دکتر مهدی دهباشی که در آستانه روز بزرگداشت مرحوم علامه طباطبایی با خبرنگار مهر گفتگو میکرد در پاسخ به این سؤال که اهمیت علامه طباطبایی برای احیای سنت نوصدرایی چیست؟ گفت: علامه طباطبایی با اشرافی که بر حکمت اشراقی و حکمت مشایی و بهویژه حکمت متعالیه داشتند نوآوریها و ابداعاتی را که ملاصدرا در مقایسه با مکتبهای دیگر داشته متذکر شدهاند. از قرار معلوم بنابه نقل قولی که از ایشان هست این است که فلاسفه گذشته حدود 200 اصطلاح و مسئله فلسفی داشتهاند و درزمان ملاصدرا به بعد حدود 600 مسئله جدید فلسفی اضافه بر آنچه که حکمای یونان گفته بودند از سوی ملاصدار مطرح شده است.
وی افزود : بنابراین جامعیتی که علامه در ملاصدرا دیدند از نظر معارف اسلامی و هم اشراف به تمام مکاتب گذشته، نظر ایشان را جلب کرد. این ابداعات بایستی بهتدریج از طرف متخصصان برملا بشوند و به جهانیان معرفی بشوند. از جمله اینها حرکت جوهری است که ابعاد زیادی دارد و کمتر به این ابعاد کلی آن پرداخته شده است.
این استاد فلسفه دانشگاه اصفهان در پاسخ به این سؤال که تواضع و آزاداندیشی و گشودگی فکری علامه طباطبایی زبانزد بوده هماکنون چقدر به این ویژگیها نیاز داریم؟ گفت: این یکی از خصوصیات کسانی است که در حکمت اسلامی تربیت یافتهاند. یعنی در فلسفه اسلامی حکمت نظری و حکمت عملی که اخلاق و امور عملیه باشد یا مسائلی که در معاشرت بین افراد باید مراعات شود در حکما جمع بوده است. هیچ حکیمی از حکمای اسلامی تنها به بعد نظری نپرداخته بلکه به بعد عملی و اخلاقی پرداخته است. در قرآن نیز خیراً کثیرا، خیر کثیر را با حکمت قرین دانسته و دراین خیر کثیر همه معارف نظری و اصول اخلاقی که حیات معقول انسان را تضمین میکند در حکمت واقعی اسلام وجود دارند. این است که بعید نیست که امثال علامه طباطبایی مزین به این آراستگی اخلاقی باشند و این را بایستی از فضایل تمام حکمای ما تلقی بکنیم و در ایشان هم به نحو احسن این خصایص جمع بودند.
دهباشی در پاسخ به این سؤال که مشی علامه طباطبایی برای ایجاد ابتکاراتی در فلسفه اسلامی تا چه اندازه باید مورد توجه فلسفه پژوهان ما قرار بگیرد؟ گفت: ازجمله مسائلی که ایشان برای اولین بار در فلسفه مطرح کردند اغلب اینها در اصول فلسفه و رئالیسم ایشان به صورت مختصر و با تفصیل الحاقی بیشتر به وسیله مرحوم مطهری آمده است. شاید از ابتکارات علامه باشد که مسیر فلسفه را در رابطه با فلسفههای جدید و مسائل روز در این کتاب مطرح کرد و گرایش جدیدی نسبت به گذشته به فلسفه اسلامی داد. یکی از این مسائل بسیار بدیع که کمتر مطلبی هم درباره آن کار شده و ایشان این باب را مفتوح کردند بحث اعتباریات در فلسفه است که ایشان بحث اعتباریات را با احکام اسلامی و با ابتکاری تطبیق کردند و نام واجب و مستحب و مباح و مکروح و امثال اینها گذاشتند.
این محقق و پژوهشگر اظهار داشت: ایشان بر اساس رابطه ضروری که میان علت و معلول است احکام تکلیفی اسلامی را هم بر اساس همین اعتباریات توجیه کردند. اگر متفکران اسلامی بخواهند فتح باب جدیدی در فلسفه اسلامی باز بکنند بایستی دنبال همین مباحثی که علامه در بحث اعتباریات گفتهاند و بحث شناختی که مطرح کردند بروند و سعی کنند به صورت تطبیقی به جهانیان ارائه بدهند.
نظر شما