خبرگزاری مهر، گروه استانها، حمیدرضا عبدالمنافی _ فوتبال در ایران فقط یک رشته ورزشی نیست؛ ماشینی است که سال‌هاست بخش بزرگی از توجه رسانه‌ای، بودجه تبلیغاتی و جریان پول در ورزش کشور را به سمت خود می‌کشد. هر هفته، لیگ، باشگاه‌ها، حاشیه‌های نقل‌وانتقالات و چهره‌های میدان، صفحه اول روزنامه‌ها و ساعت‌های پربیننده تلویزیون را پر می‌کنند. اما در سوی دیگر همین ورزش، رشته‌هایی هستند که برای ایران روی سکوی المپیک و جهان مدال می‌گیرند و هنوز باید برای دیده‌شدن، دوباره خودشان را معرفی کنند.
این فاصله فقط یک نابرابری رسانه‌ای نیست؛ در جیب بنگاه‌های اقتصادی هم ردش را می‌شود دید. شرکت‌ها و صنایع بزرگ برای حضور در فوتبال با هم رقابت می‌کنند، اما تنیس روی میز، تیراندازی با کمان، شنا و بدمینتون و غیره معمولاً با کمترین حمایت مالی کار را پیش می‌برند. قهرمانی که برای رفتن به یک اردو یا مسابقه برون‌مرزی چشم‌به‌راه بودجه فدراسیون می‌ماند، کمتر در تبلیغات شهری و قرارداد حامیان دیده می‌شود.
پرسش این است که این وضعیت نتیجه منطق ساده بازار است یا بخشی از آن را ما رسانه‌ها ساخته‌ایم؟
آیا جذابیت تجاری فوتبال به‌تنهایی این شکاف را توضیح می‌دهد، یا وقتی رسانه‌ها همه دوربین‌هایشان را به یک سمت می‌گیرند، سلیقه عمومی هم همانجا شکل می‌گیرد و سرمایه هم پشت سرش می‌رود؟ اگر مدالِ یک ورزشکار تک نفره رشته اسکیت و وزنه برداری یا تیمی مانند بسکتبال و هندبال به‌اندازه یک گل لیگ برتر خبر نشود، قصور از کیست: مخاطب، رسانه یا مدیران ورزش؟
برای یافتن پاسخ سوالات، سراغ «مهرداد علی‌قارداشی، رئیس فدراسیون تنیس روی میز جمهوری اسلامی ایران»، رفته‌ایم؛ مدیری که معتقد است رسانه‌های کشور بیش از اندازه به فوتبال می‌پردازند و همین مسئله در دیده‌شدن سایر رشته‌ها بی‌تأثیر نیست.
در این گفت‌وگو از او پرسیده‌ایم که سهم رسانه‌ها در این وضعیت چقدر است، سهم خود فدراسیون‌ها چقدر، و راه خروج از این چرخه چیست؟
*چرا صنایع و صاحبان سرمایه در ایران بیشتر به سمت حمایت از فوتبال می‌روند و رشته‌های انفرادی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند؟
بسم الله الرحمن الرحیم _ همین موضوع را چند روز پیش در گزارشی که خدمت آقای وزیر ارائه کردم، مطرح کردم. گفتم به جایگاه کشورهای برتر ورزش دنیا نگاه کنید.
در المپیک پاریس، آمریکا رتبه اول، چین رتبه دوم، ژاپن رتبه سوم و استرالیا رتبه چهارم را به دست آوردند. حالا ببینید این چهار کشور در فوتبال دنیا چه مقام برجسته‌ای دارند؟ با وجود این، در مجموع ورزش دنیا جزو کشورهای برتر هستند؛ چون در رشته‌هایی مانند شنا، تیراندازی، پینگ‌پنگ، تنیس، بدمینتون، پیاده‌روی، والیبال، بسکتبال و هندبال فعالیت می‌کنند.
*بنابراین از نظر شما توجه به رشته‌های مختلف، در موفقیت ورزشی کشورها تأثیرگذار است؟
بله، این چهار کشور در رشته‌های مختلف کار می‌کنند و فقط به فوتبال توجه ندارند. در رشته‌هایی مانند شنا و تیراندازی و همچنین تنیس روی میز و بدمینتون فعالیت دارند و در رشته‌های مختلف ورزشی حضور دارند.
*چرا در ایران با وجود فعالیت رشته‌های مختلف، بخش عمده توجه‌ها به فوتبال اختصاص پیدا کرده است؟
کسانی که می‌آیند و فقط روی فوتبال سرمایه‌گذاری می‌کنند، باید این موضوع را در نظر بگیرند که ورزش کشور محدود به فوتبال نیست. رشته‌های مختلفی داریم که در آن‌ها امکان فعالیت و موفقیت وجود دارد.
*آیا مشکل را بیشتر فرهنگی می‌دانید یا معتقدید نوعی مافیابازی در حمایت مالی از فوتبال وجود دارد؟
من با همین احترامی که برای شما و همکارانتان قائلم، معتقدم اصحاب رسانه در کشور ما بیش از حد معمول به فوتبال می‌پردازند.
*نقش رسانه‌ها را در این وضعیت چقدر مؤثر می‌دانید؟
ببینید، شما هیچ وقت ناراحت نمی‌شوید اگر یک رسانه کلی تصویر، عکس، مطلب و ویدئو از فوتبال اسپانیا و آرژانتین و کشورهای دیگر منتشر کند؛ اما از یک تیمی که به مسابقاتی با حضور ۶۴ کشور می‌رود، وقتی در مرحله مقدماتی صعود نمی‌کند، آنطور که باید مطلب و تصویر منتشر نمی‌شود.
*یعنی معتقدید میزان پوشش رسانه‌ای فوتبال با سایر رشته‌ها تناسب ندارد؟
بله، حرف من همین است. رسانه‌ها بیش از حد معمول به فوتبال می‌پردازند. وقتی از یک رشته ورزشی دیگر و حضور یک تیم در مسابقات بین‌المللی کمتر صحبت می‌شود، طبیعتاً آن رشته هم کمتر دیده می‌شود.
*شما برای مقایسه وضعیت فوتبال ایران در گذشته و امروز به جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین اشاره کردید. منظورتان از این مقایسه چیست؟
من زمانی که بچه بودم، یادم هست آقای حشمت مهاجرانی سرمربی تیم ملی فوتبال ایران بود و تیم به جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین رفت. آن زمان از میان قاره‌های مختلف، تعداد محدودی به جام جهانی راه پیدا می‌کردند و در مجموع ۱۶ کشور در مسابقات حضور داشتند. ایران هم یکی از آن ۱۶ کشور بود.
*این شرایط را با جام جهانی امروز چگونه مقایسه می‌کنید؟
الان ۴۸ کشور به جام جهانی می‌روند و تعداد تیم‌های حاضر در این رقابت‌ها افزایش پیدا کرده است. از آسیا هم تعداد بیشتری از تیم‌ها امکان حضور دارند. من این موضوع را در مقایسه با شرایط گذشته مطرح می‌کنم.
*آیا معتقدید رسانه‌ها باید از میزان پوشش فوتبال کم کنند؟
اگر فوتبال قهرمان جهان باشد یا قهرمان المپیک شود، حقش است که به آن توجه شود؛ همان‌طور که کشتی هم چنین جایگاهی دارد.
اما وقتی در المپیک، بازی‌های آسیایی یا جام جهانی مدال نمی‌گیرد، نباید صرفاً به دلیل جذابیتش تمام توجه‌ها به آن اختصاص پیدا کند.
*البته فوتبال جذابیت زیادی دارد و مخاطبان گسترده‌ای را جذب می‌کند. این جذابیت را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در اینکه فوتبال جذابیت دارد شکی نیست. ورزشی است که انگلیسی‌ها آن را به وجود آوردند و ساختند و توانستند جذابش کنند. من منکر جذابیت فوتبال نیستم، اما بحث این است که سایر رشته‌ها هم باید مورد توجه قرار بگیرند.
*در کشورهای دیگر نیز صنایع و کارخانه‌ها از رشته‌های غیرفوتبالی حمایت می‌کنند؟
بله، شما در کره، ژاپن و آمریکا می‌بینید که به رشته‌های انفرادی هم بها می‌دهند و اسپانسرهای صنعتی وارد این رشته‌ها می‌شوند. کارخانه‌ها می‌آیند و کمک می‌کنند، اما در کشور ما بیشتر به سمت فوتبال رفته‌اند.
*به نظر شما چرا رسانه‌های کشور چنین تمرکزی بر فوتبال دارند؟
وقتی برنامه‌های مختلف رادیویی و تلویزیونی را نگاه می‌کنید، می‌بینید که فوتبال، فوتبال است. رسانه‌ها و برنامه‌های مختلف بیشتر به فوتبال می‌پردازند. از طرف دیگر، اسپانسر هم می‌خواهد دیده شود.
*آیا این میزان توجه به فوتبال در رسانه‌ها بر تصمیم اسپانسرها هم تأثیر دارد؟
به هر حال اسپانسر می‌خواهد دیده شود. وقتی رسانه‌ها بیشتر به فوتبال می‌پردازند، این رشته بیشتر در معرض دید قرار می‌گیرد. موضوعی که من مطرح می‌کنم همین تفاوت در میزان توجه رسانه‌ای به رشته‌های مختلف است.
*تنیس روی میز ایران در سال‌های اخیر چه نتایجی در رقابت‌های تیمی و انفرادی آسیا به دست آورده است؟
ما از سال ۲۰۱۸ تاکنون چند مدال کسب کرده‌ایم. برای نخستین بار پس از ۸۰ سال، در سال ۲۰۱۸ مدال برنز تیمی جوانان آسیا را گرفتیم.
در سال ۲۰۲۲ نیز در رده نوجوانان آسیا برنز گرفتیم. سال ۲۰۲۳ برای نخستین بار به مقام سوم بزرگسالان آسیا رسیدیم و در سال ۲۰۲۴ هم مدال نقره نوجوانان آسیا را به دست آوردیم.
در کنار این مدال‌ها، دو مدال برنز انفرادی آسیا و یک مدال برنز دوبل آسیا نیز داشته‌ایم. همچنین یک مدال برنز جهانی در رده سنی نوجوانان کسب کرده‌ایم.
*با توجه به این دستاوردها، چرا معتقدید باید رشته‌هایی مانند تنیس روی میز بیشتر در رسانه‌ها دیده شوند؟
موضوع این است که وقتی یک تیم به مسابقات بین‌المللی می‌رود و در رقابت‌هایی با حضور تعداد زیادی از کشورها شرکت می‌کند، این حضور هم باید دیده شود. همان‌طور که درباره فوتبال کشورهای دیگر مطالب و تصاویر زیادی منتشر می‌شود، درباره سایر رشته‌ها هم باید توجه وجود داشته باشد.
*در نهایت، تأکید اصلی شما در این گفت‌وگو چیست؟
من تأکید دارم که اصحاب رسانه در کشور ما بیش از حد معمول به فوتبال می‌پردازند. فوتبال جذابیت خودش را دارد و اگر قهرمان جهان یا المپیک شود، طبیعی است که باید مورد توجه قرار بگیرد؛ اما رشته‌های دیگر هم در ورزش کشور وجود دارند و نباید از آن‌ها غافل شد.
اگر نگاهی به کشورهایی بیندازیم که در المپیک پاریس بالای جدول نشسته‌اند، تصویر متفاوتی می‌بینیم. در آمریکا، ژاپن و استرالیا، شنا، تیراندازی، بدمینتون و تنیس روی میز فقط وظیفه فدراسیون نیستند؛ شرکت‌ها و برندها هم برای حضور در آن‌ها صف می‌کشند، چون رشته‌های مدال‌آور را سرمایه‌ای بلندمدت می‌دانند، نه حاشیه‌ای کنار فوتبال. نتیجه این نگاه آشناست: قهرمانی که از نوجوانی حامی دارد، تا سکوی جهانی با کمترین دغدغه معیشت و اردو پیش می‌رود. در ایران اما چرخه برعکس کار می‌کند. حامی مالی دنبال دیده‌شدن است، دیده‌شدن را در فوتبال پیدا می‌کند و رشته‌ای که مدال آسیایی می‌آورد، باید هر بار از صفر خودش را معرفی کند. قارداشی هم همین را می‌گوید: وقتی رسانه‌ها آیینه رشته‌های دیگر نباشند، سرمایه هم سراغشان نمی‌رود.
اینجا مسئله از اقتصاد فراتر می‌رود و به فرهنگ رسانه‌ای می‌رسد. رسانه ورزشی ما سال‌هاست مخاطب را به یک عادت پرداخته است: ورزش یعنی فوتبال، و مدال یعنی خبر کوچکی در حاشیه صفحه. این عادت را فقط با اتکا به «سلیقه مخاطب» نمی‌شود توجیه کرد؛ سلیقه را هم رسانه‌ها می‌سازند.
وقتی تیمی در رقابت‌های آسیایی با ده‌ها کشور روبه‌رو می‌شود و گزارشی درخور نمی‌بیند، پیام ضمنی این است که افتخار فقط در یک زمین معنا دارد. رسانه‌ای که می‌خواهد به رسالت خود وفادار بماند، باید جسارت دیدن قهرمانان بی‌هیاهو را داشته باشد؛ چراکه ورزشکاری که امروز در سایه است، فردا شاید پرچم ایران را بالاتر از هر گلی ببرد.
نظر شما