گسترش درگیری نظامی، در ارزیابی رأی‌دهندگان از عملکرد دولت تأثیر گذاشت. ترامپ که با وعده پرهیز از ورود آمریکا به جنگ‌های تازه به قدرت بازگشته بود، اکنون با هزینه‌های سیاسی تقابلی مواجه شده است که اهداف و نتایج آن نیز محل مناقشه قرار داشت.
اهمیت این مسئله در نظرسنجی مؤسسه گالوپ پیش از انتخابات نیز آشکار بود. بر اساس نتایج این نظرسنجی که ۲۹ اکتبر(۷ آبان) منتشر شد، ۴۷ درصد رأی‌دهندگان ثبت‌نام‌شده اعلام کردند وضعیت ایران برای تصمیم انتخاباتی آن‌ها «بسیار مهم» است.
همچنین ۴۲ درصد شرکت‌کنندگان، قیمت بنزین را از مسائل بسیار مهم در انتخاب نامزدهای کنگره دانستند. این ارقام نشان می‌داد که جنگ دیگر صرفاً موضوعی در حوزه سیاست خارجی نیست و به یکی از دغدغه‌های مستقیم رأی‌دهندگان آمریکایی تبدیل شده است.
نگرانی از پیامدهای انتخاباتی جنگ حتی پیش از برگزاری انتخابات نیز در کاخ سفید وجود داشت. رویترز دوم سپتامبر (۱۱ شهریور) گزارش داد که شماری از مشاوران ارشد ترامپ برای جلوگیری از تشدید درگیری با ایران پیش از انتخابات تلاش می‌کردند؛ زیرا نگران بودند گسترش جنگ به کاهش آرای جمهوری‌خواهان منجر شود.
از سوی دیگر، افزایش هزینه‌های انرژی و تأثیر آن بر زندگی روزمره آمریکایی‌ها، امکان جدا کردن پیامدهای جنگ از معیشت عمومی را دشوار کرد. نامزدهای دموکرات بارها سیاست خارجی ترامپ را به افزایش قیمت بنزین و سایر کالاها مرتبط کردند.
بر اساس گزارش شورای روابط خارجی آمریکا، شاخص قیمت مصرف‌کننده در سپتامبر(شهریور و مهر) نسبت به ماه قبل ۰.۶ درصد افزایش یافت و قیمت بنزین بیش از نیمی از این افزایش را به خود اختصاص داد.
مهم‌تر از همه، ترامپ چهارم نوامبر(۱۳ آبان)، در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز و وال‌استریت ژورنال، نقش جنگ ایران در شکست جمهوری‌خواهان را پذیرفت و اعتراف کرد: «فکر می‌کنم ایران بخشی از آن بود.» او البته همچنان از تصمیم خود برای آغاز جنگ دفاع کرد.
در مجموع، نتایج انتخابات نشان داد که تقابل نظامی با ایران، برخلاف محاسبات کاخ سفید، از پیامدهای داخلی و انتخاباتی جدا نیست. افزایش هزینه‌های زندگی، نگرانی از تداوم جنگ و ابهام درباره دستاوردهای آن، به عاملی برای تضعیف موقعیت جمهوری‌خواهان تبدیل شد. از این منظر، ایران نه از طریق حضور در رقابت انتخاباتی، بلکه از مسیر تحمیل هزینه‌های سیاسی و اقتصادی به دولت آمریکا، به یکی از متغیرهای اثرگذار بر معادلات قدرت در واشنگتن تبدیل شد.
ناکامی در تهران و تغییر موازنه در واشنگتن
یکی از مهم‌ترین ابعاد شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، پیوندی است که میان ناکامی راهبرد دولت ترامپ در قبال ایران و تغییر آرایش سیاسی قدرت در آمریکا شکل گرفته است.
دولت ترامپ با همراهی رژیم صهیونیستی، تقابل نظامی با ایران را با اهدافی چون تضعیف توان دفاعی و موشکی، جلوگیری از بازسازی ظرفیت هسته‌ای و تغییر معادلات سیاسی تهران دنبال کرد؛ اما تداوم مقاومت ایران و محقق نشدن اهداف اعلام‌شده، این پرسش را در داخل آمریکا تقویت کرد که واشنگتن در برابر هزینه‌های سنگین این تقابل چه دستاوردی به دست آورده است؟
این تناقض در اظهارات برخی تحلیلگران آمریکایی نیز بازتاب یافته است. تریتا پارسی معاون اندیشکده کوئینسی، با اشاره به نتیجه انتخابات گفت: «بیایید صادق باشیم؛ دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای پیروز نشدند، ایران پیروز شد.» ساگر انجتی تحلیلگر و روزنامه‌نگار آمریکایی نیز با لحنی انتقادی نوشت: «تلاش برای تغییر رژیم در تهران که با شکست مواجه شده بود، باعث تغییر رژیم در واشنگتن شد» و غیره.
این اظهارات اگرچه بیانگر دیدگاه تحلیلی این افراد است اما بر یک تناقض مهم انگشت می‌گذارد و آن اینکه دولتی که برای تغییر معادلات سیاسی در ایران وارد تقابل نظامی شد، اکنون با تغییر موازنه قدرت در ساختار سیاسی کشور خود روبه‌رو شده است.
در همین چارچوب، ظفر هلالی دیپلمات پیشین پاکستان در ایتالیا و یمن نیز با کنایه به شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان نوشت: «آفرین بر ایران؛ ایرانِ ابرقدرت، تغییر رژیم در ایالات متحده را محقق کرد.» او ترامپ را پس از این شکست به «اردک مرده» تشبیه کرد؛ تعبیری که در ادبیات سیاسی آمریکا به رئیس‌جمهوری اشاره دارد که قدرت و نفوذ سیاسی‌اش در دوره پایانی یا پس از ازدست‌دادن پشتوانه پارلمانی کاهش یافته است.
این برداشت تنها به تحلیلگران ایرانی و آمریکایی محدود نمانده است. یائیر گولان سیاستمدار و رهبر حزب دموکرات‌های اسرائیل نیز در واکنش به نتایج انتخابات آمریکا گفت: «این نتایج نشان می‌دهد نتانیاهو به چهره‌ای سمی برای هر دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه تبدیل شده است.» او هشدار داد ادامه حضور نتانیاهو در قدرت می‌تواند به انزوای بین‌المللی رژیم صهیونیستی و حتی تقابل با آمریکا منجر شود.
این اظهارات نشان می‌دهد پیامدهای جنگ علیه ایران، علاوه بر تضعیف موقعیت سیاسی ترامپ، به شکاف‌های سیاسی در روابط واشنگتن و تل‌آویو نیز دامن زده است.
از سوی دیگر، تغییر ترکیب کنگره می‌تواند ناکامی انتخاباتی جمهوری‌خواهان را به محدودیت‌های عملی برای ادامه سیاست‌های دولت ترامپ تبدیل کند. اکثریت دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان و سنا، امکان نظارت و تحقیق درباره عملکرد دولت، بررسی هزینه‌های جنگ و مخالفت با برخی درخواست‌های مالی و نظامی کاخ سفید را افزایش می‌دهد؛ هرچند اختیار اصلی سیاست خارجی و فرماندهی نیروهای مسلح همچنان در دست رئیس‌جمهور است.
بنابراین، آنچه در واشنگتن رخ داده، صرفاً جابه‌جایی کرسی‌های پارلمان نیست بلکه افزایش هزینه سیاسی و نهادی راهبردی است که دولت ترامپ در قبال ایران دنبال کرد.
کنگره دموکرات چه تغییری در سیاست ایران ایجاد می‌کند؟
پیامد راهبردی شکست جمهوری‌خواهان زمانی آشکارتر می‌شود که به اختیارات کنگره در تعیین مسیر سیاست خارجی آمریکا توجه کنیم. با در اختیار گرفتن اکثریت مجلس نمایندگان و سنا از ژانویه ۲۰۲۷ (دی ۱۴۰۵)، دموکرات‌ها امکان بیشتری برای نظارت بر تصمیم‌های نظامی دولت، بررسی هزینه‌های جنگ، احضار مقام‌های ارشد و اعمال فشار بر کاخ سفید خواهند داشت.
این تغییر به‌ویژه در شرایطی اهمیت دارد که ترامپ جنگ علیه ایران را بدون کسب مجوز قبلی کنگره آغاز کرده و پیش‌تر نیز تلاش دموکرات‌ها برای محدود کردن اختیارات جنگی او با مخالفت جمهوری‌خواهان روبه‌رو شده بود. اکنون تغییر ترکیب کنگره می‌تواند این مناقشه را وارد مرحله تازه‌ای کند.
با این حال، نباید پیروزی دموکرات‌ها را به معنای تغییر خودکار سیاست آمریکا در قبال ایران دانست. رئیس‌جمهور همچنان فرمانده کل نیروهای مسلح است و اختیارات قابل‌توجهی در حوزه عملیات نظامی و دیپلماسی دارد.
افزون بر این، مخالفت با جنگ لزوماً به معنای مخالفت با تحریم‌ها یا حمایت از توافق با تهران نیست؛ بخشی از دموکرات‌ها نیز در موضوع هسته‌ای و توان منطقه‌ای ایران با جمهوری‌خواهان هم‌نظر هستند. حتی گزارش خدمات پژوهشی کنگره آمریکا نشان می‌دهد که تحریم‌ها همچنان یکی از ابزارهای اصلی سیاست واشنگتن در قبال تهران محسوب می‌شوند و احتمال تداوم اختلافات دو حزب بر سر نحوه اعمال این فشارها وجود دارد.
با وجود این محدودیت‌ها، تغییر موازنه در کنگره می‌تواند محاسبات راهبردی کاخ سفید را تحت تأثیر قرار دهد. دولت ترامپ برای ادامه تجاوز نظامی، تأمین بودجه‌های تکمیلی و حفظ حمایت سیاسی از جنگ با نظارت و مخالفت جدی‌تری مواجه خواهد شد.
از سوی دیگر، اکثریت دموکرات‌ها می‌توانند با تحقیق درباره تصمیم‌های دولت و مطالبه توضیح درباره اهداف و دستاوردهای جنگ، هزینه سیاسی ادامه تقابل را افزایش دهند. به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند نتیجه انتخابات می‌تواند ترامپ را به سمت یافتن راهی دیپلماتیک برای خروج از بحران سوق دهد.
برای ایران، اهمیت این تحول بیش از آنکه در انتظار تغییر رویکرد واشنگتن باشد، در تغییر شرایط تصمیم‌گیری طرف آمریکایی نهفته است. دولتی که با کاهش پشتوانه پارلمانی و افزایش فشار افکار عمومی مواجه شده، برای تداوم یک جنگ پرهزینه با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو خواهد بود.
در چنین وضعیتی، تهران می‌تواند با اتکا به موقعیت خود در معادلات منطقه‌ای و هزینه‌های تحمیل‌شده به طرف مقابل، بر ضرورت پایان دادن به تقابل و پذیرش راه‌حل سیاسی تأکید کند. البته این وضعیت به‌خودی‌خود تضمین‌کننده تغییر رفتار آمریکا نیست؛ اما نشان می‌دهد شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، علاوه بر پیامدهای داخلی، می‌تواند قدرت مانور دولت ترامپ در ادامه سیاست تقابل با ایران را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
۱۰:۱۶ - ۱۴۰۵/۰۸/۱۶
نظر شما