به گزارش خبرنگار مهر، مردمیسازی مدیریت شهری در سالهای اخیر به یکی از مفاهیم مورد تأکید در اداره شهرها تبدیل شده است؛ رویکردی که فراتر از نظرسنجی و دریافت دیدگاه شهروندان، بر حضور مؤثر مردم در شناسایی مسائل، تصمیمسازی، طراحی و اجرای برنامههای شهری تأکید دارد. در این میان، ارتباط میان مردم، جامعه نخبگانی، دانشگاهها و مدیران شهری میتواند زمینه استفاده از ظرفیتهای اجتماعی و علمی را برای حل مسائل پایتخت فراهم کند.
علی شمسیپور، رئیس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران، در گفتگو با خبرنگار مهر، با تشریح ابعاد مردمیسازی در مدیریت شهری، اظهار کرد: اگر بخواهیم نقش مردم را در اداره شهر جدی بگیریم، نباید صرفاً به دریافت نظر آنها در یک مقطع خاص اکتفا کنیم، بلکه باید مشارکت شهروندان را در سه مرحله تصمیمسازی، طراحی و اجرا مورد توجه قرار دهیم.
وی با بیان اینکه مدیریت مشارکتی به معنای وارد کردن ظرفیتهای مختلف جامعه در فرآیند اداره شهر است، افزود: مردم نباید مخاطبانی منفعل باشند که صرفاً در پایان کار خدماتی دریافت میکنند؛ بلکه باید امکان حضور مؤثر آنها در ایدهپردازی، نظارت و ارزیابی امور فراهم شود.
ضرورت پیوند میان دانشگاه و مدیریت شهری
شمسیپور با تأکید بر اهمیت ایجاد سازوکارهای عملی برای تحقق مشارکت شهروندان، گفت: صدای جامعه و گروههای مختلف باید به فرآیند تصمیمسازی برسد. در مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران نیز تلاش میکنیم از ظرفیتهای علمی و اجتماعی استفاده کنیم تا تصمیمات شهری با شناخت دقیقتری از مسائل اتخاذ شود.
رئیس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران ادامه داد: ارتباط با جامعه نخبگانی نباید یکطرفه باشد؛ به این معنا که تنها مدیران شهری برای دانشگاهها مسئله تعریف کنند، بلکه مسائل واقعی مدیریت شهری نیز باید در اختیار جامعه علمی قرار بگیرد تا راهکارهای علمی و کاربردی برای آنها ارائه شود.
وی با اشاره به اینکه مسائل شهری چندبعدی هستند، بیان کرد: حل این مسائل به یک تخصص یا دستگاه محدود نمیشود و باید میان مجموعههای مختلف ارتباط برقرار شود. هدف این است که پژوهش از فضای صرفاً نظری فاصله بگیرد و در تصمیمگیریهای واقعی شهر اثرگذار باشد.
شمسیپور با تأکید بر اینکه پژوهش نباید در مرحله تهیه گزارش متوقف شود، تصریح کرد: خروجی مطالعات باید به پیشنهادهای مشخص و کاربردی تبدیل شود تا مدیر شهری بتواند بر اساس آنها درباره موضوعات مختلف، از پروژههای عمرانی تا مسائل اجتماعی و خدمات شهری، تصمیم دقیقتری بگیرد.
افکارسنجی برای شناخت نیازهای شهروندان
وی شناخت علمی جامعه را از الزامات تصمیمگیری دقیق در مدیریت شهری دانست و گفت: نمیتوان صرفاً بر اساس برداشتهای شخصی درباره مسائل شهر تصمیم گرفت؛ تهران شهری بزرگ با مسائل متعدد و پیچیده است و برای شناخت این مسائل به مطالعه، داده و پژوهش نیاز داریم.
رئیس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران با اشاره به راهاندازی کانون افکارسنجی از سال ۱۴۰۱ بهعنوان بازوی پیمایشی این مرکز، اظهار کرد: وظیفه اصلی این کانون، پیمایش و تحلیل دادهها و دیدگاههای شهروندان درباره نحوه اداره شهر و خدمات مدیریت شهری است. این دادهها در کنار مطالعات تخصصی میتوانند به ارتقای کیفیت تصمیمگیری مدیران کمک کنند.
شمسیپور البته تأکید کرد که داده و پژوهش جایگزین تجربه زیسته مردم نمیشود و افزود: تجربه شهروندان یکی از منابع مهم شناخت مسائل شهری است؛ چراکه ممکن است یک موضوع از نگاه مدیر یا پژوهشگر تعریف مشخصی داشته باشد، اما شهروندی که هر روز با آن مواجه است، تجربه و برداشت متفاوتی از آن داشته باشد.
«من شهردارم»؛ تجربهای برای ارزیابی مشارکت شهروندان
وی در ادامه به طرح «من شهردارم» اشاره کرد و گفت: این طرح را باید در چارچوب رویکرد مشارکتی بررسی کرد؛ چراکه شهروندان میتوانند درباره مسائل و اولویتهای محیط زندگی خود اظهارنظر کنند و دیدگاه آنها در فرآیند تصمیمگیری مدیریت شهری مورد توجه قرار گیرد.
شمسیپور با تأکید بر ضرورت ارزیابی نتایج این طرح بیان کرد: نباید صرفاً به آمار مشارکت اکتفا کنیم، بلکه باید بررسی شود این مشارکت چه نتایجی داشته و چه درسآموختههایی از آن میتوان استخراج کرد. نشست تخصصی «حلقههای میانی و ارتقای سرمایه اجتماعی شهری؛ درسآموختههای طرح من شهردارم» نیز با همین نگاه برگزار شد.
حلقههای میانی و سرمایه اجتماعی در اداره شهر
رئیس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران با اشاره به نقش حلقههای میانی در تقویت مشارکت اجتماعی، گفت: جامعه تنها مجموعهای از افراد منفرد نیست، بلکه گروهها، نهادها، مجموعههای مردمی، نخبگان و شبکههای اجتماعی مختلفی در آن حضور دارند که میتوانند در فرآیندهای شهری نقشآفرینی کنند.
وی افزود: مشارکت بدون اعتماد و ارتباط اجتماعی پایدار نمیماند و به همین دلیل سرمایه اجتماعی در این زمینه اهمیت دارد. باید ظرفیتهای موجود در جامعه را شناسایی و با ایجاد سازوکارهای مناسب به فرآیند مدیریت شهر متصل کنیم.
شمسیپور با بیان اینکه حکمرانی شهری تنها به عملکرد یک سازمان محدود نمیشود، تصریح کرد: شهرداری مسئولیتهای مشخصی دارد، اما مسائل شهر صرفاً در اختیار این نهاد نیستند. دستگاههای دولتی، نهادهای عمومی، دانشگاهها، بخش خصوصی، گروههای اجتماعی و مردم هرکدام بخشی از ظرفیت حل مسائل شهری را در اختیار دارند.
وی مدیریت یکپارچه شهری را ضرورتی برای افزایش کارآمدی خدمات دانست و گفت: برای بهبود عملکرد مدیریت شهری باید اختیارات و مسئولیتهای لازم در اختیار این مجموعه قرار گیرد.
ضرورت استمرار مشارکت و حضور مردم در محلهها
شمسیپور با اشاره به اینکه مشارکت نباید به یک پروژه یا برنامه مقطعی محدود شود، اظهار کرد: اگر شهروند احساس کند تنها در یک مقطع از او نظرخواهی میشود و پس از آن ارتباطی وجود ندارد، مشارکت پایدار شکل نمیگیرد. باید سازوکارهایی ایجاد شود که ارتباط میان مدیریت شهری و جامعه استمرار داشته باشد و مردم اثرگذاری مشارکت خود را در تصمیمگیریها مشاهده کنند.
وی محله را یکی از مهمترین مقیاسهای زندگی شهری دانست و افزود: بخش قابل توجهی از مسائل و نیازهای مردم در سطح محله قابل مشاهده است و افراد و گروههای محلی میتوانند در شناخت بهتر مسائل و طراحی راهکارهای متناسب نقش داشته باشند؛ البته باید میان مقیاس محله و سیاستگذاری کلان شهری نیز ارتباط برقرار شود.
رئیس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران همچنین با اشاره به اهمیت ارتباط پژوهشگران با مسائل واقعی شهر گفت: نخستین همایش ملی علمی «سیاستگذاری و حکمرانی شهری» با محوریت مدیریت مشارکتی برگزار شد و بیش از ۷۰ مقاله علمی در آن ارائه شد تا ارتباط نخبگان دانشگاهی با مدیریت شهری تقویت شود.
شمسیپور در پایان با تأکید بر اینکه مشارکت مردم باید از سطح ارائه نظر فراتر برود، خاطرنشان کرد: مدیریت شهری مشارکتمحور یعنی مردم را صرفاً دریافتکننده خدمات نبینیم. شناخت مسئله، تصمیمسازی، طراحی، اجرا و ارزیابی باید چرخهای بههمپیوسته باشند و مشارکت مردم در تمام این مراحل دیده شود. شهر زمانی میتواند از ظرفیتهای خود استفاده کند که مردم، جامعه علمی، نهادهای مختلف و مدیریت شهری در کنار یکدیگر قرار بگیرند.


نظر شما