خبرگزاری مهر، گروه استانها: در استانی که بخش مهمی از هویت طبیعی، اقتصادی و فرهنگی آن با جنگل‌های زاگرس گره خورده است، درخت تنها یک عنصر زیست‌محیطی نیست، سرمایه‌ای طبیعی است که می‌تواند در صورت مدیریت صحیح، به یکی از پایه‌های توسعه اقتصادی روستاها و افزایش درآمد خانوارهای کشاورز تبدیل شود.
کهگیلویه و بویراحمد با برخورداری از مناطق کوهستانی، دشت‌های کشاورزی، منابع آبی و تنوع اقلیمی، ظرفیت‌های متفاوتی برای توسعه فعالیت‌های مرتبط با درختکاری دارد. از ارتفاعات سردسیری بویراحمد و دنا تا دشت‌های گرمسیری گچساران، کهگیلویه، بهمئی و باشت، شرایط طبیعی یکسان نیست و همین تفاوت اقلیمی، ضرورت برنامه‌ریزی متناسب برای توسعه زراعت چوب را دوچندان می‌کند.
در چنین شرایطی، زراعت چوب می‌تواند حلقه اتصال سه موضوع مهم در توسعه استان باشد؛ حفاظت از جنگل‌های طبیعی، ایجاد فرصت اقتصادی برای کشاورزان و تأمین مواد اولیه مورد نیاز صنایع چوبی.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم بسیاری از خانوارهای روستایی استان برای افزایش درآمد، به دنبال فعالیتی هستند که در کنار کشاورزی و دامداری، امکان ایجاد ارزش افزوده و بازده اقتصادی میان‌مدت را فراهم کند.
بارندگی زاگرس؛ ظرفیت ارزشمند اما نیازمند مدیریت آب
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، برخورداری از بارندگی قابل توجه در بخش‌هایی از استان است، هرچند توزیع بارش در مناطق مختلف یکسان نیست و نمی‌توان برای تمام شهرستان‌ها نسخه واحدی در زمینه کشت گونه‌های درختی تجویز کرد.
بر اساس اعلام مدیرکل هواشناسی کهگیلویه و بویراحمد، میانگین بارش سالانه استان حدود ۵۸۰ تا ۵۹۰ میلی‌متر است اما این میانگین تفاوت چشمگیر مناطق سردسیری و گرمسیری را پنهان می‌کند.
برای نمونه، میانگین بلندمدت بارش در ایستگاه یاسوج حدود ۷۹۵ میلی‌متر، لنده ۷۷۳ میلی‌متر، سی‌سخت ۶۹۴ میلی‌متر و مارگون حدود ۶۴۲ میلی‌متر است. در مقابل، این رقم در دوگنبدان حدود ۴۴۲ میلی‌متر و در لیکک حدود ۴۱۲ میلی‌متر برآورد شده است.
این تفاوت نشان می‌دهد که زراعت چوب در استان باید بر پایه شناخت دقیق اقلیم، خاک و منابع آب هر منطقه توسعه پیدا کند زیرا برخورداری از بارندگی مناسب در مناطق سردسیری، به معنای برخورداری تمام اراضی گرمسیری از منابع آبی کافی نیست.
از سوی دیگر، آمارهای منتشرشده درباره سال زراعی گذشته نیز اهمیت مدیریت آب را یادآوری می‌کند، بر اساس گزارش هواشناسی استان، میانگین بارش سال زراعی گذشته حدود ۳۰۴ میلی‌متر بوده که تنها ۵۰.۶ درصد میانگین بلندمدت را تأمین کرده است. این رقم در یاسوج ۴۶۴ میلی‌متر، در سی‌سخت ۳۸۲ میلی‌متر، در لنده ۳۵۷ میلی‌متر و در دوگنبدان حدود ۱۷۰ میلی‌متر گزارش شده است.
بنابراین، اگرچه بارندگی یکی از مزیت‌های طبیعی استان برای توسعه درختکاری است، اما موفقیت زراعت چوب بیش از هر چیز به تأمین آب در دوره استقرار و رشد درختان، انتخاب گونه سازگار و جلوگیری از فشار بر منابع آب کشاورزی وابسته است.
زراعت چوب؛ راهی برای تبدیل زمین کشاورزی به سرمایه اقتصادی
زراعت چوب به معنای کاشت و پرورش هدفمند درختان برای تولید چوب و تأمین مواد اولیه صنایع مختلف است، فعالیتی که در صورت انتخاب صحیح گونه، مدیریت هزینه‌ها و تضمین بازار فروش، می‌تواند به یکی از فعالیت‌های اقتصادی مکمل کشاورزی تبدیل شود.
در شرایطی که صنایع مبلمان‌سازی، مصنوعات چوبی، بسته‌بندی و سایر بخش‌های وابسته به چوب به مواد اولیه نیاز دارند، توسعه مزارع چوب می‌تواند بخشی از زنجیره تأمین این صنایع را در داخل کشور تقویت کند.
اهمیت این فعالیت برای کهگیلویه و بویراحمد تنها به تأمین چوب محدود نمی‌شود، کشاورزی که بخشی از زمین آبی خود را به زراعت چوب اختصاص می‌دهد، در واقع در حال سرمایه‌گذاری روی محصولی است که امکان برداشت آن در یک دوره چندساله فراهم می‌شود و می‌تواند در کنار سایر فعالیت‌های اقتصادی خانوار، منبع درآمد دیگری ایجاد کند.
البته درآمدزایی این فعالیت به عواملی همچون هزینه آماده‌سازی زمین، آبیاری، نگهداری، تلفات نهال، قیمت فروش چوب، هزینه حمل‌ونقل و دسترسی به خریداران وابسته است و نمی‌توان بدون محاسبه این مؤلفه‌ها،سود قطعی برای هر هکتار اعلام کرد.
بررسی عملکرد سال گذشته در استان نشان می‌دهد که حرکت اولیه برای توسعه این ظرفیت آغاز شده است، بر اساس اعلام رئیس اداره جنگلداری و جنگل‌کاری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد، در سال گذشته ۴۰ هزار اصله نهال به‌صورت رایگان برای اجرای زراعت چوب در سطح ۵۰ هکتار از مناطق گرمسیری استان میان بهره‌برداران توزیع شده است.
این آمار نشان می‌دهد که برنامه زراعت چوب از مرحله طرح و توصیه فراتر رفته و وارد مرحله واگذاری نهال و اجرای کشت در اراضی بهره‌برداران شده است، هرچند برای ارزیابی میزان موفقیت اقتصادی آن، باید آمار بقای نهال‌ها، میزان رشد، سطح اراضی باقی‌مانده زیر کشت، حجم چوب تولیدشده و درآمد واقعی کشاورزان نیز منتشر شود.
در واقع، ارزش اقتصادی زراعت چوب زمانی مشخص می‌شود که نهال رایگان به محصول قابل فروش تبدیل شود و کشاورز بتواند پس از کسر هزینه‌های تولید، از آن درآمد مناسبی به دست آورد.
۵۰۰ هزار نهال؛ برنامه جدید برای توسعه زراعت چوب
رئیس اداره جنگلداری و جنگل‌کاری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت اقتصادی زراعت چوب در استان اظهار کرد: با توجه به نیاز کشور به محصولات چوبی و تقاضای مناسب بازار، تولیدات حاصل از زراعت چوب از شرایط فروش قابل قبولی برخوردار است و این موضوع می‌تواند فرصت اقتصادی مناسبی برای کشاورزان و صاحبان اراضی آبی فراهم کند.
جواد رحیمیان با بیان اینکه زراعت چوب از فعالیت‌های اقتصادی دارای توجیه برای بهره‌برداران محسوب می‌شود، افزود: بر اساس برآوردهای انجام‌شده، دوره بهره‌برداری از این طرح‌ها می‌تواند حدود چهار سال باشد و در هر هکتار نیز ظرفیت تولید قابل توجهی از چوب وجود دارد.
وی با اشاره به ویژگی‌های گونه‌های مورد استفاده در زراعت چوب تصریح کرد: نهال‌های صنوبر و اکالیپتوس از گونه‌های مورد تأکید در این طرح هستند که در برابر کم‌آبی از مقاومت نسبی برخوردارند.
رئیس اداره جنگلداری و جنگل‌کاری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد ادامه داد: در شرایط خشکسالی و کاهش یا قطع آب، رشد این گونه‌ها متوقف می‌شود، اما برخلاف بسیاری از گیاهان، به‌سرعت خشک نمی‌شوند و پس از فراهم شدن شرایط مناسب آبی می‌توانند رشد خود را از سر بگیرند.
وی با اشاره به برنامه‌های اجرایی برای توسعه زراعت چوب در استان گفت: با استفاده از ظرفیت نهالستان‌های چهار شهرستان گچساران، کهگیلویه، چرام و لنده، اقدامات لازم برای تولید نهال و تأمین نیاز بهره‌برداران انجام شده است.
رحیمیان از تولید ۵۰۰ هزار اصله نهال صنوبر و اکالیپتوس در این نهالستان‌ها خبر داد و افزود: این نهال‌ها در بازه زمانی بهمن و اسفند سال جاری به‌صورت رایگان در اختیار متقاضیان و بهره‌برداران قرار می‌گیرد تا زمینه توسعه زراعت چوب، افزایش فضای سبز و بهره‌وری اقتصادی اراضی فراهم شود.
وی با اشاره به هدف‌گذاری انجام‌شده برای توسعه این طرح عنوان کرد: بر اساس برنامه‌ریزی صورت‌گرفته، اجرای زراعت چوب در سطح ۷۰ هکتار از اراضی آبی استان در دستور کار قرار دارد.
رئیس اداره جنگلداری و جنگل‌کاری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد یادآور شد: در سال گذشته نیز ۴۰ هزار اصله نهال به‌صورت رایگان برای اجرای زراعت چوب در سطح ۵۰ هکتار از مناطق گرمسیری استان میان بهره‌برداران توزیع شد.
وی تأکید کرد: توسعه زراعت چوب علاوه بر ایجاد فرصت درآمدزایی برای کشاورزان، می‌تواند بخشی از نیاز صنایع چوب کشور را تأمین کرده و با کاهش وابستگی به منابع جنگلی طبیعی، به حفاظت و صیانت از جنگل‌ها کمک کند.
صنوبر در سردسیر، اکالیپتوس در گرمسیر؛ ضرورت رعایت تناسب اقلیمی
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به اهمیت توسعه زراعت چوب به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های اقتصادی و زیست‌محیطی استان اظهار کرد: زراعت چوب و کاشت گونه‌هایی مانند اکالیپتوس و صنوبر از جمله فعالیت‌هایی است که می‌تواند به‌عنوان یک صنعت سبز، زمینه اشتغال و درآمدزایی برای صاحبان اراضی کشاورزی را فراهم کند.
جمال موسویان افزود: بر اساس ظرفیت‌سنجی‌های انجام‌شده، کشت اکالیپتوس برای مناطق جنوبی و گرمسیری و کاشت صنوبر برای مناطق سردسیری کهگیلویه و بویراحمد مناسب تشخیص داده شده است.
وی با بیان اینکه دولت برای حمایت از بهره‌برداران، تأمین و توزیع رایگان نهال را در دستور کار قرار داده است، تصریح کرد: این اقدام با هدف تشویق کشاورزان و صاحبان زمین‌های مستعد برای ورود به حوزه زراعت چوب انجام می‌شود.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به افزایش تقاضا برای چوب در کشور عنوان کرد: چوب یکی از محصولات پرکاربرد در زندگی روزمره و صنایع مختلف است و با توجه به افزایش جمعیت و نیاز صنایعی همچون مبلمان‌سازی، تأمین پایدار این محصول اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.
وی ادامه داد: زراعت چوب یکی از بهترین راهکارها برای تأمین نیاز بازار به چوب و در عین حال کاهش برداشت از جنگل‌های طبیعی است و می‌تواند در مسیر حفاظت از منابع جنگلی نقش مؤثری ایفا کند.
موسویان با تأکید بر ضرورت استفاده بهینه از ظرفیت اراضی استان گفت: علاوه بر گونه‌های سریع‌الرشد صنوبر و اکالیپتوس، گونه‌هایی مانند فندق با قابلیت تولید محصول و اقاقیا با کاربردهایی همچون تأمین گل مورد نیاز زنبورداری و زیباسازی محیط‌های شهری و روستایی نیز می‌توانند در برنامه‌های توسعه فضای سبز و زراعت چوب مورد توجه قرار گیرند.
وی بیان کرد: بخش قابل توجهی از زمین‌های آبی مناطق گرمسیری و سردسیری استان استعداد مناسبی برای کشت گونه‌های مورد نظر دارند و توسعه این ظرفیت می‌تواند ضمن ایجاد ارزش افزوده اقتصادی، به حفاظت از پوشش جنگلی و منابع طبیعی استان کمک کند.
زراعت چوب؛ فرصتی برای پیوند اقتصاد روستا و حفاظت از جنگل‌های زاگرس
زراعت چوب در کهگیلویه و بویراحمد می‌تواند با ایجاد درآمد مکمل برای بهره‌برداران، به رونق اقتصاد روستاها و تأمین بخشی از نیاز صنایع چوب کمک کندT این طرح همچنین با فراهم کردن امکان تولید چوب در اراضی مستعد، می‌تواند از فشار بر جنگل‌های طبیعی زاگرس بکاهد؛ البته تحقق این هدف به انتخاب گونه متناسب با شرایط اقلیمی، تأمین آب پایدار و نظارت کارشناسی وابسته است.
در این میان، توسعه گونه‌هایی مانند صنوبر و اکالیپتوس باید متناسب با ظرفیت منابع آبی هر منطقه انجام شود تا زراعت چوب به عاملی برای تشدید کم‌آبی تبدیل نشود. آموزش بهره‌برداران، حمایت فنی و فراهم کردن بازار فروش مطمئن نیز از الزامات موفقیت این طرح است.
از توزیع نهال تا تحقق درآمد پایدار
تولید و توزیع ۵۰۰ هزار اصله نهال صنوبر و اکالیپتوس، ظرفیت قابل توجهی برای گسترش زراعت چوب در استان ایجاد کرده است، اما موفقیت این برنامه تنها با تعداد نهال‌های توزیع‌شده سنجیده نمی‌شود. میزان بقای نهال‌ها، سطح کشت موفق، حجم چوب تولیدی و درآمدی که در نهایت نصیب کشاورزان می‌شود، معیارهای واقعی ارزیابی این طرح خواهد بود.
ضرورت نگاه بلندمدت به زراعت چوب
زراعت چوب زمانی می‌تواند به الگویی پایدار برای توسعه روستایی تبدیل شود که در کنار منافع اقتصادی، ملاحظات محیط‌زیستی نیز در آن رعایت شود، هماهنگی میان منابع طبیعی، جهاد کشاورزی و بهره‌برداران، همراه با برنامه‌ریزی برای تأمین آب و خرید محصول، می‌تواند این ظرفیت را از یک برنامه نهال‌کاری به فعالیتی اقتصادی و ماندگار تبدیل کند.
نظر شما