یادداشت مهمان، کورش علیانی، فعال فرهنگی: دوشنبه ۱۶ شهریور، ریزش معدن آلبلاغ اسفراین فاجعهای آفرید که نه نخستین حادثه مرگبار کار در ایران بود، و نه آخرینش. همان حادثه بهانه دومین یادداشت «گواهیهای انسانی» شد. در آن یادداشت آمده بود «بهبود معادن اگر فقط از روی تولید، سرمایهگذاری، استخراج، و فرآوری سنجیده شود، چیز زیادی درباره وضع معدنکاری نمیگوید. یک سوی معدن بیشتر تولید میکند؛ سوی دیگر هنوز، با نظمی تکرارشونده، قربانی میگیرد.» مسئله فقط معدن نبود. مسئله این بود که رشد تولید دیده میشود، اما جان کسانی که تولید میکنند در محاسبهها گم میشود.
دقیقا ۶۸ روز بعد، در روز شنبه ۲۳ آبان، ساعت ۱۹:۲۵، اتوبوس حامل کارکنان یک شرکت نفتی در جادۀ دشت عباس به مورموری در استان ایلام واژگون شد؛ دوازده نفر کشته شدند و عدهای دیگر آسیب دیدند. دوازده انسان از میان ما رفتند، دوازده خانواده عزیزشان را از دست دادند و کشور بخشی از نیروی کار باتجربه و متخصصش را. این بار نه در عمق معدن و نه کنار دستگاههای استخراج، بلکه در مسیر رفتوآمد کارکنان فاجعه رخ داد. ایمنی کار از در کارخانه و معدن شروع نمیشود و پشت همان در هم تمام نمیشود. رساندن آدمها به محل کار و بازگرداندن سالم آنها نیز بخشی از مسئولیت حفاظت از نیروی کار است. اعلام آمار و برپایی عزای عمومی، جای شناسایی خطرها، اصلاح مسیرها، نظارت بر سرویسهای کارکنان و جلوگیری از حادثۀ بعدی را نمیگیرد.
همزمان، در بسیاری از رسانهها بحثی داغ جریان دارد؛ احتمال جمعآوری کارتهای سوخت جایگاهها و محدودشدن دسترسی به بنزین آزاد. چرا باید دسترسی به بنزین محدود شود؟ چون در شرایط جنگ و تحریم و تلاش دشمن برای محاصرۀ دریایی ایران، منابع در دسترس نامحدود نیستند. در شرایط عادی هم البته منابع نامحدود نیستند. این اصل سادۀ اقتصاد است که منابع محدود هستند و مصرف نمیتواند بیحساب ادامه پیدا کند. با این همه، گاهی طوری از بنزین حرف میزنند که انگار هر محدودیتی در مصرف آن، تعرض به حق طبیعی افراد است.
آن دوازده کشته، از کارکنان صنعت نفت بودند؛ از همان عرصهای که تأمین انرژی کشور، از جمله بنزین، به کار کارکنانش وابسته است. بنزین فقط از چاه نفت و پالایشگاه و سرمایهگذاری بیرون نمیآید. آدمهایی باید بیاموزند، تجربه کنند، کار کنند، و هر روز به محل کارشان برسند تا این چرخ بچرخد. نیروی متخصص را هم نمیتوان هر وقت کم آمد، از جایی برداشت و جای خالیاش را پر کرد. تربیت و تجربۀ او زمان و منابع میخواهد؛ مرگ او هم برای خانواده جبرانناپذیر است و هم برای کشور پرهزینه.
حتی اگر به شکلی ضد انسانی ارزش انسانی جانها را نادیده بگیریم، حتی اگر فقط به فکر بنزین بیشتر برای خودمان باشیم، باز هم باید برای حفظ جان نیروی کار جدیتر تلاش کنیم. این حسابگری ارزش جان انسان را تعیین نمیکند؛ فقط نشان میدهد که بیتوجهی به ایمنی، حتی با منطق منفعتطلبی هم سازگار نیست. ما نه جنگ را درست حس کردهایم، نه تحریم و محاصره را، نه محدودیت منابع را، نه ارزش نیروی متخصص را، و نه ضرورت انسانی پیشگیری از فاجعههای کاری قابل پیشبینی را. این خوب نیست.


نظر شما